Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 22 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 2603/15

Uzasadnienie

Wyrokiem z 26 czerwca 2015 r., sygn. akt IV SA/Wa 416/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę U. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] października 2014 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego.

Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną decyzją Minister Spraw Wewnętrznych utrzymał w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z [...] maja 2013 r. o stwierdzeniu utraty obywatelstwa polskiego przez A. [...] K. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że jak wynika z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie – A. [...] K. utracił obywatelstwo polskie [...] listopada 1940 r., spełniając wówczas przesłankę utraty obywatelstwa polskiego z art. 115 ust. 1 ustawy z 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz. U. z 1938 r., nr 25, poz. 220), bowiem jako obywatel polski, podlegający obowiązkowi wojskowemu z mocy tej ustawy, przyjął dobrowolnie i ochotniczo obowiązki w obcej organizacji wojskowej bez zgody polskiej władzy. Obcą organizacją wojskową, w rozumieniu wskazanego przepisu, była w tym wypadku [...] – [...], a ściśle część tej organizacji zwana [...]. Macierzystą jednostką A. [...] K. w [...] była [...] ([...]).

Formacja ta nosiła cechy paramilitarnej formacji wchodzącej w skład obcej organizacji wojskowej. Organ wskazał, że zanim A. K. przyjął obowiązki w [...], zgłosił swój akces do [...] ([...]), która podobnie jak [...] była niemiecką formacją paramilitarną, bojówką, a następnie oddziałami masowej organizacji wojskowej [...]. Co prawda nie odnaleziono wniosku A. K. o przyjęcie do [...], jednakże fakt, że taki wniosek został przez niego złożony i zaakceptowany przez władze [...] dowodzi jednoznacznie odnaleziona przez organ I instancji w Bundersarchiv w Berlinie dokumentacja archiwalna [...], dotycząca służby A. K. w tej organizacji. Mimo kwestionowania autentyczności tej dokumentacji przez pełnomocnika skarżącego, organ uznał dowody te za w pełni wiarygodne, potwierdzające w sposób jednolity informacje i dane o przebiegu służby A. K. w [...]. W oparciu o opinię biegłych organ przyjął, że wstąpienie do [...] musiało mieć charakter dobrowolny – poprzedzone ochotniczym złożeniem wniosku o przyjęcie do tej organizacji.

Wbrew argumentacji pełnomocnika o przymusowym wcieleniu A. K., jak również inicjatywy w tym zakresie jego brata - R., organ przyjął, że nie istniał żaden przymus zaciągania się do [...], ani też nie prowadzono do niej obowiązkowej mobilizacji, bazując na zakresie obowiązków wynikających z posiadania statusu obywatela III Rzeszy (tak jak to miało miejsce w przypadku W. i jak to jest we wszystkich armiach, w których przewidziany jest pobór powszechny). Organ nie dostrzegł żadnych przesłanek przemawiających za tym, że jakiekolwiek dokumenty archiwalne [...] mogły być sfałszowane, w tym zostały sporządzone bez wiedzy i udziału A. K., lecz na skutek działań jego brata – R. Wynikającego ze wskazanych dowodów archiwalnych faktu przyjęcia obowiązków w obcej organizacji wojskowej przez A. K. nie podważają skutecznie inne dowody zgromadzone w sprawie, w szczególności zeznania świadków, z których treści nie wynika, aby były nakierowane na wyjaśnienie okoliczności, czy A. K. przyjął obowiązki w [...].

W sprawie nie może być mowy, że A. K. został członkiem [...] w konsekwencji narzuconego mu przez okupanta, a nie uznanego przez Państwo Polskie, obywatelstwa niemieckiego. Przyjęcie przez A. K. obowiązków w [...] miało miejsce [...] listopada 1940 r., kiedy to nie funkcjonowały jeszcze niemieckie listy narodowe, a jedynie potwierdzano przynależność etniczną do narodu niemieckiego (status Volksdeutscha), który de iure nie był równoprawny z przynależnością państwową do Rzeszy Niemieckiej. A. K. status Volksdeutscha otrzymał na swój wniosek [...] lipca 1940 r., dopiero później został wpisany do I grupy niemieckiej listy narodowej. Do przyjęcia do [...] nie było wymagane sensu stricto obywatelstwo niemieckie kandydata, wystarczyło potwierdzenie jego aryjskości, co bezsprzecznie spełniało potwierdzenie jego przynależności etnicznej do narodu niemieckiego, wydawane obywatelom polskim na ich wniosek po wcieleniu części terytorium II Rzeczypospolitej do III Rzeszy w 1939 r.

Skarga na opisaną decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego została wniesiona przez syna A. K., U. K., którego obywatelstwo polskie jest zależne od statusu obywatelstwa jego ojca.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając sprawę, wskazał, że w sprawie trafnie ustalono stan faktyczny sprawy, co znalazło odzwierciedlenie w treści skarżonego aktu. Sąd stwierdził, że spór sprowadza się w istocie do dwu kwestii: 1) czy [...] stanowiła organizację wojskową w rozumieniu art. 115 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym oraz czy ojciec skarżącego dobrowolnie przyjął obowiązki w tej formacji. W kontekście historycznym Sąd I instancji stanął na stanowisku, że nawet jeżeli uznać, że [...] nie prowadziła samodzielnie działań zbrojnych, to stanowiła jednak zaplecze kadrowe dla wyborowych jednostek formacji [...] ([...]) i wobec zobowiązania przysięgą wierności ośrodkowi władzy, obcemu w stosunku do Państwa Polskiego, wstąpienie do [...] stanowiło podjęcie obowiązków w obcej organizacji wojskowej. Próby dokonywania odmiennej wykładni art. 115 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym, oparte na odmiennym rozumieniu pojęcia wojskowy, nie mogą być uznane za trafne, gdyż pozostawałyby w sprzeczności z jednoznacznym ratio legis wskazanej regulacji. W orzecznictwie odczytuje się go jednolicie, jako rozwiązanie służące eliminacji sytuacji podwójnej lojalności dwu władzom zwierzchnim, co z natury może prowadzić do konfliktu powinności.

Zdaniem Sądu, organy administracji publicznej wyciągnęły logiczne wnioski z zachowanej dokumentacji. Choć jest ona szczątkowa, jednoznacznie wskazuje na przynależność ojca skarżącego do [...]. Zachowane oryginalne dokumenty, także prywatne, mogły stanowić dowody w niniejszej sprawie, w myśl art. 75 § 1 K.p.a. Ocenę tych dowodów należy uznać za prawidłową. Za wiarygodne przyczyny braku zachowania się szerokiej dokumentacji źródłowej dotyczące przystąpienia ojca skarżącego do [...], organ uznał zniszczenie archiwów przez wycofujących się z Pomorza Niemców oraz wywiezienie zachowanej dokumentacji do Rosji Sowieckiej.

Sąd I instancji podzielił wniosek organów administracji publicznej, że wstąpienie do [...] nie było obiektywnie przymusowe – przepisy nie przewidywały określonych sankcji za brak udziału w tej formacji. W sprawie nie ujawniono żadnych wiarygodnych i jednoznacznych dowodów, które potwierdzałyby, że ojciec skarżącego został realną groźbą przymuszony do wstąpienia do [...], bądź przyjął w nim obowiązki z innych powodów pozwalających uznać to jako przyczyny pozorne. Zagadnienia dotyczące wewnętrznej motywacji zainteresowanej osoby nie mogą zaś mieć generalnie istotnego znaczenia w sprawie. Bez znaczenia pozostaje kwestia, czy ojciec skarżącego aktywnie uczestniczył w działaniach [...]. Przesłanką utraty obywatelstwa była sama deklaracja lojalności względem przywódcy obcego państwa, połączona z przystąpieniem do organizacji stanowiącej zaplecze werbunkowe elitarnych sił zbrojnych Rzeszy Niemieckiej.

Wiarygodnymi dowodami na fikcyjny charakter udziału ojca skarżącego w [...] nie mogą być składane po wielu latach oświadczenia osób, które nie miały podstaw posiadania w tym zakresie szerszej, realnej wiedzy bądź pozostających w tego rodzaju związkach z rodziną skarżącego, że trudno oczekiwać, by udzielali informacji, które mogłyby stawiać jego ojca w niekorzystnym świetle. Mimo, że Sąd nie podzielił argumentacji organu, że przesłanki przystąpienia do obcej organizacji wojskowej nie mogły mieć kategorycznie żadnego znaczenia, gdy nie istnieje przymus prawny do niej przynależności, takie indywidualne okoliczności nie zostały stwierdzone w sprawie. Broniona w skardze hipoteza, jakoby ojciec skarżącego nigdy nie przystąpił do [...], lecz zgłosił go do tej organizacji jego brat stanowi wyłącznie bardzo mało prawdopodobną hipotezę, na której potwierdzenie brak dowodów. Oczekiwania strony podjęcia stosownych czynności dowodowych aby wykluczyć też możliwość nie znajdują podstaw w ogólnych zasadach prowadzenia postępowania dowodowego sformułowanych w K.p.a. Zakres poszukiwania dowodów nie może wykraczać poza granice wyznaczone art. 12 § 1 K.p.a. – prowadzenia sprawy wnikliwie i szybko oraz stosowania najprostszych środków służących jej załatwieniu.

