Uzasadnienie
Wyrokiem z 22 maja 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę M.R. (dalej jako "skarżąca") na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] lutego 2013 r. w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że decyzją z [...] stycznia 2013 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie odmówił przyznania skarżącej uprawnień kombatanckich. Jako podstawę wskazał art. 4 ust. 1 pkt 4 oraz art. 22 ust. 1 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2012 r., poz. 400 – dalej jako "ustawa o kombatantach").
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że postanowieniem z [...] grudnia 2011 r., zawiesił postępowanie w sprawie z uwagi na konieczność zwrócenia się przez stronę do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z wnioskiem o wydanie decyzji potwierdzającej podleganie represjom określonym w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach.
Decyzją z [...] października 2012 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odmówił potwierdzenia okoliczności przebywania strony w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956 bez wyroku, za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Decyzja stała się ostateczna, w związku z czym Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych postanowieniem z [...] grudnia 2012 r. podjął zawieszone postępowanie.
Organ podkreślił, że okoliczność osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terenie Polski potwierdza Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu. W przypadku skarżącej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej nie potwierdził takiej okoliczności, a Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest uprawniony do zmiany jego stanowiska.
Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podniosła, że żąda przyznania statusu osoby represjonowanej w latach 1944-1956 ze względu na osadzenie jej w więzieniu w Krakowie bez wyroku od 15 sierpnia 1951 r. do 19 kwietnia 1952 r., pod zarzutem popełnienia zbrodni z art. 7 dekretu z 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy państwa (Dz.U. Nr 30, poz. 192).
Decyzją z [...] stycznia 2013 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z [...] stycznia 2013 r.
W uzasadnieniu wskazał, że wobec decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] października 2012 r. odmawiającej potwierdzenia, że wnioskodawczyni przebywała w więzieniu w latach 1944 - 56 bez wyroku za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość, zobligowany był do wydania decyzji o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.
Skarżąca wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
W toku postępowania skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wystąpiła o zwrócenie się przez Sąd I instancji do Oddziału Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie z prośbą o udzielenie informacji, czy śledztwo prowadzone pod sygnaturą akt [...] zostało zakończone oraz czy dotyczyło skarżącej. Podkreśliła, że w przypadku uzyskania takich informacji decyzje organu I i II instancji powinny zostać uchylone. Skarżąca natomiast mogłaby wystąpić o wznowienie postępowania przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej i zweryfikowanie jego decyzji.
Powyższy wniosek pełnomocnik skarżącej ponowił na rozprawie oświadczając, że nie jest w stanie poinformować Sądu o przedmiocie omawianego śledztwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek z uwagi na brak informacji o związku postępowania toczącego się przed Komisją z niniejszą sprawą. Wskazał, że ewentualnie pozytywna decyzja kończąca to postępowanie, mogąca mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia w rozważanej sprawie, będzie podstawą do wznowienia postępowania przed Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Oddalając skargę Sąd I instancji podzielił stanowisko wyrażone przez organ, stwierdzając, że wobec braku potwierdzenia przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej podnoszonych przez stronę okoliczności, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zobligowany był wydać decyzję o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może samodzielnie oceniać okoliczności podnoszonych przez stronę, które zostały zastrzeżone do wyłącznej kompetencji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej.
Sąd I instancji podkreślił, że decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] października 2012 r. nie podlega kontroli Sądu w niniejszej sprawie. Związanie Sądu granicami danej sprawy nie może wkraczać ocenami prawnymi w sprawę nową w stosunku do tej, która była przedmiotem postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji. Skarżąca miała możliwość zakwestionowania decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, ale wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła z uchybieniem terminu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania.
