Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 12 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 259/11

Uzasadnienie

Zaskarżonym wyrokiem dnia 4 listopada 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę S. N. na decyzję Podlaskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z dnia [...] kwietnia 2010 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] stycznia 2010 r. w przedmiocie choroby zawodowej.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, iż S. N. był zatrudniony w okresie od 21 czerwca 1993 r. do 31 maja 2002 r. w [...] S.A. [...] na stanowisku inkasenta. Stanowisko pracy wyposażone było w komputer PSION HC-120 oraz drukarkę DATAC typu DP 7000 służące do zbierania, gromadzenia i przetwarzania danych związanych z rozliczeniami finansowymi odbiorców energii elektrycznej, które to urządzenia wytwarzały szkodliwe dla zdrowia pole elektromagnetyczne i mogły wpłynąć na powstanie u skarżącego choroby gonad. Organy inspekcji sanitarnej, odmawiając stwierdzenia u skarżącego choroby zawodowej, wskazywały na orzeczenia lekarskie ośrodków medycyny pracy, z których wynikało, iż schorzenie, na które cierpi skarżący nie jest spowodowane działaniem pól elektromagnetycznych.

Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, kontrolowana decyzja poprzedzona była wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2007 r. (II OSK 740/07), który uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 6 lutego 2007 r. (II SA/Bk 768/06) oraz zaskarżoną decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku z dnia [...] września 2006 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] sierpnia 2006 r., odmawiającą uznania u strony choroby zawodowej wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych wymienionej w poz. 19 wykazu chorób zawodowych, załączonego do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 65, poz. 294 ze zm.- zwanej dalej rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.). Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 września 2007 r. stwierdził, że stan faktyczny sprawy nie dawał podstaw do wykluczenia domniemania zawodowego charakteru rozpoznanej u skarżącego choroby.

Obalenie tego domniemania w przypadku choroby, która powstała w czasie zatrudnienia, podczas którego pracownik narażony był na działanie pól elektromagnetycznych wytwarzanych przez obsługiwane przez niego urządzenia może nastąpić jedynie wówczas, gdy rozpoznana zostanie pozazawodowa przyczyna choroby bądź wykazane zostanie w sposób nie budzący wątpliwości, że czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać stwierdzonej choroby.

Rozpoznając ponownie sprawę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Bielsku Podlaskim decyzją z dnia [...] października 2008 r., utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Białymstoku, nie stwierdził u S. N. choroby zawodowej wymienionej w poz. 19 wykazu chorób zawodowych, załączonego do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. W wyniku rozpoznania skargi wniesionej przez S. N., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z dnia 21 maja 2009 r. (II SA/Bk 162/09) uchylił decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, wskazując na konieczność:

1. 1. pozyskania informacji, czy były przypadki wśród pracowników zakładu energetycznego (osób pracujących w charakterze inkasentów) zgłaszania chorób zawodowych spowodowanych pracą w warunkach narażenia na emisje pól elektromagnetycznych;
2. 2. wyjaśnienia, czy taką samą chorobę zgłaszał K. T.;
3. 3. pozyskania informacji o wyniku postępowania karnego prowadzonego z wniosku S. N. i K. T. przeciwko [...] w [...];
4. 4. uzyskania informacji, czy urządzenia, którymi posługiwali się inkasenci zostały wycofane z użytku, a jeśli tak, to kiedy i z jakich powodów.