Bezpodstawne jest oczekiwanie strony, aby organ administracji miał angażować środki publiczne dla eliminacji nawet najbardziej fantastycznych formułowanych przez strony wersji wypadków, nawet gdyby ich pewne prawdopodobieństwo potwierdza ekspert w danej dziedzinie. To strona zainteresowana powinna dowieść przymusowy charakter uczestnictwa danej osoby w określonej organizacji. Nie sposób wywodzić wniosku przeciwnego – że to organ administracji był obowiązany dowieść, że udział w danej organizacji nie był przymusowy. Ani organ z urzędu nie ujawnił, ani strona nie przytoczyła wiarygodnie udokumentowanego przypadku, gdy daną osobę – w sytuacji analogicznej do ojca skarżącego (na terenach anektowanych przez III Rzeszę) – przymuszono do wstąpienia do [...]. Sytuacja taka nie miała miejsce w świetle zarówno opinii specjalistów powołanych przez organ, jak i stronę postępowania. Chybione są zarzuty skargi, jakoby organ nie dochował obowiązku wnikliwego rozpatrzenia sprawy, nie podejmując dalszych poszukiwań w innych archiwach, czy nie powołując biegłego grafologa dla oceny, czy określone formularze były wypełnione osobiście przez ojca skarżącego.

W takim przypadku jak rozpatrywany, dowody dla wykazania trafności rozmaitych hipotetycznych tez, przeprowadzić musiałaby strona zainteresowana. Brak dokumentu źródłowego potwierdzającego wstąpienie ojca skarżącego do [...] nie może mieć istotnego znaczenia gdy w kontekście innych zachowanych materiałów okoliczność ta nie budzi uzasadnionych wątpliwości. Załączone do skargi dokumenty potwierdzają, że [...] nie stanowiła formacji sił zbrojnych, lecz nie oznacza to, że [...] nie była organizacją wojskową w znaczeniu, jakim posłużono się tym pojęciem w ustawie o powszechnym obowiązku wojskowym. Przedłożony szczątkowy wybór dokumentów dotyczących struktury [...] na terenie Pomorza nie był wystarczający do podważenia ustalenia o faktycznej przynależności ojca skarżącego do [...], co potwierdzał fakt wystąpienia o zgodę na zawarcie przez niego małżeństwa, do której skarżący załączył także dokumenty zawierające m.in. własnoręcznie sporządzony życiorys oraz informacje o służbie w [...]. Dokumenty te stanowią przekonywający dowód jego przynależności do określonej jednostki tej organizacji.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł U. K., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu:

1. I. Obrazę przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
2. 1. Naruszenie przepisu art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej [Dz. U. z 1997 r., Nr 78, poz. 483 ze zm.], naruszenie przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 251ipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1271 ze zm. - dalej zwana - pusa] oraz naruszenie przepisu art. 3 § 1 i 2 ustawy z dnia 30.08. 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm., dalej zwana - ppsa], poprzez:

zaniechanie dokonania przez Sąd I instancji kontroli działalności administracji publicznej, tj. kontroli działalności: - Ministra Spraw Wewnętrznych jako organu II instancji; - Wojewody Pomorskiego jako organu I instancji w zakresie kontroli prawidłowości rozstrzygnięcia obu organów, w ramach orzekania w sprawie skargi z dnia 18.12.2014 r. skarżącego U. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...].10.2014 r., sygn. akt: [...], w przedmiocie stwierdzenia utraty obywatelstwa polskiego przez A. K., wyrażające się w zaniechaniu przez Sąd I instancji zbadania - wbrew obowiązkowi z przepisu art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz przepisu art. 1 § 1 i 2 pusa oraz przepisu art. 3 § 1 i 2 ppsa - czy organ administracji publicznej naruszył - w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy - następujące przepisy postępowania administracyjnego:

A. Przepis art. 15 ustawy z dnia 14.06,1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [Dz.U. z 2013 r., poz. 267, j.t., zwana dalej - kpa] poprzez jego niezastosowanie i powiązane z tym naruszenie przepisu art. 136 kpa, poprzez jego zastosowanie, wyrażające się w przeprowadzeniu przez organ II instancji szeroko zakrojonego postępowania dowodowego, stanowiącego realizację wniosków dowodowych strony zgłaszanych na etapie instancji, w tym w szczególności:

1. a. przeprowadzenie dowodu z opinii biegłych (W., L. i B.), które miały zasadnicze znaczenie dla dokonanego rozstrzygnięcia i w znaczący sposób uzupełniły materiał dowodowy w sprawie,
2. b. zwrócenie się do Archiwum w Berlinie o przesłanie dokumentów dotyczących A. K. i przeprowadzenie ich nowego tłumaczenia [jak wskazano powyżej wniosek organu nie doprowadził jednak do uzyskania przez niego kompletnej dokumentacji z Archiwów niemieckich].

B. Naruszenie przepisu art. 7, 77, 78, 80 kpa, wyrażające się w niewszechstronnej i sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz w pominięciu dowodów zgłaszanych przez stronę, w tym w szczególności:

1. a. Organ II instancji - wobec oczywistych braków w zgromadzonej dokumentacji dotyczącej uczestnictwa A. K. w [...] - nie zwrócił się do archiwów o dokumentację dotyczącą jego braci R. i U., którzy służyli w [...], podczas gdy wysoce prawdopodobne jest, że jeżeli A. K. rzeczywiście wstąpił do [...] i pełnił w tej organizacji służbę, to w dokumentach dotyczących jego braci znajdą się informacje pozwalające potwierdzić lub zaprzeczyć tę okoliczność;
2. b. pominięcie wniosków dowodowych strony, tj. wniosku o:
3. • dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego do spraw pisma ręcznego na okoliczności nie pochodzenia od A. K. podpisów znajdujących się na dokumentach zebranych w aktach - organ II instancji wskazał, że brak jest podstaw do przeprowadzenia tego dowodu, gdyż w jego ocenie podpisy te są wiarygodne; strona konsekwentnie podtrzymuje, że istnieje wysokie prawdopodobieństwo, że A. K. został zgłoszony do [...] przez swojego brata R., a zatem, że nie składał żadnych dokumentów do organów [...]; w ocenie strony przeprowadzenie przedmiotowego dowodu pozwoliłoby z całą pewnością wyjaśnić istniejące wątpliwości;
4. • przeprowadzenie rozprawy z udziałem biegłych w celu wyjaśnienia kluczowych dla sprawy kwestii uznania [...] za organizację wojskową oraz możliwości nieosobistego zgłoszenia A. K. do [...];
5. • dokonanie ponownego tłumaczenia zebranych w sprawie dokumentów pochodzących z niemieckich archiwów z uwzględnieniem wytycznych strony, tj. aby tłumaczenie dotyczyły wszystkich rubryk danego dokumentu, a nie tylko tych, które są wypełnione - zaniechanie powyższego prowadzi do takich błędnych wniosków organu jak stwierdzenie, że "[...] (...) nie zawierały żadnych rubryk, w których wymagane byłoby ich opieczętowywanie lub podpisywanie, a więc ze swojej istoty nie wymagały potwierdzenia w ten sposób swego pochodzenia od właściwego urzędu lub jednostki [...] (...)", podczas gdy nieprzetłumaczone rubryki na końcu [...] wyraźnie noszą nazwę: "untershrift", co znaczy podpis; trudno jest ocenić, jakie jeszcze informacje nie zostały przetłumaczone i nie mogły stać się częścią materiału dowodowego podlegającego ocenie organu; zwrócenia się do Instytutu Pamięci Narodowej w celu uzupełnienia treści pism z dnia 06.06.2012 r. i 29.06.2012 r., w zakresie wskazanym m.in. w piśmie z dnia 08.05.2013 r., w co jest istotne wobec częściowego wsparcia się organu II instancji treścią tych pism;
6. • zwrócenie się do Muzeum Regionalnego w K. o przesłanie dokumentacji zgodnie z wezwaniem organu I instancji;
7. • zwrócenie się do Archiwum w Berlinie o wykonanie stosownej kwerendy i przesłanie kompletnej dokumentacji dotyczącej A. K.;
8. • zwrócenie się do US National Archives & Records Administration, w celu wykonana przez Archiwum stosownej kwerendy i przesłania organowi odnalezionych dokumentów;
9. • zwrócenie się do Departamentu ds. Rzeszy Niemieckiej (Abteilung Deutsches Reich), w celu otrzymania posiadanej przez Departament dokumentacji dotyczącej A. K.
10. c. Ustaleniu przez organ II instancji w sposób dowolny i sprzeczny z zasadami logicznego rozumowania, że A. K. przyjął obowiązki w obcej organizacji wojskowej, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego (w tym w szczególności z opinii biegłego prof. A. L., na której opiera swoją decyzję organ II instancji) nie wynika, aby A. K. dobrowolnie podjął się jakichkolwiek obowiązków w obcej organizacji wojskowej, przeciwnie:
11. • w aktach brak jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego osobisty i dobrowolny akces A. K. do konnicy w ramach [...];
12. • z zebranego materiału dowodowego nie wynika, aby A. K. podjął się jakichkolwiek obowiązków (w szczególności wojskowych) w ramach konnicy [...] (z opinii biegłych wynika ponadto, że w ramach [...] nie było obowiązków wojskowych);
13. • z zebranego materiału dowodowego, w szczególności opinii biegłych wynika, że w 1940 r. (jak i w późniejszym okresie) [...] nie była obcą organizacją wojskową w rozumieniu art. 115 upow.
14. d. Niepodjęcie kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i oparcie rozstrzygnięcia wyłącznie na przesłankach przemawiających za rozstrzygnięciem na niekorzyść strony;.skarżący wskazuje, iż decyzja wydana została po przeprowadzeniu postępowania dowodowego w zakresie umożliwiającym organowi rozstrzygnięcie wątpliwości na niekorzyść strony, a z pominięciem dowodów, które wskazywałyby na prawdziwość twierdzeń przez stronę podnoszonych, w efekcie przemawiających za wydaniem decyzji dla strony korzystnej, przejawiało się to w szczególności w:
15. • zaniechaniu przeprowadzenia rozprawy z udziałem biegłych mającej na celu precyzyjne i ostateczne ustalenie kluczowego dla sprawy zagadnienia, tj. czy [...] była organizacją wojskową i czy zebrany w sprawie materiał dowodowy może jednoznacznie i niezbicie świadczyć, że A. K. wstąpił do tej organizacji osobiście i dobrowolnie, czy może dopuszczalna jest jednak teza o zgłoszeniu go przez jego brata R. – co jak widać winno w sprawie mieć miejsce, skoro organ tak swobodnie i dowolnie interpretował treść złożonych w sprawie opinii oraz wyciąga z nich tylko te fragmenty, które służą poparciu jego stanowiska;
16. • nieuwzględnienie podnoszonych przez stronę nieprawidłowości w procedurze zgłoszenia wniosku o zezwolenie na zawarcie związku małżeńskiego, w tym w szczególności okoliczności, że członek [...] nie mógł zawrzeć małżeństwa przed uzyskaniem stosownej zgody, a sama procedura była surowo przestrzegana i pilnowana pod groźbą unieważnienia małżeństwa, a jednak - jak wynika z dokumentów - A. zawarł małżeństwo niezależnie od całej procedury przed uzyskaniem jakiegokolwiek pozwolenia - co przemawia za fikcyjnością całej procedury względem A. K., a zatem stawia pod znakiem zapytania jego status jako ochotniczego członka [...];
17. • pominięciu znacznych części opinii biegłych w zakresie, w którym wskazywały jednoznacznie, że [...] nie była "obcą organizacją wojskową" (treść pominiętych fragmentów zacytowano powyżej).
18. e. Zaniechanie wykonania obowiązku rozpatrzenia całego materiału dowodowego co skutkowało błędnymi ustaleniami faktycznymi - a mianowicie:
19. • pominięcie znacznej części opinii biegłych prof. A. L. i dra M. B., tj. części, które przeczyły podjętemu przez organ rozstrzygnięciu, w szczególności przeczyły, aby [...] była obcą organizacją wojskową,
20. • pominięcie zeznań świadków przemawiających na korzyść A. K. - przeczących, aby pełnił obowiązki w obcej organizacji wojskowej (przy jednoczesnym szczegółowym przytoczeniu zeznań, które były dla A. niekorzystne).
21. f. Organ nie wyjaśnił oczywistych sprzeczności rzutujących na wiarygodność zebranej w sprawie dokumentacji, przykładowo:
22. • w dokumentacji dotyczącej A. K. z kartoteki z terenu powiatu wejherowskiego z lat 1939-1945 wynika, że A. K. wstąpił do [...] [...].10.1939 r., natomiast brak jakiejkolwiek informacji na temat wstąpienia do [...], podczas gdy organ ustalił, że A. K. nie wstąpił do [...], ale wstąpił do [...], a zatem pewnym dokumentom odmawia wiarygodności, gdy nie potwierdzają jego stanowiska, a inne uznaje za wiarygodne;
23. • z jednej strony organ stoi na stanowisku wysokiej rzetelności i wiarygodności dokumentacji pochodzącej od organów [...] oraz rygoryzmie panujących w nim procedur, co prowadzi go do wniosku, że niemożliwym było zgłoszenie A. do [...] z naruszeniem procedur, np. przez jego brata (który był dowódcą oddziału A.), by zarazem - wobec istotnych braków w treści poszczególnych dokumentów, a także innych błędów (choćby w pisowni nazwiska A.) i niejasności - uznawać, że w organach [...] panował "biurokratyczny chaos", który prowadził do tego, że dokumenty były wypełniane w sposób dowolny, często niepełny, procedura zawarcia małżeństwa przebiegła w sposób niezgodny z surowymi wymogami, nie ma śladu po żadnym z koniecznych do wstąpienia do [...] dokumentów, zatem żadne z powyższych uchybień, braków i zastrzeżeń nie podważa wiarygodności zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie może też świadczyć o ewentualnym zgłoszeniu A. K. do [...] wbrew regułom - bez osobistego wniosku;
24. • z jednej strony organ wskazał, że procedury dotyczące zawierania małżeństw przez członków [...] były bardzo surowe i wykonywane w sposób sumienny, aby z drugiej strony pominąć okoliczność, że A. zawarł związek małżeński przed ukończeniem postępowania i otrzymaniem choćby tymczasowej zgody na zawarcie małżeństwa - tu należy wskazać, iż zgodnie z opinią dra M. B., takie sytuacje były możliwe tylko w przypadku osób przebywających na froncie w innym razie groziły unieważnieniem małżeństwa.

C. Naruszenie przepisu art. 107 § 1 i 3 kpa poprzez jego niezastosowanie wyrażając się w:

1. a. pominięciu przez organ w treści uzasadnienia sformułowania rzetelnej i jednoznacznej definicji "obcej organizacji wojskowej", co było kluczowe dla rozstrzygnięcia sprawy i stanowiło wymóg zastosowania art. 115 upow, zamiast tego organ przytoczył szereg orzeczeń NSA, które dotyczyły utraty obywatelstwa wskutek wstąpienia do obcego wojska, a zatem sytuacji całkowicie odmiennej od rozstrzyganej w niniejszej sprawie i na podstawie wyrwanych z kontekstu fragmentów tych orzeczeń uznał - stosując swoistą i niedopuszczalną analogię, że A. K..przyjął obowiązki w obcej organizacji wojskowej";
2. b. przytoczeniu przez organ w celu poparcia dokonanej oceny faktycznej i prawnej szeregu orzeczeń, które nie pozostają w żadnym związku z niniejszą sprawą, dotyczą całkowicie odmiennych okoliczności (wcielenia obywateli państwa Izrael do wojska), nie wnoszą niczego do kwestii ustalenia definicji "obcej organizacji wojskowe}", a tym bardziej "przyjęcia obowiązków w obcej organizacji wojskowej", co stanowi de facto uchybienie obowiązkowi uzasadnienia stanowiska faktycznego i merytorycznego organu;
3. c. braku odniesienia się organu do wniosków dowodowych strony, które zostały przez organ pominięte (co wskazano powyżej), w szczególności wobec oczywistej niekompletności materiału dowodowego.

D. Naruszenie przepisu art. 89 § 2 kpa poprzez jego niezastosowanie wyrażające się w odmowie wyznaczenia rozprawy w celu przeprowadzenia konfrontacji biegłych prof. A. L. i dr M. B., pomimo że:

1. a. treść złożonych przez biegłych opinii (w tym sprzeczne ustalenia odnośnie zgromadzonych dokumentów oraz ich znaczenia, w szczególności sprzeczne ustalenia biegłych co do struktur, osób piastujących stanowiska kierownicze, statusu członka niemieckiej wspólnoty narodowej) oraz waga tych opinii dla prawidłowego interpretowania przez organ II instancji zebranego w sprawie materiału dowodowego, a co za tym idzie ich bezpośredni wpływ na wydaną decyzję, uzasadniały przeprowadzenie rozprawy i dokonanie przesłuchania konfrontacyjnego biegłych;
2. b. zgodnie z procedurą organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba wyjaśnienia sprawy przy udziale biegłych, a w niniejszej sprawie udział biegłych miał kluczowe znaczenie dla oceny materiału dowodowego i podjętego rozstrzygnięcia, a w ocenie strony - wobec stanowiska organu od początku wskazującego na stanowisko, iż A. K. wstąpił do obcej organizacji wojskowej - konieczne było przesłuchanie biegłych w celu ostatecznego ustalenia i wyjaśnienia kluczowych dla sprawy kwestii, tj. czy [...] była "organizacją wojskowo" oraz czy możliwym było, aby przy całym "chaosie biurokratycznym" panującym w [...] A. K. został zgłoszony bez swojego udziału np. przez brata R., a sporządzanie dalszych opinii uzupełniających prowadziłoby do niezasadnego przedłużenia postępowania.

