Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 7 grudnia 2004 r., sygn. akt II SA/Gd 2646/01 oddalił skargę M. B. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...], Nr [...] w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich.
Wskazanym rozstrzygnięciem organ administracyjny utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] Nr [...] o pozbawieniu M. B. uprawnień kombatanckich.
Sąd I instancji, podzielił stanowisko Kierownika Urzędu, iż spełnione zostały przesłanki pozbawienia uprawnień kombatanckich określone w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 1997 r. Nr 142, s. 950 ze zm.), bowiem skarżący uzyskał takie uprawnienia wyłącznie z tytułu udziału w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Pozbawienie tych uprawnień miało charakter obligatoryjny, co oznacza, że organ był związany wskazaną normą prawną. Wyraził również pogląd, że uprawnienia kombatanckie na mocy dotychczasowych przepisów nie przysługiwały z tytułu pełnienia służby w Wojsku Polskim po dniu 30 czerwca 1947 r. lub milicji obywatelskiej, gdyż podstawą ich przyznania było wykazanie udziału w walkach o ustanowienie i utrwalanie władzy ludowej. Podstawą przyznania uprawnień nie mogło być również wykonywanie w okresie II Wojny Światowej pracy przymusowej na rzecz III Rzeszy.
Dodatkowo Sąd podkreślił, iż skarżący został prawidłowo zawiadomiony o wszczęciu postępowania weryfikacyjnego w trybie i na zasadach określonych w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 września 1997 r. (Dz. U. Nr 116, poz. 745). Umożliwiono mu także złożenie dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów zapewniając czynny udział w każdej fazie postępowania administracyjnego.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł M. B., żądając zmiany zaskarżonego wyroku w całości i wydania orzeczenia o posiadaniu uprawnień kombatanckich bądź uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.
Jako podstawę skargi kasacyjnej strona wskazała naruszenie prawa materialnego, a mianowicie art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy o kombatantach poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie.
Uzasadniając skargę autor podkreślił, iż Sąd nie wziął pod uwagę faktu, że skarżący był czynnym członkiem Armii Krajowej i walczył z okupantem hitlerowskim zanim nastąpiło wyzwolenie Pomorza i Kujaw. Był również prześladowany przez władze hitlerowskie za przynależność do narodu polskiego i nie wyrzeczenie się tej narodowości. Okoliczności te zostały jego zdaniem, potwierdzone decyzją Kierownika Urzędu z dnia 12 grudnia 1991 r. nr [...], którą M. B. odzyskał prawo do korzystania z uprawnień określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r., z uwagi na zmianę interpretacji jej art.
26. Przywrócenie tych uprawnień nastąpiło od chwili ich wstrzymania. Oznacza to, że Sąd I instancji nie uwzględniając zmiany stanowiska organu administracyjnego naruszył dyspozycję art. 26 ustawy o kombatantach. Według strony, organ orzekający przyznając uprawnienia naprawił swój błąd. Z kolei Sąd I instancji niezasadnie orzekł na podstawie wadliwego orzeczenia organu administracji, które zostało uchylone decyzją z dnia 12 grudnia 1991 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany wskazanymi w niej podstawami i wnioskami. Z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania.
W myśl art. 174 ustawy, skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie bądź naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że podstawą takiej skargi może być zarzut naruszenia prawa materialnego lub formalnego, zastosowanego tylko i wyłącznie przez Sąd I instancji.
Podstawą materialnoprawną zastosowaną w niniejszej sprawie przez Sąd za organem administracji publicznej był art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.). Stanowił on podstawę prawną pozbawienia M. B. uprawnień kombatanckich, przyznanych wyłącznie z tytułu udziału w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej.
W skardze kasacyjnej strona zarzuciła natomiast zaskarżonemu wyrokowi naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię i błędne zastosowanie art. 4 ust. 1 pkt 3 powołanej wyżej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach (...).
W myśl tego unormowania przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania: z przyczyn politycznych, religijnych i narodowościowych: w więzieniach oraz poprawczych obozach pracy i poprawczych koloniach pracy podległych Głównemu Zarządowi Obozów i Kolonii Poprawczych NKWD, a od marca 1946 r. MWD ZSRR (pkt a), na przymusowych zesłaniach i deportacji w ZSRR (pkt b).
Badając zasadność przytoczonego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż nie znajduje on usprawiedliwionych podstaw.
Przede wszystkim podnieść trzeba, że w rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji nie stosował art. 4 ust.1 pkt 3 ustawy o kombatantach. Wskazany przepis nie stanowił podstawy prawnej do pozbawienia M. B. uprawnień kombatanckich, przyznanych uprzednio wyłącznie z tytułu udziału w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Podstawę pozbawienia przedmiotowych uprawnień stanowił bowiem przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Sąd I instancji skontrolował rozstrzygnięcie Kierownika Urzędu, wydane w oparciu o ten przepis, i uznał, iż odpowiada ono prawu.
