Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt IV SA/Wa 2483/15 oddalił skargę A. Rz.-D. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, na podstawie art. 173 § 1 w zw. z art. 176 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm, dalej: p.p.s.a.) A. Rz.-D. reprezentowana przez adwokata, zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:
- a. przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt. 2 p.p.s.a., a mianowicie:
- - art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej jako k.p.a.), art. 77 § 1 k.p.a., i art. 80 k.p.a. wskutek niestwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszenia wyżej wymienionych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego przez Wojewodę Mazowieckiego, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy oraz nieuchylenia w związku z tym przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonej decyzji administracyjnej Wojewody Mazowieckiego z [...] maja 2015 r., nr [...],
- - art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez niewskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku,
- b. przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
- - art. 35 ustawy o ewidencji ludności z dnia 24 września 2010 r. tj. z dnia 10 maja 2016 r. (Dz.U. z 2016 r. poz. 722 z późn. zm.) w zw. z art. 25 ust. 1 tej ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu,
- - art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. z dnia 25 lipca 2006 r., Dz. U. Nr 139, poz. 993) w zw. z art. 69 ustawy o ewidencji ludności z dnia 24 września 2010 r. (tj. z dnia 10 maja 2016 r., Dz. U. z 2016 r., poz. 722) poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu.
W oparciu o powyższe zarzuty, na podstawie art. 176 § 1 pkt. 3 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniosła o:
- 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,
- 2. zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej A. Rz.-D. z urzędu według norm przepisanych.
Ponadto na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. skarżąca kasacyjnie wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W uzasadnieniu skarżąca kasacyjnie przedstawiła argumenty na poparcie podniesionych zarzutów, w szczególności dotyczące niewłaściwego przeprowadzenia postępowania dowodowego. Wskazała, że rozbieżności w zeznaniach świadka I. R. nie zostały w żaden sposób wyjaśnione. Powtórzyła, że I. R. po złożeniu zeznań w dniu [...] maja 2014 r. sporządziła pisemne oświadczenie w dniu [...] lipca 2014 r., z którego jasno wynikało, że skarżąca A. Rz.-D. zamieszkuje w mieszkaniu nr [...] ul. [...] w W. Świadek wyjaśniła, że składając poprzednie zeznania miała na myśli córkę skarżącej A. D., która nie zamieszkuje stale w tym lokalu i bywa tam przeważnie na święta.
W ocenie skarżącej Wojewoda Mazowiecki bezpodstawnie stwierdził, że świadek I. R. próbowała, składając ponownie zeznania, wycofać się ze złożonych wcześniej zeznań pod wpływem jednej ze stron postępowania i niechęci do obecnej właścicielki mieszkania. Organ nie dostrzegł, że zeznania tego świadka składane były pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych zeznań.
Zdaniem skarżącej błędnie ocenione zostały dowody z dokumentów w postaci pisma ze Spółdzielni Mieszkaniowej [...] oraz pisma z [...]. Skarżąca podkreśliła, że opłaty za energię elektryczną oraz wodę, która została czasowo odłączona nie były uiszczane ze względu na brak środków finansowych. Skarżąca bowiem nie pracuje i utrzymuje się z pomocy finansowej i żywnościowej udzielanej przez W. D.- teściową skarżącej. W ocenie skarżącej skoro nie posiada ona środków do życia, to nie dziwi fakt, że w mieszkaniu nr [...] w którym na stałe przebywa - tj. przy ul. [...] w W. nie ma gazu ani prądu. Nie oznacza to jednak, że skoro w tym mieszkaniu nie ma gazu ani prądu, to skarżąca tam nie mieszka, a mieszkanie to nie stanowi jej centrum życiowego.
Wskazała, że WSA w Warszawie nie dostrzegł, że do akt niniejszej sprawy zostało złożone szereg pisemnych oświadczeń świadków z których jasno wynika, iż skarżąca stale przebywa w przedmiotowym mieszkaniu i nigdy go nie opuszczała na okres powyżej trzech miesięcy. Zauważyła, że oględziny lokalu przeprowadzone w dniu [...] września 2014 r. wyraźnie wskazują, że mieszkanie nr [...] jest zamieszkałe i nie wygląda na opuszczone. Kwestię ptasich odchodów uznała za przejaskrawioną, podnosząc, że w pokoju w którym te odchody się znalazły, były one przy oknie. Nie domyka się tam lufcik i stąd też pojawiły się one w niewielkich ilościach.
W ocenie skarżącej WSA w Warszawie powinien również rozważyć okoliczność związaną z przysługującym skarżącej roszczeniem finansowym o rozliczenie wkładu mieszkaniowego przeciwko wnioskodawczyni. Jako cel nie wskazała dokonywanie rozliczeń finansowych przed sądami administracyjnymi, lecz ustalenie rzeczywistego motywu działania wnioskodawczyni, która chce się pozbyć skarżącej z mieszkania, żeby go następnie sprzedać.