E. Naruszenie przepisu art. 8 kpa, a mianowicie dopuszczenie się obrazy zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, poprzez:

1. a. Dokonanie interpretacji norm prawnych mających w sprawie zastosowanie, jak i okoliczności badanego stanu faktycznego, w ten sposób, iż wątpliwości należy rozstrzygać na niekorzyść wnioskodawcy, tj. w szczególności: uznanie, że A. K. dobrowolnie wstąpił do [...] mimo:
2. • braku jakiegokolwiek dokumentu potwierdzającego złożenie przez niego osobiście i dobrowolnie wniosku o przyjęcie w poczet [...] (w tym samego wniosku), złożenia w związku z tym przysięgi, czy też przyjęcia na siebie obowiązków wojskowych,
3. • wątpliwości dotyczących kompletności i rzetelności zebranych w sprawie dokumentów,
4. • wątpliwości odnośnie autentyczności podpisu A. K. na zebranych dokumentach (wobec braku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego do spraw pisma ręcznego).
5. b. Stwierdzenie istotnych uchybień procesowych popełnionych przez organ I instancji oraz wyraźne przyznanie, że organ II instancji nie może sanować takich uchybień, a mimo to kontynuowanie postępowania oraz utrzymanie decyzji organu I instancji w mocy.
6. c. Przeprowadzenie analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób świadczący o szukaniu przez organ Il instancji okoliczności negatywnych dla strony, wyrażające się w szczególności w:
7. • wybiórczym przytaczaniu zeznań świadków - w części uzasadniającej stanowisko organu przytoczono tylko te zeznania, które miały świadczyć przeciwko A. K.;
8. • wyciąganiu z zebranych w sprawie opinii biegłych wyłącznie okoliczności mających poprzeć stanowisko organu (dobrowolne wstąpienie A. K. do obcej organizacji wojskowej) wbrew treściom jawnie przeczącym temu stanowisku (oboje biegli wskazali, że [...] nie była organizacją wojskową).
9. d. Zastępowanie brakujących informacji dotyczących A. K. bardzo fragmentarycznymi i nierzetelnymi informacjami dotyczącymi jego rodziny, w tym w szczególności braci - R. i U., które miały przez analogię uzasadniać rzekome dobrowolne wstąpienie A. do [...], co nie tylko świadczy o braku rzetelności, ale stanowi niedopuszczalne obciążanie A. ewentualnymi "winami" jego' rodziny i jest niejako formą ukarania A. za całą rodzinę, w szczególności wobec zaniechania zgromadzenia dokumentacji dotyczącej tych braci - dokumentacji, która mogłaby ostatecznie rozstrzygnąć, czy ojciec skarżącego był członkiem [...].
10. e. Interpretowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób dowolny i na niekorzyść strony wyrażające się choćby w uznaniu, że obciążany o zbrodnie A. K. (zgodnie z pracą Zygfryda Prószyńskiego, 25 lat ekspansji niemieckiej na Ziemi Puckiej j1920-1945j, Puck 1988 r.) to A. K., co jest niczym nieuzasadnione i niepoparte pozostałym materiałem dowodowym.
11. f. Odmowie zwrócenie się przez organ II instancji do Instytutu Pamięci Narodowej w celu uzupełnienia pism IPN z dnia 06.06.2012 r. i 29.06.2012 r., pomimo wskazywanych przez stronę nieścisłości i braków mających znaczenie dla interpretowania wynikających z tych pism wniosków, a następnie skorzystania przez organ z rzeczonych pism "do właściwej oceny wiarygodności kluczowych w sprawie dowodów";
12. g. Wskazywaniu przez organ II instancji w piśmie z dnia 14.06.2014 r. - a zatem od samego początku, bez przeprowadzenia jakiegokolwiek postępowania w sprawie - że stoi na stanowisku, iż A. K. utracił obywatelstwo gdyż wstąpił do obcej organizacji wojskowej co, w ocenie strony, stanowiło naruszenie zasady obiektywizmu i oznaczało, że organ będzie dążył w postępowaniu odwoławczym nie do skontrolowania prawidłowości decyzji organu I instancji, ale raczej do pozbawienia A. K. obywatelstwa polskiego niezależnie od okoliczności - potwierdzeniem tego jest rażące podejście organu II instancji do zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym w szczególności pominięcie rozległych fragmentów opinii biegłych, które w sposób wyraźny przeczą ustaleniom dokonanym przez organ.

F. Naruszenie art. 138 § 2 kpa poprzez jego niezastosowanie – skutkujące naruszeniem art. 136 kpa poprzez jego zastosowanie, wyrażające się w podjęciu decyzji o utrzymaniu w mocy skarżonej decyzji Wojewody Pomorskiego, podczas gdy organ II instancji - z uwagi na konieczność uzupełnienia dowodów w szerokim zakresie oraz naruszenia przepisów postępowania przez organ I instancji –winien był decyzję uchylić i przekazać sprawę do rozpoznania organowi I instancji. W szczególności wyraża się to w następujących okolicznościach:

1. a. organ II instancji uznał, że organ I instancji naruszył przepis art. 10 i 81 kpa poprzez uniemożliwienie stronie faktycznego ustosunkowania się do zebranego w sprawie materiału dowodowego (wydając decyzję przed wpływem złożonego w terminie stanowiska strony) oraz przepis art. 77 i 78 § 1 kpa poprzez nierozpatrzenie i nie odniesienie się do zgłoszonych wniosków dowodowych zawartych we wspomnianym stanowisku, a pomimo tego nie uchylił skarżonej decyzji organu I instancji i nie przekazał sprawy do ponownego rozpoznania;
2. b. organ II instancji ustalił, że organ I instancji oddalił wnioski dowodowe strony zgłoszone w piśmie z dnia 23.04.2013 r. nie dając stronie faktycznej możliwości zapoznania się z tym rozstrzygnięciem przed wydaniem decyzji (pismo organu I instancji z dnia 07.05.2013 r. zostało doręczone stronie w dniu 15.05.2013 r., czyli już po wydaniu przez organ I instancji decyzji z dnia 09.05.2013 r.), a co za tym idzie nie dał stronie szansy odniesienia do stanowiska organu I instancji, czym naruszył przepis art. 10,81 oraz 77 i 78 kpa, a mimo tego nie uchylił skarżonej decyzji organu I instancji i nie przekazał sprawy do ponownego rozpoznania mimo oczywistości naruszenia;
3. c. organ II instancji dopuścił dowód z kolejnej opinii biegłego (co było zgodne ze stanowiskiem strony wyrażanym w ramach postępowania pierwszoinstancyjnego - w nierozpatrzonym stanowisku końcowym strona podważała opinię biegłego B. B. sporządzonej na zlecenie organu I instancji) oraz przeprowadził część wniosków dowodowych wskazywanych przez skarżącego w stanowisku końcowym nierozpatrzonym przez organ I instancji (co jest w ocenie skarżącego potwierdzeniem istotności jego wniosków pominiętych przez organ I instancji oraz dowodzi naruszenia art. 10, 81, 77 i 78 kpa), a mimo tego nie uchylił skarżonej decyzji organu I instancji i nie przekazał sprawy do
4. 2. Naruszenie przepisu art. 141 § 4 ppsa, poprzez zaniechanie ustosunkowanie się przez Sąd I instancji do wszystkich, podniesionych w skardze zarzutów.

A. Zarzut naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania poprzez przeprowadzenie przez organ II instancji zasadniczego postępowania dowodowego, którego wynik miał istotny znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego i rozstrzygnięcia sprawy.

B. Zarzut braku przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego do spraw pisma ręcznego na okoliczność ustalenia, czy zebrane w sprawie dokumenty pochodzą od ojca skarżącego.

C. Zarzut braku ponownego dokładniejszego i zupełnego tłumaczenia dokumentacji dotyczącej uczestnictwa ojca skarżącego w [...].

D. Zarzut braku poszerzenia przez organ II instancji materiału dowodowego o inne dokumenty archiwalne dotyczące zarówno ojca skarżącego, jak i jego braci.

E. Zarzut braku odnalezienia przez organy obu instancji dokumentów źródłowych potwierdzających wstąpienie przez ojca skarżącego do [...], złożenie przez niego przysięgi oraz przyjęcie na siebie obowiązków wojskowych w tej organizacji.

