Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 2 kwietnia 2019 r., sygn. akt II SA/Bd 1395/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, po rozpoznaniu skargi J.M. (dalej: Skarżący) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2018 r. w przedmiocie wznowienia postępowania dotyczącego przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej, oddalił skargę.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia [...] marca 2018r. Skarżący zwrócił się do Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.
Organ wszczął postępowanie wznowieniowe, a następnie decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. odmówił uchylenia decyzji własnej o odmowie przyznania Skarżącemu uprawnień do świadczenia pieniężnego. W uzasadnieniu wskazując, że przedłożone przez Skarżącego dokumenty nie wnoszą do sprawy informacji mogących wpływać na zmianę decyzji.
Skarżący nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] października 2018 r. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2018 r. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia stwierdzając, że przedłożone przez Skarżącego pismo z Muzeum G. potwierdza jedynie, że jednym z dwóch największych właścicieli gospodarstw rolnych w R. był J.K./J.K., co nie było kwestionowane przez organ. Z kolei opinia historyczna Instytutu Pamięci Narodowej zawiera ogólne informacje dotyczące traktowania większości polskich robotników przymusowych przez pracodawców niemieckich, jednakże nie jest zgodna z oświadczeniami G.M., która wskazał, że została deportowana w listopadzie 1939 r. do m. S., gdzie przymusowo pracowała w majątku J.P., jednak przed urodzeniem Skarżącego, jako nieprzydatna do pracy została odesłana do domu.
W ocenie organu nawet jeżeli w trakcie pobytu w R. pracowała "u Niemca K.", to była to praca związana z koniecznością zapewnienia utrzymania rodzinie, jednak wbrew twierdzeniom strony brak jest dokumentów wskazujących na deportację matki Skarżącego do pracy przymusowej w R. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy rozpoznając wniesioną przez Skarżącego skargę uznał, że nie jest ona zasadna. W ocenie Sądu informacje znajdujące się w załączonych przez Skarżącego dokumentach nie podważają prawidłowości dotychczasowych ustaleń organu, co do braku podstaw do stwierdzenia świadczenia przez matkę skarżącego pracy przymusowej, po urodzeniu skarżącego tj. po listopadzie 1943 r.
W skardze kasacyjnej J.M. zaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, że dokumenty, które zostały załączone do wniosku o wznowienie postępowania nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia o zasadności przyznania wnioskodawcy świadczenia pieniężnego określonego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, czego rezultatem było utrzymanie w mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2018 r. odmawiającej uchylenia decyzji z dnia [...] października 1997 r., podczas gdy przedmiotowe dokumenty w zestawieniu z innymi dowodami zgromadzonymi w sprawie mogą stanowić podstawę do domniemania faktycznego o wykonywaniu przez G.M. pracy przymusowej w gospodarstwie rolnym J.K. (K.) podczas pobytu w R. tj. od końca 1943 r. do chwili wkroczenia Armii Czerwonej do G., która to okoliczność ma istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia o zasadności przyznania wnioskodawcy świadczenia pieniężnego.
W oparciu o tak sformułowany zarzut Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Oświadczając jednocześnie, że zrzeka się przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a.
Przedmiotem oceny postępowaniu sądowoadministracyjnym była skarga na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2018 r. utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2018 r. o odmowie uchylenia decyzji z dnia [...] października 1997 r. odmawiającej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego na podstawie art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Zatem kontrola legalności zaskarżonej decyzji przez Sąd I instancji sprowadzała się do stwierdzenia, czy organy administracyjne słusznie uznały wznawiając postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną, że nie zachodziła podstawa wznowienia wskazana w art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23, dalej jako k.p.a.). Powyższy przepis stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd zaprezentowany przez Sąd I instancji oraz przez organ administracji, że przez "nową istotną okoliczność" dla sprawy - w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. - należy rozumieć taką okoliczność, która mogła mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy, co oznacza, iż w sprawie zapadłaby decyzja, co do swej istoty odmienna od rozstrzygnięcia dotychczasowego. Chodzi zatem o okoliczności istotne w takim znaczeniu, że ich istnienie lub brak bezpośrednio wpływają na treść rozstrzygnięcia. Okoliczności te muszą więc być prawotwórcze, z punktu widzenia znajdującego zastosowanie w sprawie przepisu prawa materialnego. W rozpatrywanej sprawie oznaczałoby to, że Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] marca 1998 r. uchyliłby własną decyzję z dnia [...] października 1997 r. Nowa okoliczność lub nowy fakt, istniejący w dniu wydania decyzji, musi więc być nieznany organowi, który wydawał decyzję o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.
