Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 23 maja 2016r. sygn. akt IV SA/Wa 3874/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi M. K. na postanowienie Wojewody M. z dnia [..] października 2016r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, uchylił zaskarżone postanowienie. Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia [..] czerwca 2015 r. Burmistrz O.orzekł o wymeldowaniu M. K. z pobytu stałego w budynku przy ul. R. w O. Odwołanie od powyższej decyzji wniósł M. K. Wojewoda M. postanowieniem z dnia [..] sierpnia 2015 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia odwołania.
W dniu 23 września 2015 r. M. K. złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wskazując, że decyzję odebrał osobiście w dniu 6 lipca 2015 r. w Urzędzie Miasta. Natomiast odwołanie zostało nadane za pośrednictwem urzędu pocztowego w dniu 18 lipca 2015 r, a więc 14 - dniowy termin nie został przekroczony.
Postanowieniem z dnia [..] października 2015r. Wojewoda M. odmówił M. K. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza O. z dnia [..] czerwca 2015 r. Powołując się na treść art. 58 k.p.a. organ wywiódł, że M. K. nie dochował obowiązku prowadzenia swoich spraw z należytą starannością. W ocenie organu skarżącemu można postawić co najmniej zarzut niedbalstwa w prowadzeniu swoich spraw, a to wyklucza wyłączenie jego winy w uchybieniu terminu. Ponadto organ wskazał, że M. K. nie spełnił drugiego warunki koniecznego do pozytywnego rozpatrzenia prośby, to jest nie dokonał czynności, której terminowi uchybił.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M. K. wywodząc, że nie miał świadomości, iż termin do wniesienia odwołania liczony jest od daty awizowania pisma w urzędzie pocztowym, a nie od daty doręczenia tego pisma w Urzędzie Miasta.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał zasadność wniesionej skargi. Jednocześnie wskazał, że organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia niniejszej sprawy i bez podania przyczyny stwierdził, że M. K. nie dochował obowiązku prowadzenia swoich spraw z należytą starannością. Organ nie wyjaśnił na czym opiera swoje twierdzenia. Całkowicie został również pominięty przez organ fakt, że decyzja z dnia [..] czerwca 2015 r. została doręczona za pośrednictwem poczty, gdzie przesyłka została awizowana, a ponadto decyzja ta została skarżącemu doręczona osobiście w dniu 6 lipca 2015 r. w Urzędzie Miasta. Organ pominął w całości uzasadnione twierdzenia skarżącego, że otrzymując powyższe pismo w budynku Urzędu Miasta był przeświadczony, że termin do wniesienia odwołania będzie liczony od tej daty.
Sąd zwrócił uwagę, że w decyzji, która została doręczona skarżącemu w Urzędzie Miasta było zawarte pouczenie o terminie wniesienia środka zaskarżenia. W tym stanie rzeczy powstała w sprawie sytuacja nie została spowodowana jakimkolwiek zawinieniem czy zaniedbaniem skarżącego, lecz wyniknęła z działania organu, a negatywnych konsekwencji tych działań nie może ponosić skarżący. Sąd stwierdził również, że niezłożenie jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu odwołania stanowiło brak formalny, którego uzupełnienie powinien zarządzić organ w trybie art. 64 § 2 k.p.a.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda M. zarzucając na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu orzeczeniu:
- - naruszenie prawa procesowego w postaci art. 58 § 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez uznanie, iż organ nie wyjaśnił z należytą starannością na czym oparł twierdzenia o uchybieniu terminu do wniesienia odwołania przez stronę, skutkiem czego uznano niedopełnienie obowiązków organu administracji,
- - naruszenie prawa procesowego w postaci art. 64 § 2 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez uznanie, że organ był zobowiązany do wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych wniosku,
- - naruszenie prawa procesowego w postaci art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a. poprzez wadliwą kontrolę zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem, co skutkowało jego uchyleniem.
Na tej podstawie wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018r., poz. 1302 ze zm. dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze jednak pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Sprawa ta mogła być zatem rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny tylko w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Oceniając zasadność zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej wskazać należy, że nie posiadają one usprawiedliwionej podstawy.
Zasadnie wskazał Sąd I instancji, że Wojewoda M. pominął milczeniem lub nie zauważył istotnej dla sprawy okoliczności z punktu widzenia prawidłowości wydanego przez organ rozstrzygnięcia tj. faktu doręczenia M. K. decyzji w siedzibie organu. Przy czym nie ulega wątpliwości, że doręczenie pisma do rąk adresata już po dokonaniu doręczenia zastępczego nie czyni nieskutecznym doręczenia zastępczego, co oznacza, że termin do dokonania czynności prawnej w postaci odwołania od decyzji rozpoczął bieg od dnia uznania pisma za doręczone w trybie doręczenia zastępczego. Jednakże w takiej sytuacji organ zgodnie z art. 9 k.p.a. statuującym zasadę udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej, zobowiązany był do poinformowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw oraz obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Obowiązek ten obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miało miejsce.
