Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 20 stycznia 2010 r., sygn. akt II SA/Rz 870/09 oddalił skargi S. Z. i H. Z. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] września 2009 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2009 r. Wojewoda Podkarpacki utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta D. z dnia [...] lipca 2009 r., nr [...] orzekającą o wymeldowaniu H. Z. i małoletniego S. Z. z pobytu stałego z lokalu mieszkalnego w D., przy ul. [...]. Wojewoda Podkarpacki stwierdził, iż odwołania H. Z. i A. M. – ustawowego przedstawiciela S. Z. nie mogły być uwzględnione, gdyż decyzja Burmistrza Miasta D. nie narusza prawa. Podkreślono, że podstawą wymeldowania osoby z pobytu stałego jest opuszczenie miejsca zamieszkania bez wymeldowania. Spełnienie tych warunków pozwala organom wydać decyzję o wymeldowaniu. W rozpatrywanej sprawie zaistnienie wskazanych okoliczności jest bezsporne. Potwierdza je dodatkowo brak ochrony posesoryjnej, którą nie zostały objęte osoby wymeldowane. Ten fakt przesądza o uznaniu, że osoby objęte decyzją o wymeldowaniu opuściły lokal, w którym były zameldowane w sposób dobrowolny z zamiarem stałego opuszczenia.
W skargach do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższą decyzję H. Z. i S. Z. wskazywali, że opuszczenie przez nich lokalu nie miało dobrowolnego charakteru. Wszelkie działania podejmowane przez wnioskodawcę A. Z. były przemyślane i miały charakter przymusu. Skarżący opuścili lokal z obawy o utratę życia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że skargi wniesione w niniejszej sprawie są niezasadne, wobec czego oddalił je na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.).
Sąd podkreślił, że materialnoprawną podstawę do wymeldowania osoby z pobytu stałego stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zgodnie z którym można osobę wymeldować z pobytu stałego z urzędu lub na wniosek, jeżeli osoba opuściła miejsce zameldowania i nie wymeldowała się. W niniejszej sprawie ustalono w sposób nie budzący wątpliwości, że skarżący opuścili lokal położony w D. przy ul. [...], spełniona zatem została pierwsza z przesłanek wskazanych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sporną w sprawie pozostaje kwestia, czy opuszczenie miało charakter dobrowolny, gdyż tylko takie może prowadzić do wymeldowania.
Skarżący wskazują, że ich nie przebywanie w lokalu wnioskodawcy podyktowane było zagrożeniem i obawą o zdrowie i życie. Zatem nastąpiło pod wpływem przymusu, a to oznacza, że nie powinno skutkować wymeldowaniem. Sąd uznał, że poglądu tego nie może podzielić, przeczą temu bowiem ustalenia poczynione w postępowaniu administracyjnym. Poza sporem jest, że w aktach sprawy znajduje się prawomocny wyrok sądu powszechnego, w którym odmówiono skarżącym ochrony posesoryjnej. Istnienie takiego wyroku musi prowadzić do przyjęcia w postępowaniu meldunkowym, że opuszczenie lokalu spełnia warunki określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Jednocześnie Sąd podkreślił, że powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie, które przyjmuje, iż podstawą do wymeldowania jest dobrowolne opuszczenie lokalu, przy czym warunek dobrowolności może być przypisany także tym sytuacjom, gdy opuszczający lokal nie mogą skutecznie podnieść prawem określonych środków mających przeciwdziałać usunięciu z lokalu. Takim środkiem jest powództwo o ochronę posiadania, jeżeli we właściwym postępowaniu sąd powszechny takiej ochrony udzieli. W rozpoznawanej sprawie stosowne powództwo nie prowadziło do ochrony posiadania, zatem organy meldunkowe poprawnie przyjęły, że opuszczenie lokalu nr [...] przy ul. [...] w D. ma charakter trwały i powinno prowadzić do wymeldowania osób wnoszących skargę.
Sąd uznał, że nie zasługuje na aprobatę stanowisko skarg wskazujące na niedopuszczalność wymeldowania skarżących przez wnioskodawcę, który uzyskał tytuł prawny do lokalu dzięki działaniom skarżącego H. Z. Dla postępowania o wymeldowanie z pobytu stałego nie ma znaczenia ten kontekst sprawy. Sąd uznał również, że bez znaczenia jest to, że na skutek wymeldowania syn wnioskodawcy S. Z. nie ma należytych warunków lokalowych dla prawidłowego rozwoju. Te okoliczności choć doniosłe, przy wymeldowaniu nie mogą być brane pod uwagę, gdyż wymeldowanie ma potwierdzać tylko fakt nieprzebywania skarżących w lokalu, a nie ich uprawnienia do niego. Wskazane okoliczności powinny być podstawą do podjęcia stosownych postępowań, których skutkiem może być pozbawienie wnioskodawcy tytułu prawnego do lokalu, co w dalszej konsekwencji może prowadzić do usunięcia z lokalu, a to wreszcie do wymeldowania. Jednak – zdaniem Sądu - okoliczności te nie mogą być podstawą do oceny, że skarżone decyzje naruszają prawo.
