Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt II SA/Go 258/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, po rozpoznaniu skargi D. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania – uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza N. z dnia [...] września 2012 r. nr [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Decyzją nr [...] z dnia [...] września 2012r. Burmistrz N., na podstawie art. 15 ust. 2 w zw. z art. 9 ust. 2a ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 K.p.a., orzekł o wymeldowaniu D. K. wraz z synem B. K. z pobytu stałego w lokalu położonym w N. przy ul. P. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż z wnioskiem o wymeldowanie D. K. i B. K. wystąpił Miejsko-Gminny Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w N., uzasadniając go faktem ponad rocznego niezamieszkiwania tychże osób w ww. lokalu oraz ich zameldowania na pobyt czasowy w miejscowości P.. Przedmiotowy lokal został z kolei wynajęty przez męża D. K. – S. K. osobom trzecim, bez wymaganej zgody właściciela lokalu. Małżeństwo D. K. ze S. K. zostało rozwiązane na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Z. Były mąż D. K. był głównym najemcą lokalu mieszkalnego, którego właścicielem jest Gmina N., a administratorem Miejsko-Gminny Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej.
Sąd nie rozstrzygał kwestii korzystania z lokalu. W dniu [...] sierpnia 2010 r. D. K. złożyła w Sądzie Rejonowym w Z. pozew o eksmisję byłego męża, zaś dnia [...] października 2010 r. Sąd ten wydał wyrok zaoczny przeciwko S. K. o eksmisję z powództwa D. K., nakazując S. K. opróżnienie i opuszczenie lokalu mieszkalnego położonego w N. przy ul. P. wraz ze wszystkimi osobami i rzeczami jego prawa reprezentującymi i wydanie go powódce.
W trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego S. K. dostarczył do Urzędu Miejskiego w N. uzasadnienie do wyroku o rozwód (sygn. akt [...]), w którym podnosi się, że "Powódka D. K. wniosła o rozwiązanie jej związku małżeńskiego z pozwanym S. K. przez rozwód z wyłącznej winy pozwanego, (...) ustalenie, że prawo do najmu lokalu komunalnego będzie przysługiwało pozwanemu a powódka się go zrzeka na rzecz pozwanego". Organ ustalił nadto, że D. K. i jej dwóch synów zameldowali się na pobyt czasowy w miejscowości P. nr [...], w jej rodzinnym domu na czas od [...] sierpnia 2009 r. do [...] sierpnia 2013 r. Kontrola meldunkowa przeprowadzona przez policjantów wykazała, że D. K. i jej dwóch synów nie mieszkają w miejscu pobytu stałego od ponad dwóch lat. W swoich wyjaśnieniach D. K. wskazała, że musiała się wyprowadzić wraz z synami ze spornego lokalu, gdyż mąż groził, że ich pozabija, awanturował się, co doprowadzało do interwencji policji. Poinformowała również, że pracuje w Holandii i wyjeżdża tam zazwyczaj na okres 6 tygodni.
W dniu [...] listopada 2010 r. Miejsko-Gminny Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w N. zwrócił się do D. K. o dostarczenie zaświadczenia o prawomocności wyroku o eksmisję S. K.. Organ I instancji nie otrzymał informacji, czy D. K. dostarczyła powyższe zaświadczenie i z uwagi na tę okoliczność w dniu [..] grudnia 2010 r. wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania. Dnia [...] kwietnia 2012 r. Zakład zwrócił się z wnioskiem o wznowienie postępowania w sprawie wymeldowania, informując, że dnia [...] kwietnia 2012 r. S. K. przekazał do dyspozycji Zakładu najmowany lokal komunalny. S. K. utracił tytuł prawny do lokalu prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Z.(sygn. akt [...]).
