Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 14 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę [...] S.A. w W. na decyzję Zachodniopomorskiego Komendanta Wojewódzkiego Państwowej Straży Pożarnej w Szczecinie z [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie ochrony przeciwpożarowej.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Zaskarżoną decyzją Zachodniopomorski Komendant Wojewódzki Państwowej Straży Pożarnej w Szczecinie utrzymał w mocy decyzję Komendanta Powiatowego Państwowej Straży Pożarnej w Stargardzie Szczecińskim z dnia [...] grudnia 2011 r. nakładającą na Spółkę Akcyjną [...] z siedzibą w W. obowiązek wykonania pasów przeciwpożarowych oddzielających obszary leśne od linii kolejowych nr [...],[...] i [...] na terenie powiatu stargardzkiego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że w związku ze stwierdzeniem nieprawidłowości podczas czynności kontrolno-rozpoznawczych przeprowadzonych wzdłuż linii kolejowych nr [...], [...] i [...] z zakresu ochrony przeciwpożarowej organy Straży Pożarnej uznały, że podmiotem obowiązanym do wykonania pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych jest zarządca linii kolejowej, co wynika z art. 17 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (t. j. Dz. U. z 2007 r. Nr 16, poz. 94 ze zm.; dalej jako: u.t.k.) w związku z § 38 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz.U. z 2010 r. Nr 109, poz. 719; dalej jako: rozporządzenie w sprawie ochrony przeciwpożarowej). Organy podkreśliły, że źródłem zagrożenia pożarowego dla tych obszarów leśnych, wzdłuż których położone są szlaki kolejowe jest ruch kolejowy, a w szczególności proces hamowania pociągu.
Stanowisko to podzielił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznający skargę Spółki wniesioną na decyzję organu II instancji. W uzasadnieniu wyroku z 14 czerwca 2012 r. Sąd wskazał, że ciążący na [...] S.A. obowiązek urządzania i utrzymywania pasów przy liniach kolejowych wynika z art. 17 ust. 1 pkt 3 u.t.k. w świetle którego zarządcy i przewoźnicy kolejowi zobowiązani są spełniać warunki techniczne i organizacyjne zapewniające między innymi ochronę przeciwpożarową. Ochrona ta obejmuje wszystkie te działania, których podejmowanie w związku z istnieniem linii kolejowych jest konieczne w celu zabezpieczenia zarówno samej linii, jak i terenów przyległych, przed zagrożeniem pożarowym. Obowiązek z art. 17 ust. 1 pkt 3 ustawy obejmuje także powinność urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych w sąsiedztwie linii kolejowej, niezależnie od tego przez jaki teren linia przebiega, w również na terenie lasów.
Obowiązek ciążący na przewoźnikach kolejowych w omawianym zakresie potwierdza treść art. 55 u.t.k., który stanowi, że zarządca ma prawo na sąsiadujących z linią kolejową gruntach, za odszkodowaniem, m.in. urządzać i utrzymywać pasy przeciwpożarowe (art. 55 ust. 1 pkt 3), przy czym, jeżeli posadzenie drzew lub krzewów, powodujące potrzebę urządzenia pasów przeciwpożarowych, nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej, koszty związane z urządzeniem i utrzymaniem tych pasów obciążają właścicieli gruntów (art. 55 ust. 3). W ocenie Sądu wyrażone w art. 55 ust. 1 u.t.k. prawo zarządcy kolejowego do urządzania i utrzymywania na sąsiadujących z linią kolejową gruntach pasów przeciwpożarowych oznacza zaopatrzenie tego zarządcy w niezbędne prawo do wejścia na cudzy grunt, które jest konieczne do wykonania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych, w ramach określonego w art. 17 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, obowiązku ochrony przeciwpożarowej i ochrony środowiska.
Kwestie dotyczące koniecznych parametrów pasów przeciwpożarowych w sąsiedztwie linii kolejowej, na której prowadzony jest ruch, uregulowane są w § 9 rozporządzenia wykonawczego Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych (Dz. U. Nr 153, poz. 955), Rozporządzenie to wydane zostało na podstawie zawierającego stosowną delegację art. 54 ustawy o transporcie kolejowym, w oczywisty sposób przesądzając tym samym, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, że obowiązki, które reguluje odnoszą się do zarządców linii kolejowych, nie zaś do właścicieli lasów, których obowiązki regulowane są innymi aktami prawnymi (ustawą o lasach i wydanymi na jej podstawie aktami wykonawczymi).