F. Zarzut nieuwzględnienia nieprawidłowości w procedurze uzyskania zgody na zawarcie małżeństwa przez ojca skarżącego, w tym faktycznego zawarcia małżeństwa przed uzyskaniem takiej zgody.

G. Zarzut braku zdefiniowania przez którykolwiek z organów (na potrzeby rozpatrzenia i rozstrzygnięcia sprawy) pojęcia "organizacja wojskowa",.

3. Naruszenie przepisu art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1lit c) ppsa, poprzez oddalenie skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych, pomimo naruszenia przez organ, którego skarga dotyczy, w toku postępowania administracyjnego, następujących przepisów: art. 7, 8, 15, 77, 78, 80, 89 § 2, 107 § 1 i 3 i 136 kpa - zgodnie z powyżej przedstawioną argumentacją, co doprowadziło do naruszenia przez ten organ art. 138 § 2 kpa, poprzez odmowę uchylenia przez organ II instancji decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, z uwagi na to, iż rozstrzygnięcie sprawy wymagało uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego co najmniej w znacznej części.

4. naruszenie przepisu art. 135 ppsa, poprzez zaniechanie przez Sąd I instancji, wbrew obowiązkowi wynikającemu z powyższego przepisu, zastosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów podjętych w postępowaniu toczącym się przed organem tak I instancji, jak i II instancji, mimo istnienia po temu przesłanek, przy czym skarżący wskazuje, iż:

A. skargą objął zarówno decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...].10.2014 r, sygn. akt: [...], jak i utrzymaną w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...].05.2013 r., sygn. akt: [...] i zaskarżył powyższe decyzje w całości oraz wnosił o uchylenie obu zaskarżonych decyzji;

B. postępowanie dowodowe przeprowadzone przez organ II instancji, które Sąd I instancji określa mianem postępowania uzupełniającego, faktycznie nie jest postępowaniem uzupełniającym, lecz głównym i przeprowadzonym wyłącznie przed organem II instancji, bez możliwości poddania jego wyników kontroli instancyjnej;

1. 5. naruszenie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 141 § 4 ppsa, poprzez zaniechanie wzięcia pod uwagę całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach rozpoznawanej sprawy w celu stwierdzenia, czy organy administracji naruszyły prawo materialne i czy miało ono wpływ na wynik sprawy, a wyrażające się w pominięciu dowodów z dokumentów (opinii biegłych, których treść Sąd uznał de facto za nieistotną przy ustaleniu wojskowego charakteru [...]) mających wpływ na treść rozstrzygnięcia, które zdaniem strony Sąd I instancji winien wziąć pod uwagę, czego jednak zaniechał.
2. II. Naruszenie prawa materialnego, tj.:

1. 1. Naruszenie przepisu art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 09.04.1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, poprzez jego błędną wykładnię skutkującą jego niewłaściwym zastosowaniem, wyrażające się w uznaniu, że zastosowane w przepisie pojęcie "obca organizacja wojskowa" obejmuje' swym zakresem [...], a zatem ojciec skarżącego poprzez wstąpienie do tej formacji "przyjął obowiązki w obcej organizacji wojskowej" w rozumieniu wskazanego przepisu, co skutkować winno utratą polskiego obywatelstwa ojca skarżącego, podczas gdy jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego (w tym w szczególności opinii biegłych prof. A. L. i dra M. B.):

A. [...] była w 1940 r. organizacją bez znaczenia, o ramowym charakterze, pozbawioną wojskowych celów, a w ramach jej struktur nie podejmowano działań o charakterze wojskowym;

B. [...] nie była organizacją konkurencyjną względem W. lub W. - członkowie tej formacji podlegali powszechnemu obowiązkowi wojskowemu i byli powoływaniu do regularnej armii niemieckiej lub do [...];

C. [...] nie była państwowymi. międzypaństwowymi lub innymi równoważnymi siłami zbrojnymi, nie była też ugrupowaniem militarnym (ugrupowaniem takim było np. [...]);

D. członkowie [...] nie przyjmowali na siebie obowiązków o charakterze wojskowym - nie byli skoszarowani, nie dostawali mundurów od organizacji, nie mieli również obowiązku chodzenia w mundurach, nie dostawali żołdu, nie nosili broni, nie pełnili służby o charakterze wojskowym i nie posiadali żadnej książeczki wojskowej czy podobnego dokumentu poświadczającego służbę wojskową, nie podejmowali też innych działań o charakterze zbrojnym;

E. [...] była wyraźnie odrębna od organizacji militarnych [...] /jak np. [...],posiadała odrębną strukturę organizacyjną, odrębne urzędy, odrębne cele i zadania;

F. stopnie przyznawane w ramach [...] (mimo wojskowego brzmienia) nie były respektowane ani przez [...], ani przez [...], a przynależenie członka [...] do konkretnej jednostki nie miało żadnego znaczenia przy wcielaniu go do sił zbrojnych - np. członek [...] mógł zostać wcielony do wojsk pancernych Wehrmachtu;

G. służba w [...] nie była nawet przez Niemców uważana za służbę wojskową ("Militar", czy też "Waffendienst"), o czym świadczy choćby to, że uczestnictwo w [...] nie zwalniało z obowiązku odbycia służby wojskowej i walki na froncie w ramach rzeczywistych sił zbrojnych III Rzeszy - [...] i [...] oraz to, że członkowie [...] chcąc uniknąć wcielenia do sił zbrojnych lub chcąc uzyskać awans (do czego konieczne było odbycie służby wojskowej) wskazywali na uczestnictwo w innych nazistowskich organizacjach militarnych (np. [...]), a nie na swój status i staż w [...];

H. [...] (co najmniej w okresie, w którym ojciec skarżącego miał do niej należeć) była organizacją fasadową, brak jest źródeł potwierdzających, inną działalność niż o charakterze szkoleniowo - sportowym, ponadto konnica nie brała udziału w działaniach wojennych, co zostało potwierdzone choćby w wyroku Międzynarodowego Trybunału w Norymberdze, który wykluczył [...] z grona organizacji zbrodniczych, a zatem wyszczególnił tę organizację spośród pozostałych organizacji [...], wskazując na jej odrębność, specyficzny charakter i brak podejmowania działań wojennych.

2. Naruszenie przepisu art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 09.04.1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, wyrażające się w uznaniu, iż stan faktyczny ustalony w sprawie odpowiada stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w normie prawnej z art. 115 ust. 1 przywołanej ustawy, a w szczególności:

A. przyjęcie, iż ojciec skarżącego "przyjął obowiązki w obcej organizacji wojskowej" w rozumieniu wskazanego przepisu, podczas gdy ustalony w sprawie stan faktyczny, w tym przede wszystkim ta okoliczność, iż ojciec skarżącego złożył deklarację o przyjęcie go w poczet członków, nie odpowiada hipotezie normy z art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 09.04.1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym; skarżący wskazuje, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie pozwala na przyjęcie, iż wyczerpane zostały przesłanki zastosowania przywołanego przepisu, tj. ojciec skarżącego nie został przyjęty w poczet członków organizacji, tym samym nie mógł przyjąć obowiązków tej organizacji; gdyby zaś uznać, iż przyjęcie w poczet członków nie jest konieczne dla wypełnienia hipotezy normy z art. 115 ust. 1 w/w ustawy ustalony w sprawie stan faktyczny nie pozwala na przyjęcie, iż podjął jakikolwiek obowiązki;

B. przyjęciu, iż ojciec skarżącego A. K. "ochotniczo" przyjął obowiązki w obcej organizacji wojskowej w rozumieniu wskazanego przepisu, co skutkować winno utratą polskiego obywatelstwa ojca skarżącego; skarżący wskazuje, iż ustalony w sprawie stan faktyczny nie daje podstaw do przyjęcia, iż mieści się on w hipotezie przepisu art. 115 ust. 1 wskazanej ustawy;

Mając powyższe na uwadze, na podstawie przepisu art. 177 w zw. z art. 185 § 1 ppsa, wniesiono o:

1. 1. uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;
2. 2. na zasadzie przepisu § 18 ust. 1 pkt. 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28,09.2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w zw. z art. 205 § 2 i 203 pkt 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów opłaty skarbowej od złożonego pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł oraz kosztów zastępstwa procesowego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016r. poz. 718 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny, związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna została oparta na dwóch podstawach kasacyjnych: - po pierwsze, naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy; - po drugie, naruszenia prawa materialnego.

