Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 20 maja 2010 r. (III SA/Kr 985/09), oddalił skargę A. J. na decyzję Wojewody Małopolskiego z [...] lipca 2009 r. o wymeldowaniu skarżącego z miejsca stałego pobytu.
Oddalając skargę Sąd pierwszej instancji ustalił, że organ administracji prawidłowo orzekł o wymeldowaniu skarżącego z miejsca stałego pobytu w Z. w gminie Z.. W szczególności w ocenie Sądu pierwszej instancji prawidłowo ustalono, że skarżący z miejsca stałego pobytu wyprowadził się bez dopełnienia obowiązku wymeldowania. Sąd zastrzegł przy tym, że skarżący nie wyprowadził się wprawdzie dobrowolnie, lecz w okolicznościach sprawy nie ma to istotnego znaczenia, gdyż pouczony o środkach służących mu w celu przywrócenia posiadania lokalu, w którym był zameldowany, ze środków tych nie skorzystał.
W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie:
- - art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przez jego błędną wykładnię, "która doprowadziła do uznania, że okoliczności związane z tym, iż skarżący opuścił lokal mieszkalny uzasadniają wymeldowanie go z tego budynku",
- - art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i b w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nieuznanie zarzutu niepełnej analizy zgromadzonego materiału dowodowego,
- - art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit c i b w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nie uznanie zarzutu braku właściwego uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz
- - art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i b w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na nieuchyleniu zaskarżonej decyzji, pomimo że występują rozbieżności w ustaleniach faktycznych dotyczących tego czy skarżący z własnej woli opuścił lokal mieszkalny.
Uzasadniając skargę kasacyjną podniesiono m.in., że skarżący opuścił miejsce stałego pobytu, lecz nie dobrowolnie. Wskazano, że skarżący został zmuszony do opuszczenia stałego miejsca pobytu oraz że fakt ten jest oczywisty, gdyż ze znajdujących się w aktach wyroków sądu wynika, iż synowie skarżącego używali przeciwko niemu przemocy. Zdaniem autora skargi kasacyjnej oczywistość zmuszenia do opuszczenia lokalu wyłącza możliwość wymeldowania z tego lokalu. W związku z tym wskazano, że bez znaczenia jest czy skarżący podejmował przy pomocy środków przewidzianych przez prawo próby przywrócenia mu możliwości zamieszkania w lokalu, w którym był zameldowany.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano też, że organ pierwszej instancji przyjął, że skarżący nie opuścił dobrowolnie lokalu, w którym był zameldowany, natomiast organ drugiej instancji przyjął, że skarżący lokal ten opuścił dobrowolnie.
Powyższymi okolicznościami uzasadniono zarzut naruszenia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.
W oparciu o tak przytoczone podstawy skargi kasacyjnej i ich uzasadnienie wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi.
Ponadto wniesiono o zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego, ustanowionego w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia z tytułu udzielonej pomocy prawnej.
Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej wnioski (uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części) i podstawy (wskazane w skardze kasacyjnej naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania).
Rozpoznając zatem skargę kasacyjną w tak określonych granicach NSA uznał, że jest ona pozbawiona usprawiedliwionych podstaw.
Jeżeli chodzi o zarzut naruszenia przepisów postępowania to wskazać należy, że istotny w sprawie stan faktyczny nie jest kwestionowany. Skarżący nie kwestionuje, że opuścił miejsce stałego pobytu. Nie jest też kwestionowane przez skarżącego, że do opuszczenia miejsca stałego pobytu został zmuszony oraz że nie skorzystał z prawnych środków służących przywróceniu mu posiadania mieszkania, w którym mieszkał. W skardze kasacyjnej skarżący wprawdzie podnosi, że ustalenia organów obu instancji co do dobrowolności opuszczenia przez niego miejsca stałego pobytu nie są jednakowe, jednakże po pierwsze nie ma to znaczenia skoro Sąd pierwszej instancji przyjął, że skarżący nie opuścił miejsca stałego pobyty dobrowolnie, po drugie w rzeczywistości rozbieżności takiej pomiędzy organami administracji obu instancji nie ma. Organ pierwszej instancji w swojej decyzji z [...] lipca 2009 r. stwierdził bowiem, że "opuszczenie lokalu powinno w zasadzie być dobrowolne.
Jednakże w kategorii dobrowolności mieści się również opuszczenie lokalu w następstwie zmuszenia, jeżeli strona nie wykorzystała przysługujących środków prawnych w celu przywrócenia naruszonego prawa lub dochodząc swojego roszczenia uzyskała niekorzystne orzeczenie w postępowaniu sądowym."
W świetle tych okoliczności faktycznych istota sprawy sprowadza się do tego czy można wymeldować z miejsca stałego pobytu osobę, która została zmuszona do opuszczenia tego miejsca i nie skorzystała ze środków prawnych służących przywróceniu jej posiadania mieszkania, w którym stale przebywała.
Przepis art. 15 ust. 2 ustawy z 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. nr 139 z 2006 r., poz. 993 ze zm.) nie daje na to jednoznacznej odpowiedzi. Stanowi on bowiem, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Jednakże w art. 6 ust. 1 powołanej ustawy zdefiniowano stały pobyt w rozumieniu tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Na tej podstawie można przyjąć, że nie opuszcza miejsca stałego pobytu osoba, która nie ma takiego zamiaru, a to zaś zachodzi także wtedy, gdy do opuszczenia miejsca pobytu została zmuszona. Jednakże jeżeli osoba zmuszona do opuszczenia miejsca stałego pobytu nie przedsiębierze żadnych zgodnych z prawem środków, aby powrócić do miejsca stałego pobytu, to świadczy to, iż pogodziła się z sytuacją faktyczną, do której została zmuszona. Tym samym świadczy to, że zmieniła zamiar co do miejsca stałego pobytu.
Zasadna jest więc wykładnia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, według której można wymeldować z pobytu stałego osobę, która bezprawnie została zmuszona do opuszczenia stałego miejsca pobytu i która nie podjęła żadnych prawem przewidzianych starań o przywrócenie jej posiadania lokalu, w którym mieszkała. Wbrew temu co twierdzi się w skardze kasacyjnej nie ma przy tym znaczenia żadna oczywistość przymuszenia do opuszczenia miejsca stałego pobytu. Istotne jest to czy osoba zmuszona do opuszczenia miejsca stałego pobytu przedsięwzięła prawem przewidziane środki w celu przywrócenia jej posiadania mieszkania.
Taka wykładnia pozwala pogodzić względy słuszności z ewidencyjnym charakterem ewidencji ludności wyraźnie zadeklarowanym w art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W przepisie tym stanowi się bowiem, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Ten cel zameldowania nie byłby spełniony, gdyby utrzymywać zameldowanie osoby w miejscu, w którym nie przebywa – jak twierdzi - wbrew swej woli, ale nie robi nic, aby tam powrócić.
W związku z taką wykładnią art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy przypomnieć, że skarżący nie kwestionował ustalenia, iż pouczony o środkach służących mu w celu przywrócenia posiadania lokalu, w którym był zameldowany, ze środków tych nie skorzystał.
Z tych wszystkich względów NSA uznał, że skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw i z tego powodu na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił ją.
W związku z wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi skarżącego ustanowionemu w ramach prawa pomocy, za udzieloną skarżącemu pomoc prawą NSA wyjaśnia, że wynagrodzenie to przyznaje Sąd pierwszej instancji.