Podając treść art. 141 § 4 p.p.s.a. skarżąca zauważyła, że WSA w Warszawie nie wskazał podstawy prawnej rozstrzygnięcia w pisemnym uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Wprawdzie Sąd powołał się na art. 2 ustawy i art. 35 ustawy, nie wskazał jednak o jaką ustawę chodzi, zaś w dalszej części uzasadnienia WSA wspomina o art. 15 ust. 2 ustawy również nie precyzując o jaką ustawę chodzi.
Skarżąca wskazała ponadto, że WSA w Warszawie naruszył w sposób rażący art. 35 ustawy o ewidencji ludności z dnia 24 września 2010 r. w zw. z art. 25 ust. 1 tej ustawy poprzez niewłaściwie zastosowanie tego przepisu. W jej ocenie, z zebranego w sprawie materiału dowodowego jasno wynika, że zorganizowanym centrum życiowym dla skarżącej A. Rz.-D. jest mieszkanie nr [...] przy ul. [...] w W. To tam skarżąca realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe. W niniejszej sprawie nie było więc podstaw do zastosowania art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Przepis ten wyraźnie stanowi, że stosuje się go do obywatela, który opuścił miejsce pobytu stałego, zaś skarżąca nigdy na stałe nie opuszczała mieszkania nr [...] przy ul. [...] w W. Wskazała również, że WSA w Warszawie zastosował w niniejszej sprawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. z dnia 25 lipca 2006 r., Dz. U. Nr 139, poz. 993), która obowiązywała do 28 lutego 2015 r. i została uchylona na mocy ustawy o dowodach osobistych z dnia 6 sierpnia 2010 r. (tj. z dnia 17 marca 2016 r., Dz. U. Z 2016 r., poz. 391).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestniczka postępowania K. S.-Rz., reprezentowana przez adwokata, wniosła o jej oddalenie, prezentując argumentację na poparcie swojego wniosku. Dodatkowo przy piśmie z dnia [...] września 2019 r. przedłożyła kopię umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego numer [...] położonego przy ul. [...] w W. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie posiada usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.
Ponieważ postępowanie sądowoadministracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r., do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje zastosowanie art. 193 zd. 2 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku, uwzględniwszy, że rozpoznaniu podlega sprawa w granicach wywiedzionej skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), gdyż nie stwierdzono przesłanek nieważności postępowania sądowego określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a.
W pierwszej kolejności rozważanie wymagają zarzuty naruszenia przepisów postępowania.
Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., i art. 80 k.p.a. wskutek niestwierdzenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie naruszenia wyżej wymienionych przepisów kodeksu postępowania administracyjnego przez Wojewodę Mazowieckiego. Skarżąca powołuje się przede wszystkim na rozbieżności w zgromadzonym materiale dowodowym, a w szczególności zeznaniach świadka I. R., a także wadliwej ocenie pozostałych zeznań świadków i zgromadzonych dokumentów. Odnosząc się do tej argumentacji zgodzić się należy ze skarżącą, że w sprawie występują rozbieżności, a zeznania świadków są niejednoznaczne, jednakże istnienie rozbieżności, nawet nierozstrzygniętych jednoznacznie, nie świadczy automatycznie o wadliwości materiału dowodowego i braku możliwości ostatecznego rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej. Dążenie do prawdy obiektywnej wynikającej z art. 7 k.p.a., przy wykorzystaniu pozostałych zasad postępowania administracyjnego i reguł dowodowych, w tym określonej w art. 77 k.p.a. wymaga od organu dokonania wnikliwej analizy i oceny wiarygodności zgromadzonych dowodów oraz uzasadnienia w sposób odpowiadający w art. 107 § 3 k.p.a. Szczególnie w uzasadnieniu organ powinien przedstawić tok rozumowania i argumenty przemawiające za przyjęciem jednego z alternatywnych stanowisk, które wynikają z przeważającej części zgromadzonego materiału dowodowego.
Dlatego w sprawach, w których występuje wielu świadków i dowodów pośrednich, strony są skonfliktowane i dążą do uzyskania odpowiedniego rezultatu procesowego, należy oczekiwać od organu administracji publicznej orzeczenia i uzasadnienia opierającego się na logice, spójnym rozumowaniu i doświadczeniu życiowym. W ocenie NSA Sąd I instancji właściwie ocenił, że Wojewoda Mazowiecki tym wymaganiom sprostał.