Po pierwsze, art. 113 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej zwanej p.p.s.a.) w związku z art. 106 § 3 p.p.s.a. przez oddalenie wniosku dowodowego o zwrócenie się do Oddziału Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie z prośbą o informację, czy postępowanie toczące się pod sygn. akt [...] zostało zakończone oraz czy skarżąca występuje w nim jako osoba pokrzywdzona. W ocenie skarżącej, Sąd I instancji błędnie nie uwzględnił powyższego wniosku z uwagi na brak informacji o związku tego postępowania z niniejszą sprawą.
W konsekwencji Sąd I instancji przedwcześnie zamknął rozprawę pomimo, że w aktach sprawy była pisemna informacja z 2 listopada 2012 r. o przedmiocie toczącego się postępowania przed Oddziałem Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie i jego ścisłym związkiem z niniejszą sprawą.
Po drugie, art. 134 § 1 p.p.s.a. przez brak kontroli Sądu I instancji całego postępowania administracyjnego toczącego się w niniejszej sprawie, pomimo, że Sąd nie był związany granicami zarzutów i wniosków skargi.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, a także zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu kosztów zastępstwa procesowego z tym kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Punktem wyjścia dla ich oceny musi być stwierdzenie, że, jak trafnie zauważył Sąd I instancji, wobec braku potwierdzenia przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej podnoszonych przez stronę okoliczności, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych zobligowany był wydać decyzję o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie może bowiem samodzielnie oceniać okoliczności podnoszonych przez stronę, które zostały zastrzeżone do wyłącznej kompetencji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej. Decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] października 2012 r. nie podlega kontroli Sądu w niniejszej sprawie. Stąd też brak było podstaw do zwracania się przez Sąd I instancji do Oddziału Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie z prośbą o informację, czy postępowanie toczące się pod sygn. akt [...] zostało zakończone oraz czy skarżąca występuje w nim jako osoba pokrzywdzona.
Jak wynika z akt sprawy postępowanie toczące się pod tą sygnaturą dotyczy zbrodni komunistycznej polegającej na pozbawieniu skarżącej wolności, połączonym ze szczególnym udręczeniem (postanowienie Prokuratora Instytutu Pamięci Narodowej z [...] grudnia 2010 r., k. 13 akt sądowych). Zakończenie śledztwa w tym przedmiocie może mieć ewentualnie wpływ na byt prawny decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] października 2012 r., ale nie bezpośrednio na zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Jak już bowiem wielokrotnie podkreślano, wydanie decyzji w niniejszej sprawie jest uzależnione od treści decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, a jednocześnie decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej pozostaje poza zakresem kontroli organów administracji. Brak jest natomiast przeszkód do podjęcia przez skarżącą próby zweryfikowania ostatecznej decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z [...] października 2012 r. w przewidzianym do tego trybie nadzwyczajnym postępowania administracyjnego.
Dopiero ewentualna zmiana stanowiska Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej otworzy skarżącej drogę do wznowienia postępowania toczącego się przed Kierownikiem Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. (decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione). Celowi temu nie może natomiast służyć postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w którym Sąd I instancji będąc związanym granicami sprawy mógł dokonać jedynie kontroli legalności decyzji wydanych w sprawie przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.
Z tych przyczyn na uwzględnienie nie zasługiwały zarzuty naruszenia art. 113 § 1 w związku z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd I instancji nie miał podstaw do przeprowadzenia dowodu we wnioskowanym przez stronę zakresie, szczególnie uwzględniając, że z akt sprawy wynikał wprost przedmiot postępowania toczącego się przed organami Instytutu Pamięci Narodowej. Sąd I instancji dokonał pełnej oceny akt sprawy i na tej podstawie wydał zgodne z prawem rozstrzygnięcie, dokonując prawidłowej kontroli działalności Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Ocena ta mieściła się w granicach sprawy wyznaczonych przez art. 134 § 1 p.p.s.a. i nie ograniczała się tylko do zarzutów skargi oraz powołanej tam podstawy prawnej. Stąd też zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. również nie zasługiwał na uwzględnienie.
Z tych przyczyn i na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461), pełnomocnik powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.