Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 80/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, uwzględniając skargę A. J., uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] października 2013 r., nr [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Z wnioskiem o wymeldowanie A. J. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w G. wystąpił Polski Związek Działkowców, zwany dalej "PZD", Okręgowy Zarząd w G..
W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że A. J. opuściła przedmiotowy lokal z powodu braku właściwych warunków do zamieszkiwania (zły stan techniczny budynku, m.in. brak wody bieżącej), choroby oraz podeszły wiek (aktualnie około 90-letnia); a powrót do lokalu uzależniła od przeprowadzenia remontu przez ww. Związek Działkowców. Lokal ten był użytkowany na podstawie zawartych umów użytkowania; a PZD jako użytkownik wieczysty nieruchomości nie remontował tego lokalu pomimo, że w budynku w innych częściach dokonywał remontów.
Decyzją z dnia [...] października 2013 r., nr [...], Prezydent Miasta G. orzekł o wymeldowaniu A. J. z ww. lokalu.
W ocenie organu I instancji sam fakt, że w określonym mieszkaniu znajdują się rzeczy osobiste należące do danej osoby nie może przesądzać określonego rozstrzygnięcia w sprawie. Lokal nie jest bowiem centrum życiowym A. J., a z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że A. J. nie zamieszkuje w lokalu od grudnia 2011 r. Oświadczenie J. F. o chęci powrotu matki do spornego mieszkania po przeprowadzeniu remontu przez PZD, nie może wpłynąć na rozstrzygnięcie sprawy, bowiem rozstrzygnięcia w sprawach meldunkowych nie mogą być uzależnione od zdarzeń przyszłych.
Odwołanie od ww. decyzji wniosła A. J., podnosząc, że od 1953 r. zamieszkuje ww. lokalu wraz z rodziną, a Związek Działkowców doprowadził budynek do katastrofalnego stanu technicznego. Na skutek zaniedbań administratora członkowie rodziny nie zamieszkują w spornym budynku, również z uwagi na to, że część z nich to starsze i schorowane osoby. Zamiarem wszystkich zameldowanych pozostaje jednak stały pobyt w spornym lokalu, co wyłącza możliwość zastosowania w sprawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej "ustawą".
Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy, powołując się na treść art. 15 ust. 2 ustawy, argumentował, że zgromadzony materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje na okoliczność niezamieszkiwania A. J. w miejscu pobytu stałego. Oględziny lokalu potwierdziły także bezsprzecznie zły stan lokalu. Złożone w sprawie przez J. F. wyjaśnienia, tj., że rodzina powróci do lokalu, gdy zostanie wyremontowany, potwierdziły powody jego opuszczenia. Janina Florkowska wskazywała bowiem, że decyzję o opuszczeniu lokalu członkowie rodziny podjęli z własnej woli m.in. z uwagi na stan zdrowia A. J., który nie pozwalał na zamieszkiwanie w lokalu będącym w tak złym stanie technicznym. Jak wynika z wyjaśnień PDZ, Związek nie dysponuje środkami finansowymi, które można byłoby przeznaczyć na remont spornego lokalu, dlatego roszczenie rodziny w tej kwestii nie zostanie spełnione. Rodzinie nie przysługuje prawo najmu, a właściciel spornej nieruchomości nie jest zainteresowany przeprowadzeniem remontu. Co istotne, chce odzyskać nieruchomość, w związku z czym zainicjował przed sądem postępowanie o jej wydanie.
Mając na uwadze powyższe, organ odwoławczy wywodzi, że sam zamiar zamieszkiwania w lokalu, uzależniony od przeprowadzenia przez właściciela remontu, nie może być przesłanką uzasadniającą zmianę decyzji organu I instancji. Zamiar przebywania w spornym lokalu musiałby być bowiem połączony z przebywaniem odwołującej się w miejscu pobytu stałego i koncentrowaniu tam swoich interesów życiowych, czego nie stwierdzono w przedmiotowej sprawie. Podkreślono, że zawarte w odwołaniu zarzuty skoncentrowały się na wskazaniu okoliczności, które doprowadziły rodzinę do opuszczenia lokalu – a zatem – na złym stanie technicznym lokalu i braku dobrej woli właściciela do przeprowadzenia remontu. Z tego względu kwestie te nie mogły mieć wpływu na wydane rozstrzygnięcie. Ponadto, gdyby A. J. miała zamiar stałego zamieszkiwania w lokalu, mogłaby sama doprowadzić go do stanu używalności, zatem jej decyzję o opuszczeniu lokalu uznano za trwałą i dobrowolną.