Podstawowym problemem w postępowaniu dowodowym prowadzonym w niniejszej sprawie było ustalenie czy skarżąca stale przebywa mieszka w lokalu nr [...] przy ul [...] w W. Zdaniem NSA ustalenia dowodowe poczynione w tym zakresie były wystarczające i dlatego wyrok WSA w Warszawie jest prawidłowy. Podkreślenia wymaga, że bezspornie ustalono, iż lokal jest pozbawiony energii elektrycznej i gazu. Są w nim stare i zużyte meble. W jednym z pokojów widoczne były ptasie odchody. Ze zgromadzonej dokumentacji fotograficznej wynika, że jest to lokal mocno zaniedbany Z kolei z zeznań najbliższej sąsiadki I. R. złożonych dnia [...] maja 2014 r. wynika, że A. D. Rz.-D. od wielu lat nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania, co świadek jasno i zdecydowanie stwierdziła, w przeciwieństwie do kolejnych zeznań, które są w istocie nieprzekonujące.
Ponadto skarżąca potwierdziła (co odpowiada treści pisma PGNiG z dnia [...] października 2014 r.), że nie zawarła z firmą nowej umowy na dostawy paliwa gazowego do lokalu nr [...] przy ul. [...] w W. Również analiza przesłanych rachunków za pobór energii elektrycznej w ww. mieszkaniu wykazała minimalny poziom jej zużycia. Zgodzić się także należy z Sądem I instancji, że Wojewoda Mazowiecki zrealizował prawidłowo wytyczne zawarte w art. 107 § 3 w sposób dostateczny wyjaśniając, dlaczego innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Jako przykład należy wskazać ocenę wiarygodności i przydatności procesowej zeznań K. K. oraz A. D. i W. D. W ocenie NSA materiał dowodowy zgromadzony w sprawie pozwala jednoznacznie ocenić, że do czasu wszczęcia postepowania przed Prezydentem m. st. Warszawy w przedmiocie wymeldowania ze spornego lokalu skarżąca nie przebywała w nim, natomiast po zainicjowaniu procedury rozpoczęła starania w celu wywarcia wrażenia, że w ogóle korzysta z lokalu.
Odnosząc się do problemu rzeczywistej motywacji, jaką kierowała się wnioskodawczyni chcąc wymeldować skarżącą z lokalu przy ul. [...], należy uznać, że prawidłowo Sąd I instancji wskazał, iż przedmiotem sporu nie były kwestie majątkowe i dlatego organ nie odnosił się do stanu własnościowego przedmiotowego lokalu.
Dlatego należy uznać, że Wojewoda Mazowiecki nie uchybił przepisom postępowania w postaci art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, zaś Sąd I instancji, oceniając zaskarżoną decyzję jako zgodną z prawem, nie dopuścił się naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 35 ustawy o ewidencji ludności z dnia 24 września 2010 r. w zw. z art. 25 ust. 1 tej ustawy poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu. Skoro bowiem brak jest podstaw do podważenia wiarygodności zgromadzonego materiału dowodowego, w oparciu o który orzekał Wojewoda Mazowiecki, to nie można przyjąć, że – dysponując takim materiałem – dopuścił się ona naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwą subsumpcję tego przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Jak wynika z utrwalonego orzecznictwa NSA uznanie pobytu za stały uzależnione jest od łącznego spełnienia dwóch warunków: faktycznego przebywania pod określonym adresem oraz jednoczesnego zamiaru stałego pobytu w tym miejscu połączonego z wolą koncentracji w nim swoich spraw życiowych (tak NSA w wyroku z 2 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1376/14). Miejscem stałego pobytu danej osoby jest miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, a zatem w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (m. in.
NSA w wyrokach z 15 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2151/13, z 8 marca 2016 r., sygn. akt II OSK 1708/14). Dodatkowo zamiar zamieszkania w danym lokalu na stałe i skoncentrowanie tam swoich spraw życiowych powinny być stwierdzone na podstawie obiektywnie istniejących okoliczności faktycznych, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić (NSA w wyroku z 28 stycznia 2016 r., sygn. akt II OSK 1308/14).
Wobec powyższego Sąd I instancji właściwie uznał, że organ prawidłowo zastosował przepis do rzetelnie i wiarygodnie ustalonego materiału dowodowego.
Niezasadny okazał się także zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez niewskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Należy przede wszystkim wskazać, że zarzut oparty o podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. jest skuteczny wyłącznie wówczas, gdy naruszenie przepisów postępowania ma istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji wskazał podstawę prawną oddalenia skargi, a oraz przytoczył przepisy prawa, które były podstawą rozstrzygania. Wprawdzie w uzasadnieniu wskazany został również art. 15 ust. 2 nieobowiązującej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, jednakże nie ulega wątpliwości, że Sąd dokonywał właściwej oceny kontroli zaskarżonej decyzji i uznał tą decyzję za prawidłowo, zaś organ opierał rozstrzygnięcie na podstawie aktualnie obowiązującej ustawy. Tego rodzaju omyłkowe wskazania nie mogą mieć wpływu na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.