Sąd zauważył, że art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o lasach nakłada wprawdzie na właściciela lasu obowiązek ochrony przeciwpożarowej, to jednak wydane na podstawie art. 9 ust. 3 tej ustawy, rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów (Dz. U. Nr 58, poz. 405 ze zm.), określając w § 10 cztery podstawowe rodzaje pasów przeciwpożarowych, nie wskazuje wśród nich pasa przeciwpożarowego oddzielającego las od linii kolejowej. Ten bowiem rodzaj pasów znajduje szczegółowe uregulowanie co do zasad jego urządzania w cytowanym wyżej rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r., wydanym na podstawie ustawy o transporcie kolejowym. Oznacza to, że z ustawy o lasach wynika dla ich właścicieli obowiązek wykonania pasów określonych w § 10 rozporządzenia z dnia 22 marca 2006 r., natomiast w zakresie pasów przeciwpożarowych w sąsiedztwie linii kolejowych, o których mowa w § 38 ust. 1 rozporządzenia MSWiA z dnia 7 czerwca 2010 r., kwestia podmiotów obowiązanych do ich wykonania uregulowana została w ustawie z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym i wydanym na jej podstawie przywołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r.
Mając powyższe na względzie Sąd stwierdził, że obowiązki w zakresie ochrony przeciwpożarowej linii kolejowych poprzez tworzenie i utrzymanie pasów przeciwpożarowych, z mocy art. 17 ust. 1 w zw. z art. 55 ust. 1 ustawy o transporcie kolejowym, należą do zarządców infrastruktury kolejowej, zaś właściciele lasów nie mogą przeciwstawić się uprawnieniom zarządców, które wykonywane są w pewnych przypadkach za odszkodowaniem, bądź też na koszt właścicieli lasów. Trafność tego stanowiska znajduje dodatkowe oparcie w argumentach płynących z wykładni systemowej i funkcjonalnej, w tym celowościowej. W okolicznościach niniejszej sprawy istotne znaczenie miało także ustalenie źródła zagrożenia pożarowego. Skoro to ruch kolejowy stwarza zagrożenie pożarowe, to obowiązek podjęcia czynności mających na celu zapewnienie właściwej ochrony przeciwpożarowej spoczywa na podmiocie odpowiedzialnym za ten ruch i infrastrukturę z nim związaną – a zarazem czerpiącym zyski z tak zorganizowanej działalności.
Właściwe ustalenie w zaskarżonej decyzji podmiotu odpowiedzialnego za wykonanie pasów przeciwpożarowych, znajduje swe potwierdzenie także art. 56 u.t.k., w świetle którego, w razie potrzeby usunięcia drzew lub krzewów utrudniających widoczność sygnałów i pociągów lub eksploatację urządzeń kolejowych albo powodujących zaspy śnieżne, starosta, na wniosek zarządcy, wydaje decyzję o usunięciu drzew lub krzewów. Decyzję wykonuje zarządca. Z powyższego wynika, że to zarządca infrastruktury kolejowej wykonuje decyzję innego organu (starosty) o usunięciu drzewa, stanowiącego przeszkodę w ruchu pociągu, a rosnącego na gruncie, nie należącym do zarządcy. Jednocześnie zarządca infrastruktury płaci odszkodowanie za wycinane drzewa, chyba że są spełnione przesłanki opisane w art. 56 ust. 4 ustawy o transporcie kolejowym.