Powyższą decyzję zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. J., domagając się jej uchylenia.
Zarzuciła, że decyzja Wojewody [...] została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a w szczególności art. 77 § 1 K.p.a. Nie doszło bowiem do trwałego opuszczenia lokalu, a fakt niezamieszkiwania wyniknął ze złego stanu technicznego lokalu. Skarżąca podjęła bowiem działania w celu wyremontowania lokalu, zwracając się do PZD ze stosownym wnioskiem. Organy dokonały błędnej oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, ponieważ fakt, że A. J. przebywa w chwili obecnej w mieszkaniu syna w G., nie może stanowić podstawy do uznania, że z własnej woli opuściła lokal, skoro ma zamiar pobytu właśnie ww. lokalu. Organ odwoławczy nie ustosunkował się do podniesionych w tym kontekście zarzutów odwołania. W skardze podkreślono, że PZD, wszczynając postępowanie o wymeldowanie, oświadczył, że skarżąca nie mieszka w spornym lokalu, a jednocześnie zainicjowało postępowanie przed sądem, w którym domaga się nakazania skarżącej opuszczenia i opróżnienia ww. lokalu. Fakt ten świadczy, w ocenie strony, o tym, że twierdzenia PZD zostały bezkrytycznie zaakceptowane przez organy, a nie mogły stanowić podstawy prawidłowych ustaleń faktycznych.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Odpowiedź na skargę złożył również uczestnik postępowania PZD.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2014 r. sygn. akt III SA/Gd 80/14, uwzględniając skargę wskazał, że w związku z art. 15 ust. 2 ustawy w tej sprawie niezbędne było ustalenie czy skarżąca w przedmiotowym lokalu nie zamieszkuje i opuściła trwale i dobrowolnie wskazany lokal. Ponadto kwestia zameldowania ma charakter rejestracyjny. W ocenie Sądu I instancji w tej sprawie nie wykazano aby skarżąca opuściła ww. lokal w sposób o jakim mowa w ww. przepisie. Sąd przywołał dowody, z których w jego ocenie wynika taka ocena. Brak jest podstaw do stwierdzenia trwałości i dobrowolności opuszczenia lokalu, co świadczy o naruszeniu art. 7, art. 8, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy. Naruszenia w tym zakresie potwierdzają nieprawidłowości w zastosowaniu art. 15 ust. 2 ustawy. Na poparcie swojej oceny Sąd powołał się na stanowisko orzecznictwa sądowoadministracyjnego (por. wyroki WSA w Warszawie: z 22 września 2015 r., IV SA/Wa 600/05, LEX nr 192912; z 10 sierpnia 2005 r., IV SA/Wa 506/05, LEX nr 192004; wyrok NSA z 17 marca 2003 r., V SA 2323/02, LEX nr 159183).
Strona skarżąca podczas trwania postępowania konsekwentnie twierdziła, że omawiane mieszkanie przy ul. [...] w G. jest miejscem, w którym skarżąca zamieszkuje i ma zamiar stale zamieszkiwać. Z uwagi na treść przytoczonego przepisu deklarowany zamiar skarżącej nie może być pomijany przez organy orzekające przy analizowaniu materiału dowodowego sprawy jak również i to, że z akt sprawy nie wynika, by A. J. była – od roku 1953 – zameldowana na pobyt stały w jakimkolwiek innym miejscu niż przy ul. [...] w G., a organy nie sprawdziły czy mieszkanie syna, w którym skarżąca przebywa jest mieszkaniem, w którym miałyby się "koncentrować interesy życiowe A. J.".
W wytycznych dla organów administracyjnych Sąd I instancji wskazał, że przy ponownym rozstrzyganiu sprawy o wymeldowanie A. J. z opisywanego lokalu należy wziąć pod uwagę stanowisko Sądu oraz przeprowadzoną niewadliwie ocenę materiału dowodowego w sprawie prowadzonej na wniosek Polskiego Związku Działkowców Zarządu Okręgowego w G.. Podjęta decyzja powinna zawierać prawidłową ocenę stanu faktycznego i prawnego sprawy uwidocznioną w uzasadnieniu do decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku opartą na przesłance z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", złożył Polski Związek Dziadkowców Okręgowy Zarząd w G., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wg norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.