Wskazywane przez Skarżącego, jako dowody zawierające istotne okoliczności dla rozstrzygnięcia w sprawie, pismo Muzeum Historycznego Miasta G. z dnia [...] lutego 2018 r. oraz opinia Instytutu Pamięci Narodowej, wbrew twierdzeniom Skarżącego nie podważają prawidłowości dotychczasowych ustaleń organu, co do braku podstaw do przyznania Skarżącemu żądanego świadczenia. Zgodzić się bowiem należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że z pisma Muzeum Historycznego Miasta G. wynika jedynie, iż właścicielem jednego z dwóch największych gospodarstw rolnych w R. był J.K./J.K., co w świetle pozostałych dowód w sprawie nie budziło wcześniej żadnych wątpliwości. Nie jest również kwestionowany fakt wykonywania przez matkę Skarżącego pracy w tym gospodarstwie, co jednak nie jest jednoznaczne z faktem wykonywania tam pracy przymusowej. Także wskazana opinia historyczna Instytutu Pamięci Narodowej nie dostarcza nowych dowodów, które potwierdzałyby tezę o pracy przymusowej, jaką miała wykonywać G.M. w gospodarstwie rolnym w R. Takich nowych istotnych okoliczności nie mogą natomiast stanowić podnoszone przez Skarżącego okoliczności faktyczne wynikająca z akt sprawy, jak też dowody w nich zawarte, bowiem nie mają waloru "nowej okoliczności faktycznej" i "nowego dowodu" w sprawie.
W tym stanie rzeczy, przedłożenie przez Skarżącego wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania wskazanych powyżej dokumentów, nie dostarczyło nowych, ani istotnych dla sprawy okoliczności istniejących w dniu wydania decyzji, o której nie wiedział organ administracji, wydając decyzję o odmowie przyznania świadczenia pieniężnego. Okoliczności wynikające z tych dokumentów tj. prowadzenie gospodarstwa rolnego w R. przez J.K. oraz sposób traktowania robotników przymusowych przez pracodawców niemieckich, nie stanowią istotnych okoliczności dla przyznania świadczenia pieniężnego Skarżącemu.
Z kolei fakt pracy przez G.M. w gospodarstwie na terenie R., był organowi znany i podlegał jego ocenie, co wprost wynika z uzasadnienia decyzji. W związku z tym zasadnie organ po wszczęciu postępowania wznowieniowego, odmówił uchylenia decyzji ostatecznej, wobec faktu, że przedłożone dowody nie spełniały przesłanki, o której mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Warto w tym miejscu przypomnieć, że wznowienie postępowania jest trybem nadzwyczajnym służącym wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji ostatecznej i stąd przepisy dotyczące tego trybu muszą być interpretowane, ściśle i nie ma tu mowy o wykładni rozszerzającej.
Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się również naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., bowiem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia i nie wymagał uzupełnienia. Także ocena tego materiału dokonana przez organ administracji nie nosi cech dowolności, a w konsekwencji brak było podstaw do kwestionowania prawidłowości kontrolowanej przez Sąd I instancji decyzji, a zarazem brak jest również postaw do kwestionowania prawidłowości wydanego przez ten Sąd wyroku.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Jednocześnie w myśl art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a druga strona, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.