Po wyjaśnieniu tych kwestii w następnej kolejności nakazano organowi zwrócenie się do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi o uzupełnienie orzeczenia lekarskiego z dnia 20 lutego 2003 r. w zakresie określenia jednostki chorobowej rozpoznanej u skarżącego, o ile określenie hypofunkcja (hipofunkcja, hypogonadyzm pierwotny) nie jest prawidłowe i ustalenie, czy zaistniała choroba mogła zostać spowodowana długotrwałym działaniem pól elektromagnetycznych, na jakie skarżący był narażony przez blisko 9 lat, wykonując pracę na stanowisku inkasenta. Wskazano przy tym, że przy ustalaniu etiologii choroby należy mieć na względzie długotrwałość oddziaływania pól elektromagnetycznych na organizm skarżącego i jego osobniczą wrażliwość. Instytut Medycyny Pracy w Łodzi powinien także wypowiedzieć się, jakie są objawy hypogonadyzmu i po jakim czasie działania czynnika szkodliwego na organizm (pól elektromagnetycznych) ujawniają się objawy tej choroby, jakie istnieją przyczyny zachorowań (poza oddziaływaniem pól elektromagnetycznych) i wymienić takie przyczyny.

Należy też określić, czy u skarżącego można wskazać inną przyczynę zachorowania niż działanie pól elektromagnetycznych, a jeśli tak, to jaką. Przy dokonywaniu ustaleń w zakresie wyżej wskazanym Sąd nakazał uwzględnić dokumentację medyczną, wyniki dochodzenia epidemiologicznego (w tym wywiadu lekarskiego z 25 stycznia 2002 r. przy zgłoszeniu choroby zawodowej), a w razie potrzeby przeprowadzić dodatkowe badania skarżącego. Ponadto Sąd przesądził, że w sprawie ma zastosowanie rozporządzenie Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. w sprawie chorób zawodowych.

Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji uzupełnił postępowanie dowodowe o:

1. - pismo Podlaskiego Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Białymstoku z dnia 2 września 2009 r. informujące, iż oprócz S. N. nie było innych zgłoszeń dotyczących podejrzeń chorób zawodowych wywołanych działaniem pól elektromagnetycznych,
2. - pismo Prokuratora Rejonowego w Bielsku Podlaskim z dnia 2 września 2009 r. informujące, że sprawa S. N. i K. T. została zakończona postanowieniem o umorzeniu postępowania na podstawie art. 17 § 1 pkt 1 k.p.k.,
3. - odpowiedź K. T. z dnia 11 września 2009 r., w której stwierdził, że "podstawą wszelkich działań jakie podejmowaliśmy z kolegą S. N. był punkt 19 wykazu chorób zawodowych z dnia 18 listopada 1983 r."
4. - pismo [...] Sp. z o.o. z dnia 14 września 2010 r. informujące, iż "drukarki DATAC serii DP-7000 są systematycznie wycofywane z eksploatacji od 2003 r. w związku ze zleceniem usługi wydruku faktur firmie zewnętrznej. Istniała konieczność wydruku faktury rozliczeniowej i 5 prognostycznych, powyższe nie było możliwe do osiągnięcia na eksploatowanych drukarkach. Obecnie na stanie Spółki znajdują się pojedyncze egzemplarze drukarek, które są wykorzystywane sporadycznie. Zestawy komputerowe PSION serii HC zostały wycofane z użytku w 2004 r. w związku z wprowadzeniem nowego systemy informatycznego do rozliczania odbiorców energii elektrycznej, ponieważ urządzenia te nie spełniały wymogów technicznych do obsługi nowego systemu, a dostawca urządzeń zaprzestał ich serwisowania. Oprócz S. N. nie było innych przypadków zgłaszania do PGE Dystrybucja Białystok Sp. z o.o. chorób zawodowych spowodowanych pracą w warunkach narażenia na emisję pól elektromagnetycznych pracowników pracujących w charakterze inkasentów,"
5. - orzeczenie lekarskie Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia 28 grudnia 2009 r. uzupełniające orzeczenie lekarskiego z dnia 20 lutego 2003 r., w którym stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej- choroby gonad- wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych (poz. 19 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r.).

W oparciu o powyższy materiał dowodowy organ I instancji decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia u strony choroby zawodowej wymienionej w poz. 19 wykazu chorób zawodowych, załączonego do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r.