W skardze kasacyjnej od wyroku z 14 czerwca 2012 r., na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., skarżąca Spółka podniosła zarzuty:
- 1) naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
- - art. 17 ust. 1 i art. 55 ustawy o transporcie kolejowym poprzez bezpodstawne uznanie, że wymienione przepisy prawa obligują skarżącego do wykonywania pasów przeciwpożarowych, a całkowite pominięcie przepisów mających zastosowanie w tej sprawie, tj. art. 9 ust. 1 i art. 13 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. Nr 12, poz. 59 ze zm.), które jednoznacznie zobowiązują właściciel lasów do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów, a także poprzez dokonanie wykładni tych przepisów niezgodnie z ich literalnym brzmieniem i niezgodnie z zasadami wykładni funkcjonalnej, a w szczególności pojęcia "ochrona przeciwpożarowa", które występuje w niemalże wszystkich aktach prawnych regulujących sferę produkcyjną i socjalną podmiotów, w tym w kodeksie pracy i nie może przesądzać o obowiązku urządzenia i utrzymywania pasów przeciwpożarowych, a ponadto przyjęcie, że określone w art. 55 prawo stanowi jednocześnie obowiązek nałożony przez ustawodawcę, podczas gdy prawa nie można utożsamiać z obowiązkiem,
- 2) naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez pominięcie dowodów przedłożonych przez skarżącą spółkę na okoliczność braku zagrożenia pożarowego ze strony zestawów do hamowania w wagonach osobowych, towarowych i pojazdach trakcyjnych i zupełnie dowolne przyjęcie istnienia tego zagrożenia i występowania z tego tytułu pożarów lasu,
- - art. 33 p.p.s.a. poprzez pominięcie właściciela lasu jako uczestnika postępowania, w sytuacji, gdy obowiązek urządzenia pasów przeciwpożarowych, a w każdym razie ich koszt – w przypadku pozostawania w obrocie zaskarżonych decyzji – będzie ponosił właściciel lasu,
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji narusza prawo materialne oraz przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organów obu instancji, jak również o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że spółka [...] S.A. jako zarządca infrastruktury kolejowej miała obowiązek utrzymywania pasów przeciwpożarowych wzdłuż linii kolejowych na podstawie § 34 ust. 3 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dni 21 kwietnia 2006 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. Nr 80, poz. 563). Uregulowanie to zostało zakwestionowane przez Ministerstwo Infrastruktury oraz Rządowe Centrum Legislacji podczas uzgadniania obecnie obowiązującego rozporządzenia z dnia 7 czerwca 2010 r., ponieważ określało podmioty obowiązane do utrzymywania pasów przeciwpożarowych, co stanowiło przekroczenie delegacji ustawowej z art. 13 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej. Obecnie obowiązujące rozporządzenie nie określa podmiotów obowiązanych do utrzymywania pasów przeciwpożarowych w lasach. Takich podmiotów nie wskazuje też ustawa z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym.
Ustawa ta przewiduje jedynie zarządcy infrastruktury kolejowej prawo do urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych za odszkodowaniem (art. 55 u.t.k.), jednakże z prawa tego nie można czynić obowiązku.
Skarżąca spółka podniosła ponadto, że Sąd I instancji pominął przedstawione przez nią dowody na okoliczność montowania w taborach kolejowych zestawów do hamowania, które nie stanowią już źródła zagrożenia pożarowego, jak również dotyczące wprowadzania systemów wykrywania stanów awaryjnych taboru kolejowego podczas jazdy.
Zdaniem strony skarżącej, to właściciel lasu jest obowiązany – na podstawie art. 9 ust. 1 i art. 13 ust. 1 ustawy o lasach – do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych, zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów. Z art. 29 ustawy o lasach wynika, że zarządca infrastruktury kolejowej nie może nawet poruszać się pojazdami silnikowymi po lesie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Uzasadnienie skargi kasacyjnej wskazuje na to, że skarżący zmierza do wykazania, iż obowiązek wykonania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych oddzielających linie kolejowe od terenów leśnych nie spoczywa na zarządcy infrastruktury kolejowej, ale na podmiocie sprawującym władztwo nad terenem leśnym. Z powyższym stanowiskiem nie można się jednakże zgodzić, albowiem nie znajduje ono uzasadnienia w przepisach prawa, który odnoszą się do obowiązków zarządcy infrastruktury kolejowej. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że podmioty obowiązane do wykonywania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych zostały określone w przepisach ustawy o transporcie kolejowym. Przypisanie takiego charakteru przepisom ustawy o transporcie kolejowym pozostaje równocześnie w pełni zharmonizowane z brzmieniem § 38 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów /Dz.U.
Nr 109, poz. 719/ (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r. sygn. II OSK 664/12; wyrok NSA z dnia 18 października 2013 r. sygn. II OSK 116/12; wyrok NSA z dnia 22 października 2013 r. sygn. II OSK 1322/12; wyrok NSA z dnia 22 października 2013 r. II OSK 1850/12; wyrok NSA z dnia 19 listopada 2013 r. sygn. II OSK 1381/12; wyrok NSA z dnia 19 listopada 2013 r. sygn. II OSK 1351/12). Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w całości podziela przedstawione wyżej zapatrywanie, jak i argumenty, które stały za tak sformułowanym stanowiskiem interpretacyjnym.