Pierwsza podstawa naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy obejmuje zarzut naruszenia przepisów art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, naruszenie art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz naruszenia art. 3 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 15 k.p.a., art. 136 i art. 138 § 2 k.p.a. oraz naruszeniem art. 7, 77, 78, art. 80, art. 89 § 2, art. 107 § 1 i 3, art. 8 k.p.a. Zarzut ten nie jest zasadny. Art. 184 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej reguluje wyłącznie właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego i sądów administracyjnych, odsyłając do zasad określonych ustawą. Artykuł 1 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych reguluje właściwość sądów administracyjnych oraz w związku z tym stosowane kryterium kontroli, tak również ograniczona jest regulacja art. 3 § 1 i § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W regulacji tych przepisów brak jest odesłania do związania sądu administracyjnego przepisami K.p.a. Zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, dotyczą w znacznej części naruszenia przepisów postępowania regulujących postępowanie przed organami administracji publicznej w sprawach indywidulanych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej, nie zostały powiązane z uchybieniem Sądu I instancji przepisom ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny objął te zarzuty skargi kasacyjnej zakresem rozpoznania, ze względu na treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 października 2009r. I OPS 10/09, stanowiącej o obowiązku Naczelnego Sądu Administracyjnego odniesienia się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach skargi kasacyjnej.

Rozpoznając sprawę sądowoadministracyjną w zakresie najdalej idącego zarzutu naruszenia przepisów postępowania przez naruszenie art. 15 w związku z art. 136 i art. 138 § 2 k.p.a. należy stwierdzić, że zarzut ten nie jest zasadny. Istotą zasady dwuinstancyjności jest prawo strony do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, po raz pierwszy przez organ I instancji, a po wniesieniu odwołania przez organ II instancji. Wniesienie przez stronę odwołania przenosi na organ II instancji obowiązek ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, rozstrzygniętej decyzją przez organ I instancji. Naruszenie zasady dwuinstancyjności wystąpi w razie gdy organ I instancji nie przeprowadził ustalenia stanu faktycznego, a zatem gdy ustalenie stanu faktycznego sprawy nastąpiłoby wyłącznie przed organem II instancji. Na takie ukształtowanie zasady dwuinstancyjności wskazuje wprost art. 138 § 2 w związku z art. 136 k.p.a. Organ II instancji, zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., może uchylić się od obowiązku merytorycznego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy rozstrzygniętej decyzją organu I instancji, jeżeli stwierdzi, że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.

Tylko w razie gdy spełnione są te dwie przesłanki wyznaczone w art. 138 § 2 k.p.a., a zatem naruszenie przepisów postępowania oraz konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie daje podstawę do wydania przez organ II instancji decyzji kasacyjnej z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania i rozpatrzenia organowi I instancji. Granice dopuszczalności przeprowadzenia przez organ II instancji postępowania dowodowego wyznacza art. 138 § 2 w związku z art. 136 K.p.a. Wykazanie naruszenia przepisów postępowania przez organ I instancji, w wyniku którego zachodzi konieczność takiego zakresu ustalenia okoliczności faktycznych sprawy, który w sposób istotny wpływa na treść rozstrzygnięcia wyłącza dopuszczalność prowadzenia postępowania dowodowego uzupełniającego. Nie jest zatem spełniona przesłanka dopuszczalności uchylenia się przez organ II instancji od rozpoznania i merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, podniesione w odwołaniu zastrzeżenie co do pełnego ustalenia stanu faktycznego sprawy.

Wniesione odwołanie przenosi na organ II instancji właściwości do rozpoznania sprawy, przy odpowiednim zastosowaniu przepisów o postępowaniu przed organem I instancji (art. 140 k.p.a.). W postępowaniu przed organem II instancji obowiązuje zasada ogólna prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), z której wynika obowiązek dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Następnie w postępowaniu przed organem II instancji nie obowiązuje zakaz uwzględnienia nowych dowodów, nowych okoliczności faktycznych. Organ II instancji ma obowiązek uwzględnienia nowych dowodów, które mają znaczenie prawne dla ustalenia okoliczności faktycznych sprawy. Ta ocena przez organ II instancji konieczności dopuszczenia nowych dowodów, w tym z opinii biegłych, z dokumentacji archiwalnej nie oznacza, że organ I instancji naruszył przepisy postępowania a związane jest z usunięciem wątpliwości co do potwierdzenia stanu faktycznego sprawy ustalonego jako podstawa faktyczna rozstrzygnięcia w decyzji tego organu. Nie można podzielić zarzutu naruszenia art. 15 w związku z art. 136 i art. 138 § 2 k.p.a.

W przedmiotowej sprawie zastosowanie przez organ odwoławczy art. 136 K.p.a. podyktowane było dążeniem do uzyskania uzupełniającego materiału dowodowego pozwalającego na prawidłową ocenę dotychczas zgromadzonych dowodów, nie zaś koniecznością prowadzenia postępowania dowodowego od początku, w całości lub znacznej części. Podstawowym celem dodatkowego postępowania dowodowego było dokonanie oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego pod względem jego kompletności, z jednoczesnym wykorzystaniem dowodu z opinii biegłych z dziedziny historii. Jako kryterium uzupełniającego postępowania dowodowego przyjęto rozstrzygnięcie wątpliwości, czy formacja niemieckiej organizacji [...] ([...]), [...], jednostka kawaleryjska [...], której członkiem był ojciec skarżącego, stanowiła organizację wojskową w rozumieniu art. 115 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym oraz czy można przyjąć, że A. K. wstąpił do niej dobrowolnie.

Organ II instancji, prowadząc postępowanie dowodowe uzupełnione o czynności procesowe pominięte przez organ I instancji, przeprowadził wnioskowane przez stronę w postępowaniu przed tym organem dowody z opinii biegłych oraz zwrócił się do Archiwum w Berlinie o przesłanie dokumentów dotyczących A. K. i przeprowadzenie ich tłumaczenia. Organ II instancji nie przeprowadził powyższych dowodów z urzędu, stanowiły one realizację wniosków dowodowych strony zgłaszanych na etapie postępowania przed organem I instancji. Jak wskazuje sam skarżący, okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy mają charakter specjalistyczny i wykraczają poza wiedzę posiadaną przez organ I i II instancji, wymagają zatem przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego. Przeprowadzenie takiego dowodu na etapie postępowania przed organem II instancji nie stanowiło wyjścia poza ramy określone przepisem art. 136 K.p.a. i mieściło się w zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego, o którym wspomina wskazany przepis.

Wykraczające poza opinie biegłych dodatkowe postępowanie dowodowe zostało ograniczone do zweryfikowania, czy pozyskana przez organ I instancji z Bundesarchiv w Berlinie istotna dla rozstrzygnięcia sprawy źródłowa dokumentacja archiwalna została załączona do akt sprawy w jej zachowanym w archiwum całokształcie, w tym celu zwrócono się w/w archiwum, uzyskując dokumentację tożsamą z uzyskaną wcześniej przez organ I instancji. Postępowanie to zmierzało zatem do zweryfikowania okoliczności podniesionych przez stronę w toku prowadzonego postępowania jakoby dokumentacja pozyskana w sprawie była niepełna i jej fragmentaryczność nie mogła stanowić podstawy do wyciągnięcia wniosków rzutujących na rozstrzygnięcie sprawy. Zarzut dotyczący wpływu przeprowadzonego dowodu na ostateczną decyzję organu jest nieuzasadniony, bowiem trudno stawiać organowi administracji publicznej wymogi prowadzenia postępowania dowodowego, które nie prowadzi do rozstrzygnięcia sprawy.

Zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, wyrażoną w art. 7 K.p.a., organ odwoławczy podjął wszelkie kroki niezbędne do dokonania prawidłowej oceny stanu faktycznego sprawy, przy czym zakres uzupełniającego postępowania dowodowego nie stanowił ingerencji w kompetencje organu I instancji, naruszającej zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Przesłanką uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania nie mogło być naruszenie w toku postępowania przed organem I instancji zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, bowiem naruszenie to uniemożliwiło stronie dokonanie czynności procesowej, która zmierzała do ponowienia czynności podjętych wcześniej przez organ I instancji, a zatem nie miało to wpływu na wynik sprawy. Zarzut naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. w zw. z art. 81 K.p.a. może odnieść skutek w zakresie uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że uchybienie to uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, które miałyby istotny wpływ na wynik sprawy.

Takie wpływu uchybienia na wynik sprawy skarżący nie wykazał. Wobec braku przesłanek do wydania decyzji kasatoryjnej oraz przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie właściwości organu odwoławczego, zarzut naruszenia art. 138 § 2 K.p.a. w zw. z art. 136 K.p.a. nie zasługuje na uwzględnienie.

Zarzut naruszenia art. 107 §1 i 3 K.p.a. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zaskarżona decyzja zawiera wszystkie elementy określone prawem. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej organ nie miał żadnego prawnego obowiązku, a nawet nie był uprawniony do formułowania własnej definicji organizacji wojskowej na potrzeby przedmiotowego postępowania, prawidłowo opierając się w tym zakresie na zebranym piśmiennictwie i judykaturze, które w pełni odpowiadają stanowi faktycznemu przedmiotowej sprawy.