D. K. w dniu 25 lipca 2012 r. zeznała do protokołu, iż ostatni raz nocowała w lokalu przy P. w N. w styczniu 2008r. Doszło wówczas do interwencji policji, podczas której zabrano męża do izby wytrzeźwień. Wyprowadziła się do Z., w której wynajmowała lokal za 1700 zł. Korzystała także z pomocy psychologów z PCPR w Z.. Nie mogła wrócić do miejsca pobytu stałego, gdyż doszłoby do tragedii. Podniosła, że w czasie trwania spraw sądowych kontaktowała się z Dyrektorem Zakładu w N.. Podkreśliła nadto, że nie opuściła lokalu dobrowolnie, lecz została do tego zmuszona przez odgrażającego i awanturującego się męża. W jej ocenie, o czynionych przez nią staraniach się o to mieszkanie, świadczyć może złożenie sprawy o eksmisję męża w 2010 roku. Poinformowała, że obecnie zamieszkuje w P. u matki, przy czym z uwagi na zadłużenie powstałe po wyprowadzeniu się z miejsca zameldowania, zmuszona jest pracować za granicą, w celu spłaty zobowiązań.
Burmistrz N. wskazał, iż D. K. twierdząc, że musiała opuścić lokal mieszkalny ze względu na zaistniałą sytuację życiową, czyli awantury wszczynane przez męża, bicie jej i synów, interwencje policji, nie wspomina o tym, że w czasie sprawy rozwodowej zrzekła się mieszkania na korzyść byłego męża. Uwzględniając, że dokonała zameldowania siebie i synów na pobyt czasowy w 2009 r. na okres 4 lat w P., organ I instancji stwierdził, że jednak nie wiązała przyszłości z lokalem w N., nie stanowił on jej centrum życiowego. Organ podniósł, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, iż opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy winno mieć charakter dobrowolny i trwały. W orzecznictwie przyjmuje się też, że opuszczenie lokalu przez osobę, która została do tego przymuszona, i przez rok nie podjęła środków prawnych w celu przywrócenia utraconego posiadania, traktowane jest jako dobrowolne opuszczenie.
D. K. złożyła odwołanie od powyższej decyzji, w którym zwróciła między innymi uwagę, iż sąd nie rozstrzygał w wyroku rozwodowym kwestii prawa do spornego lokalu. Odwołująca się stwierdziła, że w świetle okoliczności faktycznych sprawy, nie wypełnia wraz z synem dyspozycji art. 15 ustawy o ewidencji ludności. Nie zamieszkują oni wprawdzie w spornym lokalu, ale nie opuścili go dobrowolnie, lecz uciekli powodowani strachem przed agresywnym zachowaniem S. K.. Skarżąca wielokrotnie usiłowała wrócić faktycznie do miejsca pobytu stałego po opuszczeniu spornego lokalu przez S. K. i wyprowadzeniu stamtąd jego lokatorów. W tym celu wielokrotnie pisała i rozmawiała w tej sprawie zarówno z organem orzekającym, jak i z wnioskodawcą tj. MGZGKiM w N.. Podniosła także, że raz udało jej się wejść do mieszkania, jednak wówczas okazało się, że jest ono zdemolowane i nie nadaje się do zamieszkania. Wtedy też okazało się, że rzeczy pozostawione przez stronę oraz jej dzieci zostały wyrzucone do komórki w podwórku.
Lokal ten został następnie zaplombowany, a Dyrektor Zakładu stwierdził, że strona nie ma praw do lokalu. Organ tę okoliczność przemilcza. D. K. wskazała dalej, że w sytuacji, gdy osoba była zmuszona do opuszczenia lokalu, to o rzeczywistym zamiarze powrotu do niego świadczy podjęcie przewidzianych prawem środków w celu obrony swoich praw. O powyższym, jej zdaniem, świadczyć ma skierowanie do Sądu w dniu [...] sierpnia 2012r. pozwu o ustalenie istnienia stosunku najmu spornego lokalu. Do tejże okoliczności organ nie odniósł się w uzasadnieniu swej decyzji.
Decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2013r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Burmistrza N.. Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi, zdaniem organu odwoławczego do wniosku, że D. K. opuściła sporny lokal w styczniu 2008r. Odnosząc się do twierdzeń strony, że wyprowadziła się ze spornego lokalu przez naganne zachowanie męża, Wojewoda [...] stwierdził, że - co do zasady -dobrowolny charakter opuszczenia mieszkania ma miejsce także wtedy, jeśli ma to na celu poprawienie komfortu życiowego przez uniknięcie konfliktowych sytuacji związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem.