Ustawa o transporcie kolejowym jest podstawową regulacją w odniesieniu do linii kolejowych. Zgodnie z definicją zawartą w art. 4 pkt 2 tej ustawy, linia kolejowa to droga mająca początek i koniec wraz z przyległym pasem gruntu, na którą składają się odcinki linii, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego wraz z zajętymi pod nie gruntami. W myśl art. 4 pkt 7 tej ustawy, zarządcą infrastruktury jest podmiot wykonujący działalność polegającą na zarządzaniu infrastrukturą kolejową, na zasadach określonych w ustawie; funkcje zarządcy infrastruktury kolejowej lub jej części mogą wykonywać różne podmioty. W Rozdziale 4 ustawy o transporcie kolejowym unormowane zostały kwestie związane z bezpieczeństwem transportu kolejowego. W myśl art. 17 ust. 1 pkt 3 tej ustawy, zarządcy i przewoźnicy kolejowi oraz użytkownicy bocznic kolejowych są zobowiązani spełniać warunki techniczne i organizacyjne zapewniające ochronę przeciwpożarową i ochronę środowiska.
Norma ta ma niewątpliwie charakter ogólny. Powyższe zaś uprawnia do stwierdzenia, że określony w niej obowiązek obejmuje powinność urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych w sąsiedztwie linii kolejowej, niezależnie od tego przez jaki teren linia ta przebiega, a zatem również na terenie lasów. Uzupełnieniem powyższej normy jest przepis art. 55 ustawy o transporcie kolejowym. W ust. 1 pkt 3 tego przepisu stwierdzono, że zarządca ma prawo na sąsiadujących z linią kolejową gruntach, za odszkodowaniem urządzać i utrzymywać pasy przeciwpożarowe. Wbrew odmiennej ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, zawarty w powyższej normie zwrot “ma prawo" odnosi się do uprawnienia zarządcy do korzystania z cudzych gruntów w celu realizacji obowiązku wynikającego z art. 17 ustawy o transporcie kolejowym, tj. zapewnienia właściwej ochrony przeciwpożarowej. Przepis art. 55 ust. 1 tej ustawy daje zatem zarządcy uprawnienie do dysponowania nieruchomością sąsiadującą z torami kolejowymi celem wykonania ciążącego na tym podmiocie z mocy art. 17 ust. 1 ww. ustawy obowiązku zapewnienia ochrony przeciwpożarowej.
Umożliwia zatem wykonywanie robót związanych z utrzymaniem i urządzeniem pasów na gruncie nienależącym do zarządcy linii kolejowych, niezależnie od charakteru terenu, na którym usytuowana jest linia kolejowa. Przepis art. 55 ust. 3 ustawy o transporcie kolejowym stanowi z kolei, że jeżeli posadzenie drzew lub krzewów, powodujące potrzebę urządzenia pasów przeciwpożarowych, nastąpiło po wybudowaniu linii kolejowej, koszty związane z urządzeniem i utrzymaniem tych pasów obciążają właścicieli gruntów. Przepis ten nie wyłącza obowiązku zarządcy infrastruktury kolejowej urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych, lecz zmienia jedynie zasadę ponoszenia kosztów urządzenia i utrzymywania tych pasów, które w takiej sytuacji obciążają właścicieli gruntów.
Zawarta w ustawie o transporcie kolejowym regulacja pozostaje w łączności z przepisami o ochronie przeciwpożarowej zawartymi w ustawie z dnia 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej. W myśl art. 1 tej ustawy ochrona przeciwpożarowa polega na realizacji przedsięwzięć mających na celu ochronę życia, zdrowia, mienia lub środowiska przed pożarem, klęską żywiołową lub innym miejscowym zagrożeniem. Nie budzi wątpliwości, że linia kolejowa jako obiekt liniowy w rozumieniu art. 3 pkt 3a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (tekst jedn. Dz. U. z 2010, Nr 243, poz. 1623 ze zm.) jest obiektem budowlanym (art. 3 pkt 1 b w zw. z art. 3 pkt 3 Prawa budowlanego). Przepis art. 3 ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej stanowi, iż osoba fizyczna, osoba prawna, organizacja lub instytucja korzystające ze środowiska, budynku, obiektu lub terenu są obowiązane zabezpieczyć je przed zagrożeniem pożarowym lub innym miejscowym zagrożeniem.
