Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 2 kwietnia 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 40/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę E. H., na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] listopada 2018 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję z [...] września 2018 r., którą Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego do dnia zgonu przez A. J. Postępowanie w sprawie toczyło się na wniosek E. H. córki A.J. Organy ustaliły, że zmarły w dniu [...] A.J., urodzony w dniu [...] jako A.J. syn I. i R., nabył obywatelstwo polskie na mocy przepisów ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. Nr 7, poz.
44) - dalej: ustawa o obywatelstwie Państwa Polskiego. Wyjechał na pobyt stały do [...] na podstawie polskiego paszportu nr [...]. W dniu [...] r. nabył obywatelstwo [...]. W czasie obowiązywania ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, A.J. podlegał powszechnemu obowiązkowi wojskowemu, a zatem mógł utracić obywatelstwo polskie w związku z nabyciem obywatelstwa [...] w [...] r. tylko po uzyskaniu od właściwych władz polskich zwolnienia z powszechnego obowiązku wojskowego. W związku z brakiem dowodów na uzyskanie takiego zwolnienia, nabycie przez niego obywatelstwa [...] nie skutkowało utratą obywatelstwa polskiego. Zdaniem organu, kluczową kwestią w rozpoznawanej sprawie było ustalenie, czy do [...] r. A.J. nie odbywał służby wojskowej w wojsku obcym lub też, czy nie przyjął urzędu publicznego w państwie obcym, tj. w [...], które to przesłanki skutkowały utratą obywatelstwa polskiego w świetle art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Z zaświadczenia wydanego przez [...] w dniu [...] października 2015 r. wynika, że A. J. stawił się celem zapisu i rejestracji w siłach rezerwy dnia [...] i był zaliczany w poczet sił rezerwy od tej daty do dnia [...] r.
W ocenie Ministra, zaświadczenie wydane przez [...] z dnia [...] października 2015 r. wskazuje jednoznacznie, że A. J., podlegając prawu [...] jako obywatel tego kraju nie będąc zobowiązany do obowiązkowej (regularnej) służby wojskowej, podlegał służbie w siłach rezerwowych wojsk [...]. Z zaświadczenia tego wprost wynika, że został zaliczony do sił rezerwowych armii [...] w dniu [...] i podlegał tej służbie aż do dnia zwolnienia go z niej przez władze wojskowe w dniu [...] r. Nie ma przy tym znaczenia fakt, że A.J. nie odbywał regularnej służby w wojsku [...] pod rządami ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, gdyż w ocenie Ministra, regularna służba wojskowa jest tylko jednym z rodzajów służby wojskowej, która nie wyczerpuje możliwości wypełniania obowiązku wojskowego. Taka służba może również polegać na gotowości do stawienia się w razie konieczności do służby wojskowej (czynnej, obowiązkowej, regularnej, zawodowej) dla obrony interesów kraju, którego prawo dana osoba zobowiązała się przestrzegać poprzez przyjęcie jego obywatelstwa i względem którego obiecała wierność i lojalność (również wojskową), a także zobowiązała się do wypełniania obowiązków wobec tego państwa.
Organ podkreślił, że zgodnie z prawem [...] "(...) każdy obywatel lub stały mieszkaniec, który nie został powołany do regularnych sił, zostanie powołany do sił rezerwowych". Oznacza to, że każdy obywatel [...], który jest zdolny do służby wojskowej powinien ją wykonywać bądź przez służbę obowiązkową (regularną), bądź przez służbę w siłach rezerwy aż do czasu zwolnienia go z tego obowiązku. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że A.J. (poprzednio A.J.) utracił obywatelstwo polskie, ponieważ spełnił jedną z przesłanek utraty tego obywatelstwa, wymienioną w art. 11 pkt. 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę na powyższą decyzję stwierdził, że organy administracji słusznie uznały, iż A.J. wstąpił do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody wyrażonej w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu, wobec czego utracił obywatelstwo polskie. Sąd pierwszej instancji wskazał, że stoi na stanowisku, iż pod pojęciem służby wojskowej należy rozumieć wszystkie kategorie służb w obcym wojsku czy innych formacjach militarnych, a więc zarówno służbę czynną (zasadniczą) czy też służbę rezerwową. Wykładnia zawartego w art. 11 pkt. 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego wyrażenia "wstąpienie do służby wojskowej" wskazuje na dobrowolność w podjęciu obowiązków związanych ze służbą wojskową w danym państwie. Wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwych organów polskich następowała nie tylko w razie podjęcia przez obywatela polskiego służby wojskowej w obcym państwie w charakterze ochotnika, lecz również w przypadku odbycia przez niego przymusowej służby w obcym wojsku, będącego konsekwencją dobrowolnego nabycia przez niego obywatelstwa obcego państwa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że A. J., będąc pełnoletni, dobrowolnie przyjął obywatelstwo [...], z czym wiązał się obowiązek służby wojskowej w wojsku [...]. Podjęcie służby wojskowej w określonym państwie powiązane było z obowiązkiem bezwzględnej lojalności wobec władz wojskowych tego państwa. Eliminowaniu takiej sytuacji w stosunku do obywateli polskich mogła służyć sankcja utraty obywatelstwa, jaką wprowadziła ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Zarejestrowanie A. J. w służbach rezerwowych oznaczało, że zaczął on podlegać w pełnym zakresie obcym władzom wojskowym i ustanowionym przez nie zasadom. Wobec braku zgody właściwego wojewody wyrażonej w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu na wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, utracił on obywatelstwo polskie.