W ocenie Wojewody, powyższą tezę w pełni odnieść można do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, gdyż wynika z nich, że skarżąca opuściła lokal mieszkalny dobrowolnie. Uczyniła to bowiem w czasie, kiedy miała taką sposobność oraz możliwość zabrania z lokalu rzeczy ruchomych i osobistych. Za prawidłowością tego wniosku przemawiać ma również zachowanie skarżącej już po wyprowadzeniu się z lokalu mieszkalnego, bowiem po jego opuszczeniu nie podejmowała ona faktycznej próby powrotu do lokalu. Za tego rodzaju próbę nie uznał organ II instancji wytoczenia powództwa cywilnego o nakazanie opróżnienia lokalu przez S. K., bowiem miało ono charakter kwestionowania jego uprawnień do lokalu, nie zaś wejścia we władanie spornego lokalu mieszkalnego. Zdaniem Wojewody, charakteru takiego nie miało również złożenie w dniu [...] sierpnia 2012r. pozwu o ustalenie istnienia stosunku najmu. Organ odwoławczy stwierdził, że zasadniczym środkiem prawnym, z którego D. K. mogła skorzystać, było żądanie przywrócenia jej posiadania lokalu, z którego w okresie roku od wyprowadzenia się, nie skorzystała.
Brak odpowiednich działań, upływ długiego okresu czasu od opuszczenia miejsca stałego zameldowania, jak również skoncentrowanie centrum życiowego w innym miejscu, wyraźnie wskazuje, że opuszczenie przez D. K. miejsca pobytu stałego w przedmiotowym lokalu dawało podstawę do jej wymeldowania. Ustalając, iż D. K. nie wytoczyła powództwa posesoryjnego, Wojewoda [...] przyjął, że opuściła ona miejsce zameldowania w sposób trwały oraz dobrowolny.
W skardze na decyzję organu odwoławczego do WSA w Gorzowie Wlkp. D. K. podniosła, że nie wzięto pod uwagę okoliczności, w jakich nastąpiło opuszczenie lokalu, a także kolejnych działań jakie podejmowała skarżąca, a które to miały umożliwić jej powrót do miejsca zameldowania.
W odpowiedzi na skargę, Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a. Sąd I instancji odwołał się do prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolitego poglądu dotyczącego dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu", zgodnie z którym przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Jeżeli zatem strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu.
Sąd zwrócił uwagę, że w orzecznictwie administracyjnym wyrażono jednocześnie pogląd, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Dokonując jednak takiej oceny, istotnym jest ustalenie, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania.
Zdaniem Sądu, z analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że D. K. opuściła mieszkanie przy ul. P. w N. w styczniu 2008 r. Jednocześnie we wszystkich pismach procesowych podkreślała, że nie uczyniła tego dobrowolnie, ale na skutek agresywnego zachowania jej męża S. K.. Jeszcze w 2008 r. skarżąca wystąpiła przeciwko mężowi z powództwem o rozwód. Wyrokiem Sądu Okręgowego w Z. z dnia [...] kwietnia 2010 r. rozwiązano małżeństwo D. K. i S. K. przez rozwód z wyłącznej winy męża skarżącej. Z ustaleń Sądu przedstawionych w uzasadnieniu w/w wyroku wynika, że małżeństwo stron od samego początku nie funkcjonowało prawidłowo, gdyż często dochodziło do kłótni, awantur, rękoczynów, co było wynikiem nadużywania alkoholu przez męża skarżącej, który pod jego wpływem stawał się agresywny i bił ją. D. K. uciekała wówczas z domu, szukając pomocy u sąsiadów, gdzie starała się przeczekać napady agresji męża.