Odwołanie od tej powyższej wniósł S. N. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organ I instancji zastosował się do wszystkich zaleceń zawartych w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. Organ wskazał, iż w sprawie kilkakrotnie na temat choroby S. N. wypowiedziały się jednostki orzecznicze powołane do orzekania w tym przedmiocie, uznając brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej- choroby gonad wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych i tak:

1. 1. jednostka orzecznicza I stopnia- Podlaski Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Białymstoku- orzeczeniem lekarskim z dnia 28 czerwca 2002 r., uzupełnionym orzeczeniami z dnia 15 grudnia 2004 r., 26 czerwca 2006 r. i 11 kwietnia 2008 r.,
2. 2. jednostka orzecznicza II stopnia- Przychodnia Chorób Zawodowych Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi orzeczeniem lekarskim z dnia 20 lutego 2003 r. uzupełnionym orzeczeniami z dnia 11 marca 2005 r. i z dnia 28 grudnia 2009 r.

W ocenie organu, w sprawie obalono domniemanie związku przyczynowego między rozpoznaną u skarżącego chorobą a warunkami pracy.

W skardze na powyższą decyzję S. N. powtórzył zarzuty przedstawione we wniesionym odwołaniu dotyczące naruszenia:

1. - art. 7, art. 10, art. 77 § 1, art. 3, art. 4, art. 79, art. 80, art. 81 k.p.a.,
2. - art. 170 w zw. z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) poprzez nieuwzględnienie treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2007 r. sygn. akt II OSK 740/07 i wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 6 lutego 2007 r. sygn. akt II SA/Bk 768/06,
3. - § 1 i 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. poprzez błędną wykładnię,
4. - nierówne traktowanie odwołującego się jako strony.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ze wskazaniem na decyzję stwierdzającą chorobę zawodową oraz zobligowanie organów inspekcji sanitarnej do wydania nowej decyzji stwierdzającej chorobę zawodową w nieprzekraczalnym terminie 30 dni. Skarżący podtrzymał argumentację zawartą w odwołaniu i zaakcentował, że w postępowaniu nie określono normy dobowej, rocznej, czy dziesięcioletniej narażenia na pola elektromagnetyczne od urządzeń nie posiadających znaku "B" bezpieczeństwa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniesioną skargę, wskazał na swoje związanie uprzednio zapadłymi w sprawie wyrokami zgodnie z art. 153 i art. 190 p.p.s.a. W ocenie Sądu w sprawie zostało przesądzone, że skarżący pracował w ekspozycji na działanie pól elektromagnetycznych, jak również przesądzono i to, że dla stwierdzenia choroby zawodowej nie jest wymagane ustalenie, że praca w ekspozycji na działanie pól elektromagnetycznych przekraczała dopuszczalne normy w tym zakresie. W uzasadnieniach wydanych dotychczas w sprawie wyroków wskazano, iż rozpoznanie u pracownika choroby objętej wykazem stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sytuacji, gdy praca była wykonywana w warunkach narażających na jej powstanie, powoduje domniemanie istnienia związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą, a warunkami narażającymi na jej powstanie. Obalenie tego domniemania może nastąpić, gdy zostanie wykazane, że chociaż praca była wykonywana w warunkach narażających na powstanie choroby zawodowej, to jednak choroba została spowodowana przyczynami nie pozostającymi w związku z wykonywaną pracą lub że czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać stwierdzonego u pracownika schorzenia.

Z orzeczenia lekarskiego z dnia 28 grudnia 2009 r. wydanego przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, uzupełniającego orzeczenie lekarskie z dnia 20 lutego 2003 r., ocenionego przez organy obu instancji w kontekście całości zebranego materiału dowodowego, wynika w sposób jednoznaczny, że brak jest podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej gonad wywołanej działaniem pól elektromagnetycznych (poz. 19 wykazu chorób zawodowych stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983). W orzeczeniu tym stwierdzono, że analizując zgromadzone dane na temat ekspozycji skarżącego na pola elektromagnetyczne należy stwierdzić, iż pola, na jakie są eksponowani pracownicy stosujący zestawy złożone z komputera PSION i drukarki termicznej do wystawiania faktur za energię elektryczną, nie mają negatywnego wpływu na ich zdrowie.