W sytuacji gdy niespełnienie tego obowiązku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wówczas stanowi to wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach. Pouczenie strony w niniejszej sprawie było niezwykle istotne, bowiem doręczenie decyzji w siedzibie organu miało miejsce w czasie, gdy nie upłynął jeszcze termin do wniesienia odwołania, biegnący od momentu dokonania doręczenia zastępczego. Odbierająca decyzję w siedzibie organu strona nie miała świadomości dokonanego doręczenia zastępczego, stąd znajdujące się w niej pouczenie o sposobie i terminie zaskarżenia, mogło wprowadzić ją w błąd, co do ustawowego terminu do wniesienia odwołania. Organ nie odniósł się w żaden sposób do tej okoliczności, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że strona nie dochowała obowiązku prowadzenia swoich spraw z należytą starannością.
W tym miejscu należy zwrócić uwagę, że występowanie w art. 58 § 1 k.p.a. przesłanki uprawdopodobnienia braku winy nie zwalnia organu od podjęcia wszelkich działań, których celem, z uwagi na słuszny interes obywateli, będzie dokładne wyjaśnienie okoliczności sprawy i potwierdzenie przez osobę wnioskującą wiarygodności okoliczności, na które powołała się podając przyczynę niedopełnienia w terminie określonych czynności procesowych. Organy administracji publicznej powinny czuwać nad tym, aby strony uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, w tym celu udzielając im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Takie działanie organu stanowi wypełnienie normy zawartej w treści art. 8 k.p.a. nakazującej organom administracji publicznej prowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.
Ponadto obowiązkiem osoby ubiegającej się o przywrócenie terminu jest jedynie uprawdopodobnienie tj. uwiarygodnienie, a nie udowodnienie istnienia okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu. Natomiast stwierdzenie istnienia tych okoliczności powinno nastąpić w toku postępowania wyjaśniającego, prowadzonego przez organ. W niniejszej sprawie strona wskazała na okoliczności, które jej zdaniem uzasadniały przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, jednak nie zostały one poddane należytej ocenie organu. M.K. odebrał osobiście decyzję w siedzibie organu i zastosował się do znajdującego się w niej pouczenia, zgodnie z którym termin do wniesienia odwołania biegnie od dnia doręczenia decyzji, nie mając przy tym świadomości skuteczności doręczenia zastępczego. Rację ma zatem Sąd I instancji, że jest to okoliczność uzasadniająca przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. W tej sytuacji za chybiony należało uznać zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 58 k.p.a.
Nie sposób zgodzić się również ze stanowiskiem skargi kasacyjnej, że w sytuacji gdy strona jednocześnie z wnioskiem o przywrócenie terminu nie złożyła odwołania, organ nie ma obowiązku wzywania strony do uzupełnienia wniosku. Niewątpliwie przepis art. 58 § 2 k.p.a. wymaga równoczesnego złożenia wniosku o przywrócenie terminu oraz dokonania określonej czynności procesowej, jednakże wymóg ten należy traktować dość elastycznie zwłaszcza, gdy w dacie złożenia wniosku o przywrócenie terminu odwołanie zostało już przez stronę złożone. W tej sytuacji ponowne domaganie się złożenia kolejnego egzemplarza odwołania stanowiłoby niczym nie uzasadniony formalizm.
Natomiast w sytuacji gdy takie odwołanie nie wpłynęło, to obowiązkiem organu jest wezwanie strony w trybie art. 64 § 2 k.p.a. do dokonania tej czynności. Dopiero w przypadku, gdy strona nie dokona tej czynności, organ powinien przyjąć, że nie dopełniła wymogu wynikającego z treści art. 58 § 2 k.p.a. Zupełnie odmienną jest sytuacja, na którą powołuje się autor skargi kasacyjnej, gdy strona złożyła wniosek z uchybieniem terminu, co jak sam słusznie zauważa nie stanowi braku formalnego, który można uzupełnić w trybie art. 64 § 2 k.p.a., jednak z taką sytuacją w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia.
Autor skargi kasacyjnej zarzucił również zaskarżonemu wyrokowi naruszenie art. 3 § 1 i § 2 pkt 2 p.p.s.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy, przejawiające się w wadliwej kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem. Tak sformułowany zarzut jest całkowicie niezasadny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że przepis art. 3 p.p.s.a. ma charakter ustrojowy i wskazuje cele działania sądów administracyjnych oraz zakres ich kognicji. Żadna z jednostek redakcyjnych art. 3 p.p.s.a. nie odnosi się wprost do sposobu procedowania przed sądem administracyjnym (por. wyrok NSA z dnia 4 września 2008 r., sygn. akt I OSK 266/08, LEX nr 490087).
Z kolei wydanie wyroku, niezgodnego z oczekiwaniem skarżącego, nie może być zaś utożsamiane z uchybieniem powołanej normie. Nie ma bowiem żadnych podstaw do przyjęcia, iż Sąd Wojewódzki nie dokonał w niniejszej sprawie kontroli zaskarżonego postanowienia albo, że ocenę swoją oparł na innym kryterium niż zgodność zaskarżonej decyzji z prawem.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.