W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku S. Z. działający przez przedstawiciela ustawowego matkę A. M., zastąpioną przez adwokata, podniósł następujące zarzuty:
- I. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- - art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i uznanie za nieistotny tego materiału dowodowego, który wskazywał na przyczyny i okoliczności opuszczenia przez skarżącego przedmiotowego lokalu, orzeczenie w sposób dowolny i nieustalenie woli skarżącego zamieszkiwania w spornym lokalu.
- - art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób kompleksowy, a tym samym nie zgromadzenie pełnego materiału dowodowego niezbędnego do wydania prawidłowego orzeczenia,
- II. naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię tj. naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, która nie została opłacona w całości ani w części.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania A. Z. wniósł o oddalenie tej skargi wskazując, że opuszczenie lokalu przez H. Z. i S. Z. miało charakter dobrowolny i trwały od 2004 r.
Pismem z dnia 8 lutego 2012 r. M. M. poinformowała, iż H. Z. zmarł w dniu [...] grudnia 2010 r. oraz że aktualnie S. Z. nie posiada stałego zameldowania, na dowód czego przedstawiła kserokopię jego dowodu osobistego.
W piśmie z dnia 22 lutego 2012 r. A. Z. wskazał, że jego syn S. Z. ma 19 lat i obecnie nie mieszka u babci tylko w innym mieszkaniu, które kupiła jego matka. W związku z tym wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej wskazując, iż Sąd I instancji oparł się na wiarygodnym materiale dowodowym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w niniejszej sprawie nie ma miejsca. Skarga kasacyjna S. Z. nie ma uzasadnionych zarzutów i tym samym nie mogła zostać uwzględniona.
Zarzuty skargi kasacyjnej zmierzają do stwierdzenia, że Sąd I instancji - w świetle art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych - nieprawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego, co miało istotny wpływ na wynik przeprowadzonego postępowania. Stosownie do art. 15 ust. 2 powołanej ustawy organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Obowiązkiem organu jest zatem ustalenie niedopełnienia przez stronę obowiązku wymeldowania w sytuacji faktycznego opuszczenia miejsca dotychczasowego pobytu. Zasadniczo chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby.
Z brzmienia powyższego przepisu nie wynika jednak, by w każdym przypadku koniecznym było ustalenie dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu. Przyjąć zatem należy, że mogą zaistnieć sytuacje, w których nie będzie wymagane ustalenie woli osoby, wobec której prowadzone jest postępowanie o wymeldowanie.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasadnie Sąd I instancji wywiódł, że zgromadzony w toku prowadzonego postępowania materiał dowodowy pozwalał na przyjęcie zaistnienia wobec małoletniego S. Z. przesłanek wymienionych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Świadczą o tym w szczególności protokoły oględzin mieszkania, zeznania świadków, jak również postanowienie Sądu Okręgowego w R., Wydział I Cywilny z dnia [...] października 2004 r., sygn. akt [...] o ustaleniu miejsca pobytu małoletniego S. Z. przy matce – A. M. oraz wyrok Sądu Rejonowego w D. Wydział I Cywilny z dnia [...] maja 2008 r., sygn. akt [...] oddalający powództwo H. Z. i S. Z. o ochronę naruszonego posiadania.
Prawidłowo zatem Sąd I instancji przyjął, że organy administracyjne dysponowały wystarczającymi dowodami pozwalającymi uznać, iż spełnione zostały przesłanki wymagane do wymeldowania małoletniego S. Z. W świetle powyższego za niezasadne uznać należało zarzuty naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych oraz art. 145 § 1 ust. 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 i 80 k.p.a.
Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. podkreślić należy, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym, o którym mowa w tym przepisie ma jedynie charakter uzupełniający, prowadzenie zaś dowodów zależy od uznania sądu. Powyższe wynika z tego, że kompetencje sądu obejmują dokonanie oceny postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organy administracji. Nie sposób zatem uznać za zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji powyższego przepisu, w sytuacji gdy sprawa została wystarczająco wyjaśniona w toku prowadzonego przez organy postępowania.
Zważywszy, że skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw, w oparciu o przepis art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.