Jednocześnie w przytoczonym orzeczeniu odniesiono się do zaświadczeń lekarskich: specjalisty urologa i zaświadczenia Poradni Andrologicznej Szpitala Bielańskiego w Warszawie. Podkreślono, że w zaświadczeniu o rozpoznaniu choroby jąder (hipoganadyzm pierwotny), nie ma informacji, na jakiej podstawie uznano, że przyczyną uszkodzenia gonad jest działanie pola elektromagnetycznego. Ponadto wskazany w zaświadczeniu specjalisty urologa z dnia [...] stycznia 2002 r. wpis o obniżonym poziomie testosteronu nie znajduje potwierdzenia w wykonanych w tym okresie badaniach poziomu testosteronu, który wyniósł u skarżącego 593,3 ng/dl przy normie dla mężczyzn 241- 827 ng/dl. Stwierdzono także, iż pozostałe wyniki badań hormonalnych (hormon lutenizujący i prolaktyna) były prawidłowe. W odniesieniu do poglądu zawartego w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 maja 2009 r., że w przypadku stwierdzenia braku etiologii zawodowej choroby organy winny wskazać przyczynę tej choroby, Sąd pierwszej instancji uznał, że w powołanym orzeczeniu wskazano, iż żylaki powrózka nasiennego- stwierdzone u skarżącego przez specjalistę urologa w zaświadczeniu z listopada 2001 r.- są jedną z najczęstszych przyczyn męskiej niepłodności.

W orzeczeniu wskazano także, że przyczyną hipogonadyzmu pierwotnego rozpoznanego u strony według zaświadczenia Poradni Andrologicznej Szpitala Bielańskiego w Warszawie, mogą być: czynniki genetyczne (np. zespół Klinefeltera), poważne schorzenia matki w okresie ciąży, procesy zapalne jąder, urazy mechaniczne, stosowanie używek, powikłania po zabiegach pooperacyjnych. W powołanym orzeczeniu wskazano, że w większości przypadków hipogonadyzmu pierwotnego pojawia się redukcja testosteronu w zakresie około 10- 30 % wartości zależnych dla wieku, co jednak nie znalazło potwierdzenia w badaniach wykonanych u skarżącego. Podniesiono, że brak jest danych naukowych potwierdzających, iż przyczyną hipogonadyzmu pierwotnego może być działanie pól elektromagnetycznych.

Zatem wyjaśnienie zawarte w zaświadczeniu z dnia 1 grudnia 2008 r. budzi poważne zastrzeżenie co do znajomości skutków zdrowotnych tego rodzaju narażenia. Odnosząc się do wskazanej w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. kwestii indywidualnej wrażliwości skarżącego na pole elektromagnetyczne, stwierdzono, iż według badań nie ma dowodów potwierdzających zjawisko nadwrażliwości.

W świetle stanowiska wyrażonego w orzeczeniu lekarskim, poddanego analizie przez organy obu instancji, konkluzje wynikające z uzasadnienia kwestionowanej decyzji organu odwoławczego, zdaniem Sądu pierwszej instancji, nie naruszają prawa, gdyż w toku postępowania administracyjnego w sposób przekonujący wykazano, że schorzenie skarżącego nie może być uznane za chorobą zawodową. Za takim stanowiskiem przesądza:

po pierwsze to, że działanie pól elektromagnetycznych nie może być przyczyną hipogonadyzmu pierwotnego, zdiagnozowanego u skarżącego według zaświadczenia lekarskiego z dnia 1 grudnia 2008 r. przez Szpital Bielański;

po wtóre: przyczyną hipogonadyzmu pierwotnego mogą być czynniki genetyczne, takie jak: schorzenia matki w okresie ciąży, urazy mechanicze i inne;

po trzecie: w orzeczeniu lekarskim poddano w wątpliwość prawidłowość diagnozy zawartej w zaświadczeniach lekarskich przedłożonych przez skarżącego- hipogonadyzm pierwotny, gdyż w większości przypadków objawia się on redukcją poziomu testosteronu, czego u skarżącego nie stwierdzono;

po czwarte: w orzeczeniu wskazano na inną wielce prawdopodobną etiologię choroby skarżącego- żylaki powrózka nasiennego stanowiące jedną z najczęstszych przyczyn męskiej niepłodności.