Sytuacja w małżeństwie D. i S. K. pogłębiła się po urodzeniu drugiego syna, zdarzało się, że starszy syn stawał w obronie matki i wówczas S. K. swoją agresję kierował w jego stronę. Do ostatniej awantury doszło w styczniu 2008 r., kiedy to S. K. bił żonę, a starszy syn wybiegł z domu, aby zadzwonić z prośbą o interwencję Policji. Po tym zdarzeniu skarżąca wyprowadziła się ze spornego mieszkania i już do niego nie powróciła, obawiając się o zdrowie swoje i synów. Skarżąca wystąpiła również przeciwko S. K. z powództwem o eksmisję. Wyrokiem zaocznym z dnia [...] października 2010 r. Sąd Rejonowy w Z. nakazał S. K. opróżnienie i opuszczenie lokalu mieszkalnego nr [...] przy ul. P. w N.. Skarżąca w 2012 r. skierowała również do Sądu Rejonowego w Z. pozew o ustalenie istnienia stosunku najmu.
Sąd I instancji uznał, że organy zbyt dużą uwagę przywiązują do stwierdzenia skarżącej zawartego w pozwie o rozwód, dotyczącego zrzeczenia się lokalu mieszkalnego na rzecz S. K.. Zdaniem Sądu, należy dać wiarę skarżącej, że uczyniła tak dla celów taktyki procesowej, aby jej mąż stawiał się na sprawę rozwodową. Skarżąca przesłuchiwana w charakterze strony wyjaśniła, że nie chce mieć nic wspólnego z tym lokalem, dopóki zamieszkuje tam S. K.. W tym też celu rozwiodła się z nim i złożyła pozew o jego eksmisję ze spornego lokalu. WSA stwierdził, że w takich okolicznościach sprawy trudno zgodzić się ze stanowiskiem Wojewody, że wyprowadzenie się skarżącej ze spornego lokalu mieszkalnego miało charakter dobrowolny, że skarżąca uczyniła to w celu poprawienia komfortu życiowego przez uniknięcie konfliktowych sytuacji związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem ze S.K. Z zebranych w sprawie dowodów wynika niewątpliwie, iż w rodzinie skarżącej od wielu lat istniał silny konflikt i dochodziło do licznych awantur, w czasie których S. K. stosował w stosunku do skarżącej przemoc fizyczną i psychiczną.
Zdaniem Sądu I instancji, należy przyjąć za wiarygodne zeznania D. K. poparte zeznaniami syna R. K., że w celu uniknięcia sytuacji konfliktowych z mężem, powodowana strachem przed jego agresywnym zachowaniem, zdecydowała się na opuszczenie miejsca zamieszkania, jednak takie postępowanie, w sytuacji podjęcia skutecznych środków prawnych (wystąpienie do sądu powszechnego z powództwem o rozwód i eksmisję oraz o ustalenie istnienia stosunku najmu), zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez D. K. nie nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Wątpliwości Sądu wzbudził również pogląd obu organów co do trwałości opuszczenia przez skarżącą spornego mieszkania. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 6 ust. 1 ustawy). Uwzględniając treść definicji "pobytu stałego" Sąd przyjął, iż stanowiące hipotezę przepisu art. 15 ust. 2 ustawy "opuszczenie miejsca pobytu stałego", nie oznacza więc jedynie fizycznego przebywania w miejscu innym, niż miejsce pobytu stałego. Dla zaistnienia przesłanki "opuszczenia miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu, towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Dla oceny zamiaru, istotne znaczenie ma natomiast to, czy okoliczności faktyczne potwierdzają wolę osoby, czy też pozostają z nią w sprzeczności.
W rezultacie, opuszczenie miejsca pobytu stałego, jako niezbędna przesłanka wymeldowania określona w art. 15 ust. 2 ustawy, rozumiane jest jako zaniechanie posiadania lokalu będącego dotychczasowym miejscem stałego pobytu i dobrowolne wyprowadzenie się do innego mieszkania z zamiarem trwałego związania się z tym miejscem. Dlatego też, postępowanie w sprawie dokonania wymeldowania, w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy, wymaga nie tylko ustalenia, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego, ale także zbadania trwałości i dobrowolności zamiaru jego opuszczenia.
Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, Sąd I instancji uznał, że wyprowadzeniu się skarżącej z lokalu nr [...] przy ul. P. w N. nie towarzyszył zamiar przeniesienia centrum życiowego poza miejsce dotychczasowego zameldowania. Nieprzebywanie skarżącej we wskazanym lokalu mieszkalnym jest efektem poważnego konfliktu rodzinnego. Skarżąca konsekwentnie podnosiła, że opuściła lokal w obawie o bezpieczeństwo swoje i dzieci. W spornym lokalu skarżąca pozostawiła rzeczy osobiste i sprzęt gospodarstwa domowego. Rzeczy te zostały usunięte z mieszkania i umieszczone w komórce. Cały czas deklarowała chęć powrotu do lokalu, ale tylko wówczas, gdy nie będzie w nim przebywać S. K.. W 2012 r. skarżąca podjęła nawet próbę zamieszkania w lokalu, jednakże uniemożliwił jej to jego stan techniczny. Podejmowane przez skarżącą środki prawne (wystąpienie z powództwem o rozwód i eksmisję męża, o ustalenie istnienia stosunku najmu) potwierdzają wolę wewnętrzną zamieszkiwania w spornym mieszkaniu oraz świadczą o tym, że pobyt poza miejsce zameldowania traktuje jako stan tymczasowy, z którym nie pogodziła się i czyni starania o powrót do tego mieszkania. Całokształt zachowań skarżącej nie wskazuje na to, aby zrezygnowała z lokalu, w którym była na stałe zameldowana.
W konkluzji Sąd I instancji przyjął, że dokonane przez organy ustalenia faktyczne w zakresie dotyczącym zarówno dobrowolności jak i trwałości opuszczenia przez skarżącą miejsca stałego zameldowania są dowolne, nie uwzględniające całości materiału dowodowego, w szczególności ustaleń dokonanych w sprawie o rozwód, czym organy naruszyły art. 7 i art. 77 1 i art. 80 k.p.a. WSA wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy, mając na uwadze powyższe uwagi i wskazania Sądu, winny poczynić ustalenia faktyczne na podstawie całości zgromadzonego materiału dowodowego, zebranego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący. Organy przed wydaniem decyzji w sprawie winny uwzględnić dowody zgromadzone w toczącej się przed Sądem Okręgowym w Z. sprawy o rozwód.
Nadto, powinny uwzględnić podjęte przez skarżącą działania zmierzające do powrotu do dotychczas zajmowanego mieszkania, w szczególności wytoczenie przez nią powództwa cywilnego o eksmisję małżonka. Powyższe pozwoli wyjaśnić w dostateczny sposób, czy opuszczenie lokalu ma charakter nie tylko trwały, ale i dobrowolny.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Wojewoda [...]. Organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi Wojewoda zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, polegającą na uznaniu, iż nie doszło do trwałego i dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego pobytu przez D. K. i małoletniego B. K. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej organ wskazał, że pomimo twierdzeń skarżącej o konieczności opuszczenia lokalu ze względu na niewłaściwe zachowania męża nie jest możliwe stwierdzenie, iż została przymuszona do opuszczenia lokalu.
O braku dobrowolności opuszczenia lokalu można mówić w sytuacji, gdy dochodzi do niego w wyniku bezprawnych działań osób trzecich. W niniejszej sprawie skarżąca podjęła decyzję o opuszczeniu lokalu w sytuacji, gdy jej męża w nim nie było. Ponadto, kroki prawne jakie podjęła okazały się nieskuteczne, gdyż pozew o eksmisję małżonka został oddalony przez Sąd Okręgowy w Z. orzeczeniem o sygn. akt [...] z dnia [...] czerwca 2012 r. Skuteczny natomiast okazał się pozew Miejsko-Gminnego Zakładu Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w N. Efektem tego pozwu było zdanie lokalu przez S. K. w dniu [...] kwietnia 2012 r. Zdaniem organu, nie bez znaczenia jest również powód wniosku o eksmisję S. K., gdyż okazało się, że od 2010 r. podnajmował on sporny lokal osobom trzecim, bez wymaganej zgody administratora budynku. Z powyższego wynika, że ww. nie mieszkał w spornym lokalu od 2010 r., a tym samym skarżąca miała możliwość powrotu do lokalu, jednak z niej nie skorzystała.