Podkreślić także trzeba, że powołana w skardze kasacyjnej norma nie mogłaby mieć zastosowania w rozpoznawanej sprawie, nawet gdyby Sąd wziął po uwagę okoliczności podniesione przez autora skargi kasacyjnej. Fakt prześladowania skarżącego przez władze hitlerowskie z powodu przynależności do narodu polskiego z pewnością nie wyczerpuje jasno sformułowanych przez ustawodawcę przesłanek określonych w art. 4 ust. 1 pkt 3 ustawy o kombatantach.
Błędny jest również zarzut skargi kasacyjnej, dotyczący odzyskania przez M. B. uprawnień kombatanckich na mocy decyzji Kierownika Urzędu z dnia 12 grudnia 1991 r. nr [...]. Według skarżącego, przywrócenie uprawnień miało nastąpić od momentu ich wstrzymania, z uwagi na zmianę interpretacji art. 26 w/w ustawy.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż w skardze kasacyjnej nieprawidłowo określono datę rzekomej "decyzji" na 12 grudnia 1991 r. W materiałach sprawy brak jest jakiejkolwiek decyzji opatrzonej tą datą. Biorąc jednak pod uwagę zbieżność numerów oraz dzień i miesiąc pisma nazwanego "decyzją", Sąd przyjął, iż chodziło o pismo z dnia 12 grudnia 2001 r. (k. 41 akt sądowych).
Przepis art. 26 w brzmieniu obowiązującym w dacie rozpoznawania sprawy, stanowił iż osoby, o których mowa w art. 25, pozbawione prawomocną decyzją uprawnień kombatanckich tracą uprawnienia wynikające z ustawy, z wyjątkiem uprawnień, o których mowa w art. 12, z tym, że osobom, które w dniu wejścia w życie ustawy pobierały emerytury, renty inwalidzkie lub renty rodzinne, zamiast tych świadczeń przyznaje się świadczenia, o których mowa w pkt 1-2.
Jak wynika z akt przedmiotowej sprawy oraz z innych spraw rozpoznawanych przez Sąd, Kierownik Urzędu na podstawie tej normy prawnej po utrzymaniu w mocy własnej decyzji o pozbawieniu uprawnień przesyłał do osób zainteresowanych pisemną informację, iż decyzja jest ostateczna i podlega wykonaniu. Taką też informację przesłano skarżącemu w dniu 31 sierpnia 2001 r.
Wskazana praktyka organu administracji wzbudzała jednak wątpliwości interpretacyjne w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Problem dotyczył bowiem użytego w art. 26 zwrotu "prawomocna decyzja", a zwłaszcza kwestii czy pomiędzy decyzją ostateczną a prawomocną można postawić znak równości.
W związku z powyższym, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone zostało stanowisko, iż prawomocną w rozumieniu art. 26 jest tylko decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich utrzymana w mocy przez Naczelny Sąd Administracyjny albo nie zaskarżona w ustawowym terminie. Dopiero po uprawomocnieniu takiej decyzji osoby pozbawione uprawnień kombatanckich mogą je utracić (por. postanowienie NSA z dnia 28 listopada 2000 r., V SA 2109/00 -nie publikowane; postanowienie NSA z dnia 8 marca 2000 r. SA/Rz 2073/99, Palestra 2001 nr 5-6, s. 211; wyrok NSA z dnia 24 maja 2001 r. V SA 1095/00 - nie publikowany). Zaprezentowany wyżej pogląd obowiązuje również w obecnym stanie prawnym.
Nowa wykładnia art. 26 wiązała się w praktyce z koniecznością powiadomienia przez Kierownika Urzędu wszystkich zainteresowanych, którzy utracili uprawnienia mimo, że dopiero zaskarżyli decyzje ostateczne do Naczelnego Sądu Administracyjnego, o ich odzyskaniu. Przy czym pod pojęciem odzyskania uprawnień kombatanckich należało rozumieć w tej sytuacji przywrócenie uprawnień do dnia rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Informację tej treści przesłano M. B. właśnie pismem z dnia [...] Dokument ten został jednak błędnie potraktowany przez skarżącego jako decyzja administracyjna, na podstawie, której skarżący miał odzyskać uprawnienia kombatanckie. Co więcej, wskazane pismo wbrew twierdzeniu strony nie eliminowało z obrotu prawnego ostatecznej decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...] o pozbawieniu M. B. uprawnień kombatanckich. Takie rozstrzygnięcie nie wynika zresztą z jego treści.
Mając zatem na uwadze powyższe rozważania zasadny jest w ocenie Sądu wniosek, iż również przedstawiony wyżej zarzut naruszenia art. 26 ustawy o kombatantach nie mógł stanowić skutecznej podstawy skargi kasacyjnej. Jak to już wcześniej zostało stwierdzone w rozpoznawanej sprawie miał bowiem zastosowanie przepis art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach (...).
Reasumując Sąd uznał, że powołanie przez M. B. w skardze kasacyjnej norm prawa materialnego (art. 4 ust. 1 pkt 3 i art. 26 ustawy o kombatantach), które nie były zastosowane w sprawie, nie mogło odnieść zamierzonego skutku, czyniąc nieskutecznym zarzut błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania przepisów prawa materialnego.
Mając powyższe na uwadze orzeczono, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).