W świetle powyższego, Sąd uznał za odpowiadający prawu pogląd organu odwoławczego, iż w postępowaniu obalono domniemanie związku choroby skarżącego ze stanowiskiem pracy.

Za nietrafny Sąd uznał zarzut naruszenia art. 153 i art. 170 p.p.s.a., bowiem ponownie rozpoznając sprawę organy zastosowały się do wytycznych zawartych w wyrokach. W ocenie Sądu pierwszej instancji w wyroku z dnia 21 maja 2009 r. nie przesądzono o istnieniu bądź nieistnieniu choroby zawodowej, co wynika z zaleceń zawartych w uzasadnieniu wyroku, nakazujących przeprowadzenie szeregu czynności dowodowych. Ponowna ocena z kolei uzupełnionego przez organy materiału dowodowego, nie narusza prawa, co czyniło chybionym zarzut strony skarżącej dotyczący naruszenia § 1 i § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r. Sąd wyjaśnił też, że stwierdzone uchybienia w zakresie zastosowania art. 10 § 1 k.p.a. nie mogły mieć wpływu na poprawność rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy w sposób nieuzasadniony wyznaczył wprawdzie zbyt krótki okres do zapoznania z aktami sprawy, jednakże to naruszenie zasady udziału stron w postępowaniu nie rzutowało na prawo do wypowiedzenia się w przedmiocie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie.

Na etapie postępowania przed organem I instancji w dniu 18 stycznia 2010 r. zawiadomiono skarżącego o możliwości zapoznanie się z aktami sprawy, z czego skarżący skorzystał, składając pismo w dniu 21 stycznia 2010 r. Organ odwoławczy nie analizował innych dowodów poza tymi, o które wnosił skarżący. Zatem cały materiał dowodowy był znany skarżącemu w momencie wydawania kwestionowanych decyzji.

Sąd pierwszej instancji nie uznał za naruszenie prawa faktu przesłania płyty CD [...], bowiem zasadnie umożliwiono zapoznanie się z treścią nagrania stronie przeciwnej. Chybiony jest też zarzut braku odniesienia się do zgłoszonych przez skarżącego dowodów na etapie postępowania odwoławczego, skoro z uzasadnienia kwestionowanej decyzji wynika, że organ poddał je ocenie.

Z przedstawionych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Skargę kasacyjna od powyższego wyroku wniósł S. N., zaskarżając go w całości i zarzucając mu:

1. I. naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj.
2. 1. art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 i art. 1 p.p.s.a. poprzez wadliwą ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz wadliwe wykonanie przez Sąd funkcji kontrolnej polegającej:
3. - na błędnej ocenie i weryfikacji akt sprawy w szczególności na całkowicie błędnym przyjęciu, iż strona została skutecznie zawiadomiona przez organ II instancji o zakończeniu postępowania i miała możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie w takim czasie, aby mogła swe prawo rzeczywiście i realnie zrealizować;
4. - na błędnej i niepełnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przez zaakceptowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny poglądu organu, iż dowód w postaci zaświadczenia specjalistycznej klinicznej konsultacji andrologicznej jest nieistotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a w rzeczywistości ma on kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy oraz braku należytej staranności oceny całości zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego;
5. - na błędnym ustaleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanu faktycznego i ocenie dowodów polegającej na przyjęciu mimo dowodów przeciwnych, iż choroba zawodowa nie ma podłoża zawodowego;
6. 2. art. 170 w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2007 r. sygn. akt II OSK 740/07 oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 21 maja 2009 r. sygn. akt II SA/Bk 162/09;
7. II. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.:
8. 1. § 1 oraz § 10 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. w związku z pkt 19 załącznika do powołanego rozporządzenia przez przyjęcie, że uszkodzenie gonad ma charakter pozazawodowy wobec pracy w narażeniu na czynnik szkodliwy, którego wartość nie przekraczała ustalonych norm i braku dowodów wskazujących na pozazawodową przyczynę choroby;
9. 2. § 1 ust. 2 tegoż rozporządzenia wobec przyjęcia, że praca w narażeniu na czynnik szkodliwy, którego wartość nie przekracza dopuszczalnych norm stanowi podstawę do przyjęcia, iż choroba wymieniona w pkt. 19 załącznika do rozporządzenia nie może być zakwalifikowana jako zawodowa;
10. 3. pominięcie w ocenie prawnej i faktycznej wytycznych Głównego Inspektora Sanitarnego "w sprawie przeprowadzania i oceny wyników pomiarów stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy i zasady stwierdzania chorób zawodowych" opracowanie wykonane pod kierunkiem Prof. dr hab. med. Janusza A. Indulskiego na zlecenie Ministra Zdrowia Opieki Społecznej- Łódź 1993- wydanych na podstawie § 7 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 18 listopada 1983 r.