Właściciel, zarządca lub użytkownik budynku, obiektu lub terenu, a także podmioty, o których mowa w ust. 1, ponoszą odpowiedzialność za naruszenie przepisów przeciwpożarowych, w trybie i na zasadach określonych w innych przepisach (art. 3 ust. 2 ustawy o ochronie przeciwpożarowej). Z przepisów tych, jak też z art. 4 tej ustawy, wynika, że właściciel, zarządca lub użytkownik obiektu budowlanego ma obowiązek tak zabezpieczyć obiekt, aby nie stał się on źródłem zagrożenia pożarowego. Zasada ta nie wpływa jednak na obowiązywanie reguły, która za równoległy przedmiot ochrony przeciwpożarowej uznaje również środowisko i w celu zapobiegania powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów odrębne środki ochrony przewiduje w stosunku do lasów. Przepis art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie przeciwpożarowej zawiera delegację dla ministra właściwego do spraw wewnętrznych do określenia, w drodze rozporządzenia, sposobów i warunków ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów, które powinno uwzględnić również sposoby zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów.
Na podstawie tej delegacji ustawowej wydane zostało rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów. W myśl § 38 ust. 1 tego rozporządzenia, lasy położone przy obiektach mogących stanowić zagrożenie pożarowe dla lasu oddziela się od tych obiektów pasami przeciwpożarowymi, utrzymywanymi w stanie zapewniającym ich użyteczność przez cały rok. Przepis § 38 ust. 2 rozporządzenia stanowi, że rodzaje oraz sposoby wykonywania pasów przeciwpożarowych przez podmioty określone jako właściwe do ich wykonania i utrzymywania w ustawie o lasach, ustawie o transporcie kolejowym oraz ustawie o ochronie przeciwpożarowej określają: 1) rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów;
2) rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 7 sierpnia 2008 r. w sprawie wymagań w zakresie odległości i warunków dopuszczających usytuowanie drzew i krzewów, elementów ochrony akustycznej i wykonywania robót ziemnych w sąsiedztwie linii kolejowej, a także sposobu urządzania i utrzymywania zasłon odśnieżnych oraz pasów przeciwpożarowych. Z przywołanego przepisu wynika, że w trzech powyżej wskazanych ustawach, tj. ustawie o lasach, w ustawie o transporcie kolejowym oraz ustawie o ochronie przeciwpożarowej wymienione zostały podmioty, na których ciąży obowiązek wykonywania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych. Natomiast rodzaje i sposób wykonania tych pasów określają przepisy dwóch rozporządzeń, z których pierwsze zostało wydane na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 9 ust. 3 ustawy o lasach, a drugie – na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 54 ustawy o transporcie kolejowym.
Przedstawioną interpretację potwierdzają przepisy ustawy z dnia 28 września 1991 r. o lasach oraz przepisy aktów wykonawczych do tej ustawy. W myśl art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o lasach w celu zapewnienia powszechnej ochrony lasów właściciele lasów są obowiązani do kształtowania równowagi w ekosystemach leśnych, podnoszenia naturalnej odporności drzewostanów, a w szczególności do wykonywania zabiegów profilaktycznych i ochronnych zapobiegających powstawaniu i rozprzestrzenianiu się pożarów. Przepis art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o lasach stanowi natomiast, że właściciele lasów są obowiązani do trwałego utrzymywania lasów i zapewnienia ciągłości ich użytkowania, a w szczególności do pielęgnowania i ochrony lasu, w tym również ochrony przeciwpożarowej. Naczelny Sąd Administracyjny nie neguje obowiązku właścicieli lasów w zakresie ich ochrony przeciwpożarowej, chodzi jednak tu o obowiązki wynikające z powszechnej ochrony lasów, niezastrzeżone przez przepisy szczególne dla innych podmiotów m.in. dla zarządców linii kolejowych.
W rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie szczegółowych zasad zabezpieczenia przeciwpożarowego lasów nie wymieniono pasów przeciwpożarowych oddzielających las od linii kolejowych, co świadczy o tym, że obowiązek ich urządzania nie ciąży na właścicielach lasów. Reasumując powyższe uwagi, za nieusprawiedliwione należy uznać te zarzuty skargi kasacyjnej, które oparte są na zapatrywaniu utrzymującym, że obowiązek utrzymywania pasów przeciwpożarowych oddzielających linie kolejowe od terenów leśnych spoczywa na innym podmiocie aniżeli zarządca infrastruktury kolejowej.