Na powyższy wyrok skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożyła E. H. wnosząc na podstawie art. 188 p.p.s.a. o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wniosła również o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skarżąca zarzuciła:
- 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 145 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego w zw. z art. 10 i art. 36 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. Nr 6, poz.
- 46) - dalej: ustawa o powszechnym obowiązku wojskowym, poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji, dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, uznał iż już dokonanie czynności administracyjnych, w celu wykonania obowiązków, jakie łączyły się z nabyciem obywatelstwa państwa obcego, oznacza wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym w rozumieniu art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, a w konsekwencji, że A.J. utracił obywatelstwo polskie, ponieważ wstąpił do armii państwa [...] bez zgody właściwego organu polskiego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 145 §1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego w zw. z art. 10 i art. 36 ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. Za prawidłowe należy uznać stanowisko Sądu pierwszej instancji, jak również organów, że w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Podkreślić należy, że do dnia 19 stycznia 1951 r. utratę obywatelstwa polskiego regulował art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, zgodnie z którym utrata obywatelstwa polskiego następowała z mocy prawa przez nabycie obcego obywatelstwa (pkt.
1) lub przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody właściwego wojewody (Komisarza Rządu m. st. Warszawy), wyrażonej, w przypadkach zamiaru wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym, w porozumieniu z właściwym dowódcą okręgu korpusu (pkt. 2). Osoby, obowiązane do czynnej służby wojskowej, mogły nabyć obywatelstwo obce dopiero po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, zgodnie z obowiązującymi przepisami, w przeciwnym razie wobec Państwa Polskiego nie przestawały być uważane za obywateli polskich.
W rozpoznawanej sprawie, jak słusznie zauważył Sąd pierwszej instancji, w dacie nabycia obywatelstwa [...] A.J. podlegał obowiązkowi wojskowemu. Przepisami normującymi wówczas sprawy powszechnego obowiązku wojskowego były przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. Nr 25, poz. 220 z późn. zm.). Temu obowiązkowi podlegał również na podstawie przepisów późniejszej ustawy z dnia 4 lutego 1950 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. W związku z tym A.J. mógł utracić obywatelstwo polskie dopiero po uzyskaniu zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego. W rozpoznawanej sprawie brak jest jednak dowodów na uzyskanie takiego zwolnienia. Organy administracyjne prawidłowo zatem uznały, że przesłanka określona w art. 11 pkt 1 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego w rozpoznawanej sprawie nie ma zastosowania. Z ustaleń organów wynika, że A.J. (poprzednio A.J.) utracił obywatelstwo polskie, ponieważ spełnił jedną z przesłanek utraty tego obywatelstwa, wymienioną w art. 11 pkt. 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Należy zauważyć, że art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego nie zawęża przesłanki wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym do odbycia szczególnego rodzaju służby wojskowej. Przepis art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, w szczególności, nie ogranicza pojęcia wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym do czynnej służby wojskowej. Należało zatem przyjąć, że każde wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, na które obywatel polski nie otrzymał zgody właściwego organu, bez względu na rodzaj tej służby, rodzi skutek w postaci utraty z mocy prawa obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.
W konsekwencji wykładnia art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, dokonana przez stronę skarżącą, sprowadzająca się do utożsamienia służby wojskowej wyłącznie z czynną służby wojskowej, nie jest prawidłowa. Stanowisko, zgodnie z którym art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego nie ogranicza pojęcia "służby wojskowej" do czynnej służby wojskowej jest jednolicie przyjmowane w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z 16 czerwca 2011 r. sygn. II OSK 1245/10; wyrok NSA z 11 października 2012 r. sygn. II OSK 1778/11; wyrok NSA z 30 listopada 2010 r. sygn. II OSK 1846/09; wyrok NSA z 21 grudnia 2007 r. sygn. II OSK 1783/06). W okolicznościach rozpoznawanej sprawy przepis art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego miał zastosowanie wobec ustaleń, że A.J. odbył obowiązkową służbę rezerwową w wojsku [...].
W związku z powyższym utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, tj. w związku z pełnieniem służby wojskowej w państwie obcym ([...]) bez wymaganej w tym zakresie zgody władz polskich. Z przedłożonej przez pełnomocnika kopii zaświadczenia [...] z dnia [...] października 2015 r. wynika bowiem, że dniu [...] r. A.J. stawił się do zapisu i rejestracji w siłach rezerwy [...], w wyniku czego został zaliczony do sił rezerwowych armii [...]. Pomimo zatem tego, że nie pełnił służby czynnej, to jednak podlegał powszechnemu obowiązkowi wojskowemu w [...], w związku z czym od dnia [...]r. pozostawał w gotowości do stawienia się w razie konieczności do uczestniczenia w działaniach zbrojnych. Za niezasadne uznać należy również rozróżnianie faktu wstąpienia do służby rezerwowej i formalnej rejestracji (zaewidencjonowania) w siłach rezerwy. Rozróżnienie takie jest nieusprawiedliwione z tego powodu, że zarejestrowanie A. J. w służbach rezerwowych oznaczało, iż zaczął on podlegać w pełnym zakresie obcym władzom wojskowym i ustanowionym przez nie zasadom. Służba wojskowa może również polegać na gotowości do stawienia się w razie konieczności do czynnej służby wojskowej. Służba rezerwowa polega właśnie na takiej gotowości.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.