Wskazując na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej, skarżący wniósł o:

1. - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Białymstoku,
2. - zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego;
3. - na zasadzie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 p.p.s.a. o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu wyniku badania przeprowadzonego przez Samodzielny Publiczny ZOZ Wojewódzki Szpital Zespolony w Białymstoku z dnia 30 października 2001 r. na okoliczność pozbawienia strony prawa do obrony swoich praw i błędnego przyjęcia przez organy i Sąd, iż przyczyna choroby nie ma podłoża zawodowego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący wskazał, że miał tylko jeden dzień na zapoznanie się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Ponadto skarżący zakwestionował kompletność zgromadzonej w sprawie dokumentacji oraz stwierdził, że dość aktywnie brał udział w postępowaniu, zgłaszając na prawie każdym etapie postępowania wnioski i uwagi. Wobec braku możności zapoznania się z aktami sprawy, uniemożliwiono mu zgłoszenie ewentualnych nowych dowodów, takich jak dokument z dnia 30 października 2001r. Samodzielnego Publicznego ZOZ Wojewódzkiego Szpitala Zespolonego- Zakładu Centrum Diagnostyki Obrazowej TK- ANGIO- US w Białymstoku, w którym nie stwierdzono poszerzenia żył powrozu nasiennego. Tymczasem z uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wynika, iż kluczowy w sprawie jest zapis o żylakach powrózka nasiennego. Badania na okoliczność potwierdzenia podejrzenia żylaków powrózka nasiennego przedstawione przez stronę zaprzeczyło występowaniu żylaków powrózka nasiennego i po tym czasie żadne inne zaświadczenie nie wskazywało na tego typu rozpoznanie.

Skarżący, cytując zapadłe uprzednio w sprawie wyroki, podniósł, że organy administracyjne nie zastosowały się do nich i nie wykazały w sposób nie budzący wątpliwości, iż czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać u niego choroby pomimo wykazania wieloletniego wpływu oddziaływania pól elektromagnetycznych, nawet o niskich, dopuszczalnych normami natężeniach na stan jego zdrowia, przy jednoczesnym uwzględnienie właściwości osobniczych skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna nie zawiera zarzutów, które pozwalałyby na jej uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami kasacji. Związanie granicami skargi oznacza zaś związanie podstawami zaskarżenia przedstawionymi w skardze kasacyjnej.

Oceniając w powyżej zakreślonych granicach wniesioną skargę kasacyjną, za bezzasadny należało uznać postawiony w niej zarzut naruszenia art. 141 § 4 w związku z art. 133 i art. 1 p.p.s.a. Zauważyć trzeba, iż treść pierwszego ze wskazanych wyżej przepisów odnosi się jedynie do elementów formalnych, jakie winno zawierać uzasadnienie wyroku Sądu pierwszej instancji. Przepis ten stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno zawierać wskazania, co do dalszego postępowania.