Na uwzględnienie nie zasługują również zarzuty naruszenia art. 7, 77, 78 oraz 80 K.p.a. oraz art. 8 K.p.a. Przedmiotem zarzutu jest wadliwe prowadzenie przez organy administracji postępowania dowodowego, wyrażające się w niewszechstronnej i sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz pominięciu dowodów zgłaszanych przez stronę. Obowiązkiem organu administracji publicznej jest uwzględnienie żądań dowodowych strony, o ile przeprowadzenie wnioskowanych przez nią czynności dowodowych może mieć wpływ na ustalenie stanu faktycznego sprawy, który stanowić będzie podstawę dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Zgodnie z art. 78 § 1 K.p.a., organ prowadzący postępowanie obowiązany jest uwzględnić żądanie dowodowe sprawy, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla wyjaśnienia sprawy. Kryterium wpływu okoliczności na rozstrzygnięcie sprawy stanowi ograniczenie zakresu dopuszczalności uwzględniania zgłaszanych przez stronę żądań dowodowych.

Ocena tego, czy przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, czy nie, należy do organu, a nie strony. Organ prowadzący postępowanie nie jest związany żądaniami dowodowymi strony. Organ administracji publicznej przeprowadza rozprawę administracyjną jedynie w okolicznościach enumeratywnie wyliczonych w art. 89 § 2 K.p.a., nie będąc w tym zakresie związany wnioskiem strony. Celem rozprawy administracyjnej nie jest skonfrontowanie biegłych w zakresie prezentowanej przez nich oceny wydarzeń historycznych, oceny te mają bowiem jedynie charakter poglądowy, nie służą organom administracji publicznej ustaleniu nowego stanu faktycznego sprawy, a jedynie pozwalają na prawidłową ocenę dowodów zgromadzonych w sprawie. Organ nie jest obowiązany do przeprowadzenia dowodów, jeżeli żądanie dotyczy okoliczności stwierdzonych już innymi dowodami, chyba że mają one zasadnicze znaczenie dla sprawy.

Nieuwzględnienie wszystkich wniosków dowodowych strony znajdowało oparcie w tym, że, w ocenie organu, którą Naczelny Sąd Administracyjny podziela, okoliczności, które miały stanowić przedmiot dowodzenia, zostały już wcześniej wyjaśnione w zakresie w jakim było to możliwe w oparciu o zachowaną dokumentację archiwalną i przeprowadzenie dodatkowych dowodów z materiałów archiwalnych będących w posiadaniu instytucji wskazanych przez skarżącego nie wpłynęłoby na wynik sprawy, przedłużając postępowanie. Istotne jest przy tym, że zasadniczą podstawą zgłaszanych przez stronę skarżącą dowodów, było udowodnienie tezy, jakoby ojciec skarżącego został zgłoszony do [...] przez swojego brata, R., co miałoby podważać stanowisko o dobrowolnym akcesie ojca skarżącego do tej organizacji. Teza ta, przedstawiona w ekspertyzie biegłego dr M. B., załączonej do akt przez stronę skarżącą, nie znajduje żadnego odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym i jest założeniem czysto hipotetycznym.

Praktyka związana ze sposobem naboru członków organizacji [...], wskazuje na brak przesłanek do przyjęcia, aby dokumentacja dotycząca A. K. została sporządzona bez jego wiedzy i udziału. Brak racjonalnego uzasadnienia dla wątpliwości odnośnie autentyczności podpisu A. K. na zgromadzonych dokumentach pociągał za sobą odmowę uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego do spraw pisma ręcznego. Braki w treści poszczególnych dokumentów [...] (niewypełnienie wszystkich rubryk dokumentów) nie podważają wyprowadzonych na ich podstawie wniosków co do przebiegu kariery A. K. w [...] i nie świadczą o fikcyjnym charakterze jego udziału w tej organizacji. W dokumentach archiwalnych zgromadzonych na etapie postępowania administracyjnego widnieje numer ojca skarżącego w [...] oraz [...], co nie pozostawia płaszczyzny do dyskusji o rzekomej przynależności A. K. do tych organizacji.

Niezależnie od oceny tej kwestii przez Naczelny Sąd Administracyjny, wiarygodność dokumentacji niemieckiej pozyskanej przez organy administracji publicznej, mimo niewypełnienia wszystkich zawartych niej rubryk, została potwierdzona również wyjaśnieniami organizacji o uprawnieniach badawczych i archiwalnych - Instytutu Pamięci Narodowej. Mimo braku w aktach dokumentu potwierdzającego zgłoszenie A. K. do [...], materiał dowodowy bezsprzecznie wskazuje na udział ojca skarżącego w tej organizacji. Z art. 75 § 1 K.p.a. nie można wywodzić, aby dowody dotyczące określonej okoliczności wskazywały na tę okoliczność bezpośrednio, zwłaszcza w stopniu tak szczegółowym jak prezentuje strona skarżąca. Dopuszczalne jest wnioskowanie pośrednie na podstawie innych wiarygodnych dowodów, którymi organ dysponuje, z zastrzeżeniem, by ocena ta nie była dowolna. Uzasadnione jest stanowisko, że z uwagi na to, że dokumentacja władz okupacyjnych na Pomorzu i w Gdańsku uległa niemal całkowitemu zniszczeniu w toku działań wojennych, a zachowana jej niewielka część została wywieziona do archiwów rosyjskich, trudno oczekiwać, aby materiał źródłowy znajdujący się w posiadaniu organu miał charakter w pełni kompletny, tak by jednoznacznie wykluczyć wszelkie wysuwane przez stronę skarżącą założenia, również czysto teoretyczne, zwłaszcza przy braku aktywności strony w pozyskaniu dowodów na ich poparcie. Zakres postępowania dowodowego i sposób jego prowadzenia nie naruszyły zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Drugi zarzut naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, to zarzut naruszenia art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie jest zasadny. Artykuł 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi reguluje podstawę prawną stosowania przez sąd administracyjny środka prawnego uchylenia decyzji. Podstawą prawną zastosowania tego rodzaju środka jest stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Tak też ukształtowana jest podstawa prawna do stosowania środka wobec decyzji na mocy art. 135 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Brak stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania, których naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy uzasadnia zastosowanie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W skardze kasacyjnej poza polemiką z oceną dowodów przeprowadzonych przez organ administracji publicznej i kontrolą tej oceny przeprowadzonej przez sąd, nie wskazano dowodów, które podważają prawidłowość ustaleń stanu faktycznego. Jak wskazano wyżej nie można uznać aby zakres dowodów zgromadzonych w sprawie wskazywał, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone nierzetelnie, organ gromadził dowody w sposób powierzchowny, ustalając okoliczności faktyczne w sprawie na niekorzyść strony skarżącej. W toku postępowania zgromadzono szeroki materiał dowodowy, na podstawie którego możliwe jest wiarygodne ustalenie faktów z życia A. K. (uzyskano m.in. dokumentację archiwalną z instytucji polskich i zagranicznych, korzystano z opinii biegłych), w szczególności zaś pozyskano wierzytelne kopie dokumentów z kartoteki [...], mających charakter dokumentów urzędowych o szczególnej mocy dowodowej, na podstawie których organy ustaliły przebieg służby ojca skarżącego w tej organizacji, w tym m.in. odznaczenie ojca skarżącego medalem za ofiarność i odwagę - Wojennym Krzyżem Zasług.

Okoliczności przedstawione w zeznaniach świadków, takie jak brak manifestacji przynależności A. K. do [...] (nie noszenie munduru i broni), odczucia świadków co do pochodzenia narodowościowego ojca skarżącego, jego wyznanie, czy nawet późniejsze postępowanie skarżącego przejawiające się w aktywnej działalności na rzecz pojednania polsko - niemieckiego, nie mają wpływu na obiektywną okoliczność przynależności ojca skarżącego do obcej organizacji wojskowej - [...].

Ekspertyza prof. dr hab. A. L. dotycząca A. O. E. K. i jego działalności w [...], [...] oraz [...], przedstawiona w toku postępowania administracyjnego jest spójna, wskazuje jednoznacznie, że wstąpienie do jakiejkolwiek formacji [....] poprzedzone musiało być ochotniczym złożeniem wniosku o przyjęcie do tej organizacji. Nie istniał przymus prawny zaciągania się do [...], nie prowadzono obowiązkowej mobilizacji. Biegły wyraźnie stwierdził, że z wyłączeniem 1944 r. nieznane są mu przypadki zmuszenia kogoś do wstąpienia w szeregi jakiejkolwiek formacji [...]. Wstąpienie do [...] między 1 września 1939 r. a 4 marca 1941 r. musiało wiązać się z uznaniem osoby składającej akces do [...] za etnicznego Niemca, aktywistę w organizacjach mniejszości niemieckiej, znającej biegle język niemiecki, posiadającej w Niemczech rodziny, aktywnie wspierających działania władz niemieckich po wkroczeniu [...] na zachodnie rubieże II Rzeczypospolitej.