- - art. 6 ust. 1 ustawy przez błędną wykładnię zwrotu "zamiar", ustalając jego główne (decydujące) znaczenie jako subiektywne odzwierciedlenie stanu psychicznego osoby, której dotyczy meldunek, a wyrażające się w opieraniu się na oświadczeniach córki A. J. – J. F., przy czym marginalizuje się obiektywny stan faktyczny ukazujący stosunek do lokalu;
- - art. 336 K.c. przez błędną wykładnię instytucji posiadania, przejawiającą się w tym, że Sąd błędnie uznaje posiadanie wyłącznie jako faktyczne korzystanie, całkowicie pomijając, że posiadanie jest faktycznym korzystaniem oraz możliwością korzystania, a którą to błędną wykładnię Sąd uwidocznił w uznaniu przemawiającym za istnieniem zamiaru stałego pobytu A. J. w przedmiotowym lokalu zawiadomienia Sądu Rejonowego G. Północ w G. w sprawie [...] o wydanie nieruchomości, oświadczenia P. (powinno być A.) L., pliku pism procesowych, które to stwierdzają jedynie, że A. J. jest posiadaczem lokalu (w niniejszej sprawie występuje możliwość korzystania, a nie faktyczne korzystanie), a co nie jest jednoznaczne z zamieszkiwaniem w nim; powyższe implikuje, że nie może to stanowić podstawy do ustalenia zamiaru stałego zamieszkiwania, gdyż możliwość korzystania nie musi łączyć się z zamiarem stałego przebywania w lokalu czy nawet w ogóle jakiegokolwiek pobytu; z powyższego można wywnioskować jedynie, że po stronie A. J. leży wola zachowania posiadania nieruchomości, której nie można bezwzględnie łączyć z zamiarem stałego pobytu (musi nastąpić ocena czy chęć zachowania posiadania wywołana jest zamiarem pobytu – przy zebranym materiale dowodowym w niniejszej sprawie należy taką okoliczność wykluczyć).
Ponadto zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 133 § 1 p.p.s.a. przez dowolną ocenę dowodów, sprzeczną z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego w postaci:
- - dowolnej oceny oświadczenia J. F., córki A. J. z dnia 10 maja 2013 r. przez ustalenie przez Sąd, że owe oświadczenie jest wiarygodne oraz wskazuje na brak zamiaru opuszczenia spornego lokalu na stałe, a więc istnieniu zamiaru stałego zamieszkiwania przez A. J. w spornym lokalu przy okolicznościach, że oświadczenie zostało złożone przez córkę A. J. żywo zainteresowaną niewymeldowaniem A. J., a także jako osobę, wobec której toczy się identyczne postępowanie dotyczącą meldunku w spornym lokalu;
- - dowolnej oceny dowodów oświadczenia T. S. mówiącego, że rodzina F. posiada klucze do spornego lokalu, zawiadomienia Sądu Rejonowego G. Północ w G. w sprawie [...] o wydanie nieruchomości, oświadczenia P. (powinno być A.) L., pliku pism procesowych przez wyciągnięcie, z nich wniosków, że A. J. opuściła lokal jedynie czasowo, co jest nieprawidłowe, gdyż powyższe dowody wskazują jedynie na sam fakt posiadania spornego lokalu, którego nie można łączyć z zamiarem stałego pobytu;
- - wyciągnięcia wniosku przez Sąd, że po stronie A. J. leżał zamiar czasowego opuszczenia mieszkania, a co ze względu na wymagania do zastosowania art. 15 ust. 1 ustawy doprowadziło do uchylenia decyzji o wymeldowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie za niezasadne uznał zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego i procesowego.
Choć zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy opiera się na prawidłowej wykładni, to przy takiej interpretacji tego przepisu pomija stan faktyczny sprawy, który pozwala właśnie na dokonanie subsumcji art. 6 ust. 1 ustawy i stwierdzenie, że okoliczności na które powołał się Sąd I instancji świadczą nie tylko o wewnętrznym zamiarze strony skarżącej – A. J., ale także na uzewnętrznieniu tego zamiaru. W tej sprawie pojawiły się bowiem okoliczności dające się stwierdzić w sposób obiektywny. To przede wszystkim stan techniczny lokalu, który, po pierwsze, uniemożliwia normalne funkcjonowanie przedmiotowego lokalu; po drugie, podjęte przez skarżącą działania prawne mające na celu zmianę tej sytuacji, najemca (PZD) uchyla się bowiem od dostarczenia przedmiotu umowy najmu, który umożliwiałby wykonywanie jej przez drugą stronę tej umowy; po trzecie, pozostawienie rzeczy w lokalu.