Z kolei norma art. 133 § 1 p.p.s.a. określa moment, w którym zostaje wydany wyrok oraz ustanawia zasadę orzekania przez sąd administracyjny na podstawie akt sprawy. Podstawę zatem orzekania przez sąd stanowi materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracyjny w toku całego, toczącego się przed nim, postępowania. Ostatni ze wskazanych w zarzucie przepisów (art. 1 p.p.s.a.) określa jedynie zakres zastosowania ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc powyższe uwagi do treści samego zarzutu, zauważyć przede wszystkim należało, iż skarżący naruszenie wskazanych norm upatruje w szerszym zakresie niż wyznaczone to zostało normatywną treścią przytoczonych przepisów. Tak skonstruowanym zarzutem nie można było skutecznie zakwestionować takich okoliczności sprawy jak: ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz przeprowadzonej kontroli polegającej na przyjęciu przez Sąd, iż doszło do skutecznego zawiadomienia strony przez organ odwoławczy o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie, oceny przedstawionego przez stronę dowodu (specjalistyczna, kliniczna konsultacja andrologiczna), czy też przyjętego przez Sąd stanu faktycznego sprawy i oceny dowodów zebranych w sprawie.

Okoliczności te stanowią elementy postępowania administracyjnego prowadzonego przez organ, a więc ich kwestionowanie winno polegać na podniesieniu zarzutu naruszenia odpowiednich przepisów tego postępowania, czego jednak autor kasacji nie uczynił. Tymczasem nie ulega wątpliwości, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a., bowiem uzasadnienie skarżonego wyroku zawiera wszystkie niezbędne z punktu widzenia tego przepisu elementy, a więc stanowisko Sądu co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia, podstawę prawną, na której został oparty skarżony wyrok oraz jej wyjaśnienie. Wyrok ten nie narusza również normy art. 133 § 1 p.p.s.a., gdyż bezspornie został wydany na podstawie akt sprawy i po zamknięciu rozprawy. Także nie można dopatrzeć się naruszenia art. 1 p.p.s.a. Z tych też przyczyn, powyższy zarzut nie może być uznany za usprawiedliwiony.

Nie można też podzielić wskazanego w kasacji zarzutu naruszenia art. 170 w związku z art. 153 p.p.s.a., polegającego na nie uwzględnieniu, zdaniem autora kasacji, ocen zaprezentowanych w zapadłych uprzednio w sprawie wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2007 r. sygn. akt II OSK 740/07 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 21 maja 2009 r. sygn. akt II SA/Bk 162/09. Przedstawiając powyższy zarzut kasacji, strona skarżąca odnośnie pierwszego ze wskazanych wyroków zacytowała fragment orzeczenia Sądu kasacyjnego, wskazujący na brak rozważań na temat wpływu wieloletniego oddziaływania pól elektromagnetycznych, nawet o niskich, dopuszczalnych normami natężeń, wytwarzanych przez sprzęt umiejscowiony na ciele skarżącego na stan jego zdrowia, przy jednoczesnym braku uwzględnienia właściwości osobniczych strony. Przytoczony przez skarżącego fragment uzasadnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego uzupełnić jednakże należy dalszymi spostrzeżeniami, jakie poczynił tenże Sąd w odniesieniu do ww. fragmentu, a które miały kluczowy wpływ na obowiązki organu przeprowadzającego ponownie postępowanie.

