Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 2 lutego 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 1361/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H.M. (dalej zwana skarżącą) na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 8 czerwca 2020 r. Nr 861/2020 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca.
Przewodnicząca Wydziału II Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego zarządzeniem z dnia 19 czerwca 2024 r. skierowała do rozpoznania na rozprawie w dniu 17 września 2024 r. sprawę ze skargi kasacyjnej, sygn. akt II OSK 2615/21. Jako skład orzekający wyznaczeni zostali: sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz, jako przewodniczący, sędzia NSA Tomasz Zbrojewski (sprawozdawca), oraz delegowany sędzia WSA Jan Szuma, a także sędzia zastępca: sędzia NSA Paweł Miładowski.
W dniu 16 września 2024 r. skarżąca wniosła o wyłączenie sędziego NSA Andrzeja Jurkiewicza od rozpoznania skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że istnieją okoliczności faktyczne wywołujące pewność co do braku bezstronności tego sędziego w niniejszej sprawie. Jej zdaniem sędzia był stronniczy orzekając w innej sprawie (sygn. akt II OSK 1573/21), zatem wniosła skargę o wznowienie tamtego postępowania sądowego oraz o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i karnego wobec sędziego. W ocenie skarżącej powyższe wnioski będą miały wpływ na sposób orzekania przez sędziego w niniejszej sprawie.
W dniu 16 września 2024 r. sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz złożył oświadczenie, w którym wskazał, że nie istnieją tego rodzaju okoliczności, które stosownie do art. 18 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej zwanej P.p.s.a.) skutkują obowiązkiem wyłączenia go od orzekania w niniejszej sprawie. Oświadczył ponadto, że nie istnieje inna okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w tej sprawie na podstawie art. 19 P.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie.
Instytucja wyłączenia sędziego stanowi procesową gwarancję bezstronności sądu w konkretnym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn, mogących skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu sprawy (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 19/02 (OTK-A 2004 Nr 7, poz. 67).
Przepisy ustawy normującej postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej (P.p.s.a.) różnicują zasady wyłączania sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia.
Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 P.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco. Jest to związane z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy (nieważność postępowania sądowoadministracyjnego). Na podstawie art. 19 P.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis ten dotyczy sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w danej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. Wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 P.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w danej sprawie.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca we wniosku o wyłączenie sędziego NSA Andrzeja Jurkiewicza nie wskazała okoliczności, które mogłyby stanowić przesłankę uzasadniającą jego wyłączenie od orzekania w sprawie. Sam zarzut braku bezstronności, oparty na subiektywnym przekonaniu skarżącej, że sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz w innej sprawie, tj. o sygn. akt II OSK 1573/21 był stronniczy i wydał, zdaniem skarżącej, niezgodny z prawem wyrok, nie jest wystarczający do wyłączenia sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. Argumentacja wniosku nie wskazuje na istnienie po stronie sędziego okoliczności, które w sposób obiektywny budzą wątpliwości co do jego bezstronności podczas orzekania w tej konkretnej sprawie. Dla uznania zasadności wniosku nie jest wystarczająca sama podejrzliwość strony bądź utrata wiarygodności w bezstronność sędziego wynikająca z obaw, że skoro skarżąca wniosła skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 kwietnia 2024 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 1573/21 oraz o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i karnego wobec tego sędziego to będzie miało to negatywny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
Okoliczność, że sędzia reprezentuje pogląd prawny, w ocenie skarżącej dla niej niekorzystny oraz, że wydaje odmienne od jej oczekiwań rozstrzygnięcia nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego. Podkreślić należy, że dla kwestionowania określonych poglądów prawnych wyrażanych w toku sądowej kontroli działalności administracji publicznej przez poszczególne składy sądów administracyjnych właściwa jest kontrola instancyjna, a nie instytucja wyłączenia sędziego.
Stwierdzić przyjdzie, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, że przesłanki wyłączenia sędziego nie może stanowić okoliczność, że sędzia brał udział w rozpoznawaniu innych spraw skarżącego wyrażając przy tym określone poglądy prawne. Wykonywanie przez sędziów funkcji orzeczniczych, które z mocy regulacji konstytucyjnych i ustawowych (w przypadku sędziów sądów administracyjnych polega na kontroli zgodności z prawem działalności administracji) zawsze wiąże się z określoną oceną prawną tychże działań organów administracji publicznej, a więc wyrażeniem konkretnego poglądu prawnego w danej sprawie. Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innych sprawach - nawet między tymi samymi stronami postępowania - byłoby nie tylko naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej, ale w istocie prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z charakteru sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne, co uprawniałoby tę niezadowoloną z rozstrzygnięcia stronę do żądania wyłączenia sędziego, który ją podjął od rozpoznania każdej kolejnej sprawy, w której występowałby ten sam lub zbliżony problem prawny (tak wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r., sygn. akt I GSK 3125/18, LEX nr 3403882).
Podkreślić nadto trzeba, że wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu, nie może więc być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. W konsekwencji, nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia (por. postanowienia NSA: z 8 maja 2009 r. sygn. akt II FZ 128/09 oraz z 5 kwietnia 2013 r., sygn. akt II OZ 220/13, publ.: CBOSA).
Wskazać również należy, że sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz złożył, stosownie do treści art. 18 i 19 P.p.s.a., oświadczenie, w którym jednoznacznie stwierdził, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać wątpliwości co do jego bezstronności w niniejszej sprawie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia sędziego (zob. postanowienia NSA z 9 października 2013 r., sygn. akt II OZ 851/13 i z dnia 24 września 2014 r., sygn. akt I OZ 754/14, publ.: CBOSA).
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do wyłączenia sędziego NSA Andrzeja Jurkiewicza w trybie art. 18 i art. 19 P.p.s.a. i z tych powodów, na podstawie art. 22 § 1 i 2 w związku z art. 18 i 19 i art. 193 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.