Podsumowując, organ wskazał, że D. K. wraz z małoletnim synem od 5 lat nie przebywa w miejscu stałego zameldowania. Kroki prawne jakie podjęła okazały się nieskuteczne, a tym samym możliwe i uprawnione jest stwierdzenie, iż trwale i dobrowolnie opuściła miejsce stałego pobytu w lokalu przy ul. P. w N. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Zakres sądowej kontroli instancyjnej jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego, określone w art. 183 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze kasacyjnej. W niniejszej sprawie nie stwierdzono jednak takich przesłanek.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Rozpatrywana sprawa dotyczy decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego, wydanej na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Zgodnie z tym przepisem, organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd – prezentowany również przez Sąd I instancji - iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu powołanego przepisu jest spełniona, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne i trwałe, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Przepis art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi bowiem, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
W skardze kasacyjnej sformułowano zarzut błędnej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy polegającej na uznaniu, iż nie doszło do trwałego i dobrowolnego opuszczenia miejsca stałego pobytu przez D. K. i małoletniego B. K. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem Sąd I instancji prawidłowo zinterpretował postanowienia powyższego przepisu w kontekście stanu faktycznego sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny trafnie przyjął, iż ustalenia czy D. K. opuściła miejsce zamieszkania trwale i dobrowolnie, w rozumieniu wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych prezentowanej w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, należało dokonać uwzględniając, że skarżąca opuściła mieszkanie pod wpływem przymusu o charakterze psychicznym – w obawie o bezpieczeństwo swoje i dzieci, pozostawiając rzeczy osobiste i sprzęt gospodarstwa domowego. Jednakże, przez cały czas podejmowała działania w celu umożliwienia powrotu do lokalu.
Sąd I instancji słusznie zauważył, iż fakt wystąpienia z powództwem o rozwód i eksmisję męża oraz o ustalenie istnienia stosunku najmu, potwierdzają wolę wewnętrzną zamieszkiwania w spornym lokalu oraz świadczą o tym, że pobyt poza miejscem zameldowania skarżąca traktuje jako stan tymczasowy, z którym się nie pogodziła. Natomiast, oddalenie powództwa o eksmisję małżonka nie może samo w sobie przesądzać o tym, że D. K. opuściła miejsce dotychczasowego pobytu dobrowolnie. Tego stanu rzeczy nie zmienia także eksponowana w skardze kasacyjnej okoliczność, iż od 2010 r. S. K. podnajmował sporny lokal osobom trzecim. Powyższe nie oznacza bowiem, że w tym czasie skarżąca miała możliwość powrotu do mieszkania, skoro było ono zajmowane przez najemców.
Należy uwzględnić, iż po opuszczeniu lokalu przez wymienione osoby D. K. podejmowała próby wejścia do mieszkania, interweniując w tej sprawie w MGZGKiM w N. W tej sytuacji, Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że organy obu instancji naruszyły zasadę prawdy obiektywnej, albowiem dokonane ustalenia faktyczne odnośnie dobrowolności oraz trwałości opuszczenia przez skarżącą i jej syna miejsca stałego zameldowania, nie uwzględniają całości materiału dowodowego odnoszącego się do okoliczności opuszczenia lokalu przez D. K. i jej dzieci, realnej możliwości ich powrotu do mieszkania, w czasie gdy było ono zajmowane przez S. K. oraz jego najemców, a także działań podejmowanych przez skarżącą mających na celu ponowne wprowadzenie się do przedmiotowego lokalu. Zdaniem NSA, niedostateczne rozważenie tych kwestii, istotnych z perspektywy ustawowych przesłanek wymeldowania określonych w art. 15 ust. 2 ustawy, słusznie zostało przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wytknięte organowi jako uchybienie.
Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.