Jak stwierdził Sąd "wykluczenie zawodowego charakteru schorzenia (...) może nastąpić jedynie wówczas, gdy rozpoznana zostanie w sposób nie budzący wątpliwości pozazawodowa przyczyna choroby bądź wykazane zostanie w sposób nie budzący wątpliwości, że czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać stwierdzonej u S. N. choroby". Zaistnienie właśnie takich okoliczności zostało wykazane w przeprowadzonym kolejnym postępowaniu. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, odwołując się do ustaleń organów administracyjnych, w uzupełniającym orzeczeniu lekarskim Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi z dnia 28 grudnia 2009 r. - urządzenia, jakimi posługiwał się w pracy zawodowej skarżący, nie miały negatywnego wpływu na jego zdrowie, wykazano dlaczego nie można było dać wiary zaświadczeniom lekarskim specjalisty urologa oraz Poradni Andrologicznej Szpitala Bielańskiego w Warszawie również w zakresie badanego poziomu testosteronu i pozostałych badań hormonalnych oraz wskazano na możliwe przyczyny wystąpienia u skarżącego badanego schorzenia, a także dlaczego nie brano pod uwagę możliwości wpływu indywidualnej wrażliwości skarżącego na pole elektromagnetyczne.

Tym samym uznać należało, iż wykazane zostało w sposób niebudzący wątpliwości, że czynniki szkodliwe występujące w środowisku pracy nie mogły wywołać stwierdzonej u strony choroby. Uwagi te, pozostają również aktualne w zakresie cytowanego przez skarżącego drugiego ze wskazanych w zarzucie wyroków, to jest Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Przechodząc do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego § 1, § 10, § 1 ust. 2 i § 7 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r., zauważyć przede wszystkim należało, iż Sąd pierwszej instancji nie dokonywał wykładni żadnego z powyższych przepisów, ograniczając się w zasadzie jedynie do stwierdzenia bezzasadności zarzutu naruszenia § 1 i § 10 tego rozporządzenia. Czyniło to stawiane zarzuty w aspekcie ich błędnej wykładni chybionymi. Odnosząc się natomiast do kwestii niewłaściwego ich zastosowania, to zauważyć trzeba, iż w związku z wykazaniem istnienia pozazawodowej etiologii rozpoznanego u skarżącego schorzenia, objętego przedmiotowym postępowaniem, za nieusprawiedliwiony należy uznać zarzut naruszenia § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 r. Również nie można dopatrzeć się naruszenia § 1 ust. 2 tegoż rozporządzenia. Przepis ten dotyczy, bowiem jedynie elementów, jakie winny być wzięte pod uwagę przy ocenie działania czynnika szkodliwego.

Wbrew odmiennym wywodom kasacji elementy te były przedmiotem oceny organów administracyjnych i skarżonego wyroku. Również nie można dopatrzeć się było naruszenia § 10 ww. rozporządzenia, gdyż orzeczenie o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej zostało wydane w oparciu o przedstawione w tym przepisie wskazania.

Odnośnie natomiast zarzutu uchybienia dyspozycji § 7 ust. 5 rozporządzenia, dotyczącego pominięcia w ocenie prawnej i faktycznej wytycznych Głównego Inspektora Sanitarnego, a które skarżący odnosi w uzasadnieniu kasacji do specjalistycznych badań hormonalnych, to zauważyć należy, iż z jednej strony badań tych nie przeprowadzono wyłącznie z winy skarżącego, który pomimo kierowanych przez Instytutu Medycyny Pracy pism o skierowaniu go na badania endokrynologiczne nie stawił się na nie (vide: pisma Instytutu z dnia 11 marca 2005 r., 29 marca 2005 r. i 4 listopada 2005 r. oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 6 grudnia 2005 r.)., z drugiej zaś strony przeprowadzone wcześniej badania (30 października 2001 r.) wskazywały, iż stwierdzony u skarżącego poziom hormonów nie wykazywał odchyleń od normy. Stąd też nie można się było również dopatrzeć naruszeń w zastosowaniu, także tego przepisu.

Stwierdzić też trzeba, iż powoływany w skardze kasacyjnej dokument z dnia 30 października 2001r. był przedmiotem analizy wydanego przez Instytut Medycyny Pracy orzeczenia lekarskiego uzupełniającego z dnia 28 grudnia 2009 r., które to orzeczenie zostało przyjęte, jako jeden z elementów dokonanych w sprawie w kontrolowanej decyzji ustaleń, zaaprobowanych w skarżonym wyroku.

Z przedstawionych wyżej względów, Naczelny Sądu Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.