Jedyne okoliczności, które mogłyby budzić zastrzeżenia i uzasadniać odstąpienie od w/w reguły, takie jak żydowskie pochodzenie esesmana, nadanie statusu esesmana osobom usytuowanym wysoko w hierarchii władz III Rzeszy, wcielenie do [...] żołnierzy [...] w celu uzupełnienia braków kadrowych, nie odnoszą się do osoby A. K. Tezę tę potwierdza również załączone do akt postępowania przez skarżącego opracowanie dr M. B. - "Uwagi do ekspertyzy w zakresie możliwego obciążenia w czasach narodowego socjalizmu (członkostwo w [...]) hrabiego A. K., w której autor wskazuje, że wstąpienie do [...] - było zawsze czynnością dobrowolną i osobistą. Mimo wysuwanej przez biegłego hipotezy, jakoby zgłoszenie A. K. do [...] mogło być spowodowane działaniem jego brata, R., stwierdza on przy tym, że nie spotkał się z przypadkiem fikcyjnego lub niedobrowolnego członkostwa w [...], z wyjątkiem sytuacji wyżej wymienionych, które nie dotyczą sytuacji A. K. Nawet gdyby przyjąć, jak podnosi się w skardze kasacyjnej, że zawarcie związku małżeńskiego przez A. K. nastąpiło z pominięciem procedury przewidzianej dla członków [...], nie podważa to statusu ojca skarżącego jako ochotniczego członka tej organizacji.

Macierzysta jednostka A. K. - [...] była jednostką [...] o charakterze elitarnym, a członkostwo w niej uzależnione od wysokiego statusu społecznego kandydata. W takiej sytuacji, w której udział w organizacji zastrzeżony był jedynie dla pewnej kategorii osób, a członków organizacji typowano spośród osób spełniających kryterium przynależności do arystokracji niemieckiej, trudno racjonalnie przyjąć, aby możliwe było przymusowe wcielenie do tej jednostki. Materiał archiwalny wskazuje, że przyjęcie obowiązków w [...], w szczególności [...], nie było skutkiem przymusu ze strony okupanta, lecz wynikało z ochotniczego wstąpienia do tej organizacji. Zarówno w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1328/07, jak i z 1 lutego 2012 r., II OSK 2067/10, wskazano, że nie może być w pewnych sytuacjach wykluczone, że określona osoba bez swojej woli lub pod przymusem zgłosiła - w sytuacji faktycznej i prawnej jaka miała miejsce na tym terenie po wybuchu II wojny światowej - swoją przynależność do [...], a tym samym przynależność ta mogła mieć charakter formalny i nie była dobrowolna.

Musi zatem istnieć możliwość wykazania takiego charakteru przynależności do niemieckiej organizacji wojskowej, co związane jest z obowiązkiem odniesienia do argumentacji skarżącego. Odnosząc się do powyższego stanowiska, Naczelny Sąd Administracyjny, uwzględniając powyższy kontekst historyczny, nie neguje potencjalnej możliwości przymusowego wcielenia do niemieckich organizacji wojskowych, jednakże stoi na stanowisku, że w przypadku organizacji [..], w szczególności elitarnej jednostki [...], taka możliwość jest wykluczona. Nawet gdyby przyjąć stanowisko odmienne, to z powołanych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że w związku z możliwością zaistnienia sytuacji przymusowego wcielenia do niemieckiej organizacji wojskowej, należy umożliwić skarżącemu wykazanie takiego charakteru przynależności do tej organizacji.

Skarżący, mimo pozostawienia mu takiej możliwości, nie wykazał, aby podnoszona przez niego potencjalna możliwość przymusowego wcielenia w szeregi [...] rzeczywiście zaistniała w przedmiotowej sprawie, nie przedstawił bowiem żadnych dowodów, które uzasadniałyby odstąpienie od reguły dobrowolnego udziału w tej organizacji. Obowiązek udowodnienia zaistnienia takiej sytuacji w niniejszej sprawie, w szczególności poprzez przedstawienie potwierdzającej to dokumentacji źródłowej, spoczywał na stronie skarżącej, nieuzasadnione jest jego przerzucanie na organy administracji publicznej, których zadaniem nie jest pozyskiwanie dodatkowego materiału dowodowego i angażowanie środków publicznych na wykluczenie wszelkich prezentowanych przez stronę postępowania hipotez, które w ocenie organu nie wiążą się z obiektywną, realną możliwością ich spełnienia w konkretnej sprawie administracyjnej.

[...], jako organizacja mająca charakter złożony, w skład której wchodziły jednostki militatne i paramilitarne, funkcjonująca w III Rzeszy Niemieckiej, była jednak bezsprzecznie obcą organizacją wojskową w rozumieniu art. 115 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym. Nawet gdyby przyjąć, że utworzona w ramach [...] formacja [...], której członkiem był ojciec skarżącego, nie prowadziła bezpośrednio działań zbrojnych o charakterze militarnym, to nie można zapomnieć, że jednostka ta stanowiła jedynie wyodrębnioną strukturę organizacji zbrojnej, jaką była [...]. W judykaturze (np. wyr. WSA w Warszawie z 14 czerwca 2012 r., IV SA/Wa 641/12) oraz w piśmiennictwie przyjmuje się bowiem, że obce wojsko lub obca organizacja wojskowa to zarówno regularne siły zbrojne obcego państwa, siły zbrojne międzypaństwowe, siły uznawane za równoważne siłom zbrojnym, jak również organizacje parmilitarne ukształtowane na wzór jednostek wojskowych (Z. Ćwiąkalski w: A. Zoll (red.), Kodeks karny część szczególna, komentarz, tom II, Zakamycze 2006 r., s. 170).

Nie ma podstaw prawnych, aby pojęcie organizacji wojskowej zdefiniowanej na gruncie prawa karnego odnosić wyłącznie do tej gałęzi prawa, znajduje ono zastosowanie również na gruncie regulacji z innych dziedzin prawa, w tym ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym. Definicją organizacji militarystycznej obejmuje się również typ zrzeszeń, stowarzyszeń, związków i organizacji, które w swych programach i działalności reprezentują: treści i formy skierowane na wspieranie funkcji państwa militarystycznego; strukturę i system sprawowania władzy bardzo zbliżony do wojskowego, ideologię propagującą podboje, agresje (Mała encyklopedia wojskowa, tom 2, wyd. MON, s. 539). W tej samej publikacji definiuje się zaś organizację paramilitarną jako typ organizacji, która swą strukturą, dyscypliną wewnątrzorganizacyjną, szkoleniem i formami wychowania upodabnia się do armii, chociaż formalnie nie wchodzi w jej skład.

Pojęcie organizacji paramilitarnych jest złożone i ma szeroki zakres znaczeniowy. W najogólniejszym rozumieniu oznacza wszystkie organizacje zajmujące się militariami, wojskowością. Zalicza się więc do nich zarówno organizacje militarystyczne, jak i obronne (organizacje paramilitarne obronne), ponieważ zarówno pierwsze, jak i drugie, mimo, że istnieją między nimi zasadnicze różnice, współuczestniczą w przysposabianiu obywateli do rzemiosła wojskowego (por. również Leksykon wiedzy wojskowej, wyd. MON, s. 288).

Dla oceny charakteru [...] jako obcej organizacji wojskowej w rozumieniu art. 115 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym bez znaczenia pozostaje, że organizacja ta nie brała bezpośredniego udziału w akcjach bojowych podczas II Wojny Światowej i nie została uznana przez Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze za organizację zbrodniczą. Kwestia jaką rolę [....] odegrała w egzekwowaniu ideologii faszystowskiej, pozostaje bez wpływu na spełnienie przez ojca skarżącego, poprzez udział w tej organizacji, przesłanki przyjęcia obowiązków w obcej organizacji wojskowej z art. 115 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym. Irrelewantny w kontekście przesłanek utraty obywatelstwa polskiego na podstawie w/w przepisu pozostaje również osobisty wkład ojca skarżącego w szerzenie terroru państwowego w hitlerowskich Niemczech.

W powyższych okolicznościach stanowisko Sądu I instancji o dobrowolnym przyjęciu przez ojca skarżącego obowiązków w obcej organizacji wojskowej jest zasadne, a zarzuty naruszenia art. 115 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie zawierają usprawiedliwionych podstaw. Argumenty świadczące o zasadności oddalenia skargi zostały w wyroku w pełni umotywowane, poprzedzone wyczerpującą analizą zarzutów skargi, co oznacza, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 nie zasługuje na uwzględnienie. Prawidłowa kontrola przez Sąd I instancji działalności organów administracji publicznej wyklucza naruszenie art. 184 Konstytucji RP w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz art. 3 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Mając na uwadze powyższe, na mocy art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.