Niezasadne są również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 106 § 5 p.p.s.a. poprzez pominięcie przez Sąd I instancji dowodów przedłożonych przez skarżącą spółkę na okoliczność braku zagrożenia pożarowego ze strony zestawów do hamowania w wagonach osobowych, towarowych i pojazdach trakcyjnych i zupełnie dowolne przyjęcie istnienia tego zagrożenia i występowania z tego tytułu pożarów lasu oraz na okoliczność wcześniejszego wybudowania linii kolejowej, której dotyczy zaskarżona decyzja od posadzenia drzew wzdłuż tej linii.
Sąd I instancji prawidłowo uznał, że dowody te nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia tej sprawy. Fakt, iż zarządca infrastruktury kolejowej – [...] S.A. w W. wprowadza nowe rozwiązania techniczne w taborach kolejowych mające w celu zmniejszenie zagrożenia pożarowego ze strony pociągów nie wyłącza ciążącego na nim ustawowego obowiązku urządzania i utrzymywania pasów przeciwpożarowych w lasach. Ruch kolejowy, a w szczególności proces hamowania pociągu jest nadal istotnym źródłem zagrożenia pożarowego dla obszarów leśnych położonych wzdłuż szlaków kolejowych, o czym świadczy Informacja o wynikach kontroli przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli z dnia 8 marca 2013 r. dotyczącej "Funkcjonowania ratownictwa technicznego i ochrony przeciwpożarowej na kolei" (nr kontroli P/12/077, dostępna na stronie internetowej www.nik.gov.pl). Z Informacji tej wynika (str. 34), że liczba pożarów w lasach w 2012 r. (do września) wzrosła czterokrotnie w stosunku do roku 2010, w którym Spółka [...] wykonywała obowiązek mineralizacji pasów.
Zarzut naruszenia art. 33 p.p.s.a. nie zasługuje na uwzględnienie nie tylko z tego względu, że strona nie sprecyzowała, której z dwóch kategorii uczestników postępowania sądowego na prawach strony, które rozróżnia ten przepis, dotyczy jej zarzut. Nietrafność tego zarzutu wynika także z tego, że skarżąca Spółka nie posiada uprawnień do skutecznego domagania się uczestnictwa w postępowaniu przed sądem administracyjnym innego podmiotu (tu: właściciela lasów), bez jednoczesnego wniosku tego podmiotu. W świetle art. 33 p.p.s.a., nieuczestniczenie w postępowaniu sądowym wynikać może z braku stosownego wniosku tego podmiotu (art. 33 § 2 p.p.s.a.) lub być skutkiem niezawiadomienia o postępowaniu uczestnika tego postępowania z mocy prawa (art. 33 § 1 p.p.s.a.). W drugiej ze wskazanych powyżej sytuacji dochodzi do nieważności postępowania (art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.), jednakże przyjmuje się, że zarzut tego rodzaju może jednak podnieść tylko i wyłączenie strona, która została pozbawiona możności obrony swoich praw.
Inne podmioty, w tym strona wnosząca skargę w niniejszej sprawie, nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać. Brak wniesienia przez podmiot pominięty w postępowaniu środka zaskarżenia sprawia, że nie został spełniony ustawowy warunek wykazania pozbawienia strony wnoszącej skargę kasacyjną obrony "swych praw". Należy podkreślić, że zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym swoimi uprawnieniami procesowymi rozporządza strona tego postępowania, których one dotyczą, co jest efektem przyjętej w polskim porządku prawnym koncepcji zapewnienia jednostce w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym podwójnej ochrony poprzez prawo do procesu (obrony interesu prawnego w unormowanym przepisami prawa procesowego postępowaniu, z zagwarantowaniem także prawa do obrony za pomocą środków zaskarżenia) oraz poprzez prawo do sądu (prawo jednostki do zaskarżenia działania administracji publicznej w celu rozstrzygnięcia sporu o zgodność z prawem przez niezawisły, bezstronny sąd).
Źródeł tej ochrony poszukiwać należy w normach ponadustawowych, tj. w art. 2 Konstytucji RP, w art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz w art. 6 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej w brzmieniu nadanym Traktatem Lizbońskim zmieniającym Traktat o Unii Europejskiej i Traktat Ustanawiający Wspólnotę Europejską (Dz. Urz. U.E. Seria C Nr 115 z dnia 9 maja 2008 r.).
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.