Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt II SA/Gl 565/14, oddalił skargę Z. O. i B. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Z. O. W związku z wniesieniem skargi kasacyjnej skarżący kasacyjnie pismem z dnia 18 maja 2015 r. wniósł ponadto, na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a., o wstrzymanie wykonania decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, tj. decyzji Prezydenta Miasta Rybnika z dnia [...] czerwca 2012 r., znak: [...].
W uzasadnieniu wniosku skarżący kasacyjnie powołał się na ustalenia Sądu pierwszej instancji zawarte w postanowieniu z dnia 16 marca 2015 r., którym przyznano skarżącemu w niniejszej sprawie prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego. W ocenie skarżącego kasacyjnie te same ustalenia, które legły u podstaw przyznania mu prawa pomocy, pozwalają twierdzić, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody, a także spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Egzekucja z majątku skarżącego kwoty 5.424,75 zł spowoduje, że skarżący będzie musiał zaprzestać spłacania wymagalnych rat kredytów, w tym kredytu hipotecznego, a także nie będzie mógł ponosić koniecznych wydatków na rehabilitację i leczenie. Egzekucja administracyjna może zatem spowodować niebezpieczeństwo znacznej szkody majątkowej - sprzedaż licytacyjna mieszkania wskutek zaprzestania spłacania kredytu mieszkaniowego, jak również szkody osobistej - brak możliwości rehabilitacji i leczenia.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Jak stanowi art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej jako: p.p.s.a., wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania aktu lub czynności. Jednakże zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy.
Podstawową przesłanką wstrzymania wykonania decyzji zgodnie z art. 61 § 3 p.p.s.a. jest zatem wykazanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 138/04 (orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl) chodzi o taką szkodę (majątkową, a także niemajątkową), która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego lub wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do stanu pierwotnego. Będzie to miało miejsce w takich wypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, a który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony jakimś innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu.
Należy podkreślić, że ciężar dowodu w zakresie wykazania wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. okoliczności, stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, spoczywa na wnioskodawcy. Do wykazania, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, nie jest wystarczające samo twierdzenie strony. Uzasadnienie takiego wniosku powinno odnosić się do okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Powinno wskazywać na konkretne okoliczności powodujące, że wykonanie aktu lub czynności będącej przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej spowoduje w stosunku do wnioskodawcy wystąpienie jednej lub obu przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. – znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków (por. postanowienie NSA z dnia 25 kwietnia 2013 r., sygn. akt I GSK 376/13; CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Samo powołanie się na konsekwencje w sferze finansowej nie uprawnia jeszcze do oceny, że wykonanie kwestionowanej decyzji skutkować może wyrządzeniem stronie znacznej szkody w rozumieniu art. 61 § 3 p.p.s.a. Dla spełnienia przesłanki warunkującej wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu konieczne jest wykazanie, że uszczuplenie majątkowe będzie "znaczne" dla strony skarżącej. Sąd nie może domniemywać, że wykonanie określonego w zaskarżonej decyzji lub postanowieniu obowiązku wiąże się z zainwestowaniem kwoty, która będzie dla strony znacząca w kontekście jej ogólnej sytuacji majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2012 r., sygn. akt II OZ 664/12; CBOSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący kasacyjnie nie wykazał okoliczności, które stanowiłyby uprawdopodobnienie istnienia warunków do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z. O. uzasadnienie rozpoznawanego wniosku ograniczył do przytoczenia fragmentu uzasadnienia postanowienia Sądu pierwszej instancji z dnia 16 marca 2015 r. przyznającego skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym. W konkluzji skarżący kasacyjnie stwierdził, że jego sytuacja materialna uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy jest równoznaczna z wykazaniem przesłanki niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody i spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że stanowisko Sądu pierwszej instancji wyrażone w postanowieniu z dnia 16 marca 2015 r. nie wiąże Naczelnego Sądu Administracyjnego przy rozpoznawaniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. Ustalenia Sądu pierwszej instancji dotyczące trudnej sytuacji materialnej Z. O. dokonane zostały w ramach postępowania w przedmiocie prawa pomocy. W postępowaniu tym Sąd badał, czy spełnione zostały przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, określone w art. 246 § 1 p.p.s.a. I tak, w zakresie całkowitym przyznanie prawa pomocy następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wymienione wyżej przesłanki istotnie różnią się zatem od przytoczonych na wstępie przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności.
Warunkiem przyznania prawa pomocy jest ustalenie, że sytuacja osobista i majątkowa skarżącego jest na tyle trudna, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek lub pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z kolei przesłanką warunkującą wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu nie jest jakakolwiek szkoda (w tym majątkowa), lecz musi ona być znaczna.
Zaskarżoną decyzją ustalono Z. O. jednorazową opłatę w wysokości 5.424,75 zł z tytułu wzrostu wartości nieruchomości spowodowanej ustaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i zbyciem tej nieruchomości. Materialnoprawną postawę wydanego rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 36 ust. 4 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 20123 r., poz. 647 ze zm.). Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że umową sprzedaży zawartą aktem notarialnym z dnia 30 sierpnia 2007 r. Z. O. i B. O. przenieśli prawo własności nieruchomości na rzecz innego podmiotu za cenę 490.000 zł (z czego kwota 140.000 zł była zapłacona w dniu zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, pozostała zaś kwota 350.000 płatna do dnia 6 września 2007 r.). Wobec spełnienia przesłanek określonych w art. 36 ust. 4 i art. 37 ust. 1 cyt. ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym skarżący co najmniej od momentu wszczęcia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty planistycznej, tj. od dnia 30 grudnia 2008 r., powinien liczyć się z ewentualną koniecznością uiszczenia takiej opłaty i we własnym zakresie zabezpieczyć środki finansowe na ten cel (np. z kwoty uzyskanej ze sprzedaży przedmiotowej działki nr [...] dokonanej aktem notarialnym z dnia 30 lipca 2007 r.).
Naczelny Sąd Administracyjny nie kwestionuje oczywiście zasadności przyznania Z. O. prawa pomocy prawomocnym postanowieniem z dnia 16 marca 2015 r. Wynikająca z uzasadnienia tego postanowienia trudna sytuacja majątkowa skarżącego kasacyjnie, znajdująca oparcie w aktach sprawy, nie wypełnia jednak przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Z dokumentów nadesłanych przez Z. O. na potrzeby postępowania w przedmiocie prawa pomocy wynika, że sytuacja finansowa w gospodarstwie domowym skarżącego kasacyjnie jest stabilna - zarówno on, jak i jego żona utrzymują się z dochodów uzyskiwanych tytułem wynagrodzenia za pracę na czas nieokreślony w łącznej wysokości 5.480 zł. Uwzględniając nawet fakt, że po odliczeniu obciążających gospodarstwo domowe koniecznych kosztów utrzymania do dyspozycji skarżącego i jego małżonki pozostaje kwota 1.500 zł miesięcznie na pokrycie kosztów wyżywienia i środków czystości, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na długi okres trwania postępowania do chwili obecnej skarżący mógł poczynić oszczędności i zapewnić środki pieniężne na uiszczenie ustalonej opłaty planistycznej w wysokości 5.424,75 zł.
Dodatkowo pominąć nie można, że w niniejszej sprawie chodzi o świadczenie pieniężne, które z natury rzeczy jest odwracalne. Wobec tego należy stwierdzić, że podnoszone we wniosku okoliczności nie wskazują w żaden sposób na możliwość wystąpienia niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w przypadku wykonania zaskarżonej decyzji.
Z powyższych względów, na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.