Dla przyjęcia przeciwnego stanowiska nie pozwala także sam fakt choroby skarżącej, ponieważ stan choroby z reguły wymaga odpowiednich warunków sanitarnych (w tej sprawie brak dostarczania wody do lokalu), a tym bardziej możliwości zagwarantowania opieki dla chorej osoby mającej około 90 lat. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie można zatem w sposób uprawniony stwierdzić, że ocena Sądu opierała się tylko (jedynie) na oświadczeniu strony skarżącej dotyczącym zamiaru przebywania w ww. lokalu. Z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika wprost, że Sąd wziął pod uwagę nie tylko treść takiego oświadczenia, ale także stan zdrowia skarżącej, powództwo o wydanie nieruchomości, stosunek najmu, oględziny lokalu, z których wynika, że w lokalu pozostawiono rzeczy, jak i to, że lokal ten jest w złym stanie technicznym. Zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 6 ust. 1 ustawy, a także w tym zakresie dotyczącym art. 133 § 1 p.p.s.a., co do dowolnej oceny dowodów, nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.
Ponadto w sprawie tej nie miał zastosowania art. 336 K.c. Sąd nie dokonał wykładni tego przepisu. Wynika to z tego, że sprawy z zakresu meldunku mają charakter wyłącznie ewidencyjny, a więc porządkowy. Postępowanie to nie jest związane z tytułem prawnym do lokalu. Określone działania prawne wynikające z przepisów prawa cywilnego mogą tylko stanowić ewentualną podstawę do wykazania, że strona postępowania uzewnętrznia swój zamiar wobec przebywania w lokalu; ale np. powództwo o wydanie nieruchomości może świadczyć o świadomości najemcy co do tego, że aktualnie określony podmiot (wynajmujący) zajmuje lokal w sensie prawnym, ale niekoniecznie w sposób wskazujący na faktyczne przebywanie osoby w lokalu. Kwestia realizacji (dochodzenia) praw do lokalu wynikających z art. 336 i art. 222 § 1 K.c. nie ma bezpośredniego znaczenia dla kwestii zameldowania; jak i odwrotnie zameldowanie nie obniża skuteczności dochodzenia swoich praw do nieruchomości.
Dopiero uzyskanie stosownego orzeczenia, np. w zakresie opróżnienia lokalu może pociągać za sobą możliwość wymeldowania. Dlatego trwające w odniesieniu do przedmiotowego lokalu spory cywilne pomiędzy stronami postępowania nie mają wpływu na wynik sprawy. O tym właśnie przesądza ewidencyjny charakter zameldowania, choć określone działania prawne mogą obrazować istnienie uzewnętrznionego zamiaru przebywania w lokalu, w odróżnieniu od wewnętrznego przekonania, które z reguły w tego rodzaju postępowaniach ewidencyjnych uzyskuje się w postaci odebrania od strony stosownego oświadczenia. Zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 336 K.c. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W tej sprawie skuteczności odebranego oświadczenia co do zamiaru przebywania w lokalu przez A. J. nie obniża to, że zostało ono złożone przez J. F.. W aktach sprawy znajduje się bowiem stosowne pełnomocnictwo udzielone J. F. przez jej matkę A. J.. Na fakt udzielonego pełnomocnictwa powołano się także w treści oświadczenia odebranego podczas przesłuchania świadka w dniu 10 maja 2013 r. Fakt udzielenia pełnomocnictwa oznacza, że osoba pełnomocnika mogła w granicach tego pełnomocnictwa i w imieniu swojego mocodawcy złożyć skuteczne oświadczenie także na okoliczność zamiaru przebywania strony skarżącej w lokalu.
Nie można z tego wywieść, że Sąd dokonał dowolnej oceny materiału dowodowego. Dla tej oceny nie ma znaczenia to, że postępowaniem meldunkowym została objęta także J. F.. Ponadto podnoszona kwestia wykonania przez stronę skarżącą generalnego remontu ww. lokalu w 2008 r. nie ma znaczenia dla wyniku sprawy. Organ bowiem podczas kontroli ustalił, że lokal jest w złym stanie technicznym, a strona skarżąca kasacyjnie takiej oceny nie próbowała podważyć. Strona skarżąca kasacyjnie nie wykazała zatem aby A. J. dobrowolnie opuściła ww. lokal. Zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Z tych względów, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.