Uzasadnienie
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt II OSK 2663/14 po rozpoznaniu na rozprawie skargi kasacyjnej C. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 471/14 w sprawie ze skargi C. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz orzekł o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego.
W protokole z rozprawy z dnia 29 czerwca 2016 r. odnotowano, że po wywołaniu sprawy o godzinie 10.00 w sali rozpraw stawił się osobiście skarżący C. S. Pozostałe strony prawidłowo powiadomione o terminie rozprawy nie stawiły się. Następnie sprawozdanie z przebiegu sprawy złożyła sędzia sprawozdawca Marzenna Linska- Wawrzon. Przewodniczący Sędzia Grzegorz Czerwiński udzielił skarżącemu głosu. Jak wynika z protokołu skarżący poparł wniesioną skargę kasacyjną, argumenty i wnioski w niej zawarte. Z uwagi na fakt, że wypowiedź skarżącego nie była związana z treścią zarzutów kasacyjnych podniesionych w sprawie Przewodniczący o godzinie 10:45 w związku z tym zwrócił skarżącemu uwagę. Pomimo tego skarżący kontynuował swą wypowiedź wskazując na wadliwość uregulowań procedury sądowoadministracyjnej, która nie pozwala zapoznać się z motywami rozstrzygnięcia po jego wydaniu, co następuje dopiero po ogłoszeniu wyroku. Skarżący podnosił, że uniemożliwia mu to odniesienie się do tych motywów.
Z dalszej części protokołu wynikało, że skarżący złożył wniosek o wyłączenie sędziego Grzegorza Czerwińskiego uzasadniając go tym, że sędzia ten uniemożliwia mu podniesienie wszelkich argumentów w sprawie. Wobec tego Przewodniczący zarządził przerwę w rozprawie do godziny 14:30.
Po wznowieniu rozprawy Przewodniczący poinformował skarżącego, że jego wniosek o wyłączenie sędziego postanowieniem NSA z dnia 29 czerwca 2016 r., sygn. akt 2663/14, został oddalony.
W związku z powyższym przewodniczący zamknął rozprawę i ogłosił wyrok a sędzia sprawozdawca podała ustnie zasadnicze powody wydanego w sprawie rozstrzygnięcia.
W piśmie z dnia 28 lipca 2016 r. (data stempla pocztowego) skarżący C. S. wniósł o uzupełnienie powyższego protokołu rozprawy. Skarżący wniosek swój uzasadniał tym, że przez całą rozprawę nie został dopuszczony do głosu. Stwierdził, że sygnalizował od początku chęć zabrania głosu lecz jego wypowiedź była przerywana i zagłuszana przez Przewodniczącego składu sędziowskiego. Podniósł, że nie mógł bezpośrednio zapoznać się z uzasadnieniem postanowienia o zmianie składu sędziowskiego. Podkreślił, że skład sędziowski po godzinie 14.30 uniemożliwił mu, poprzez brak dopuszczenia go do głosu, złożenie wniosku o odnotowanie w treści protokołu ważnych argumentów, które podnosił na rozprawie o godzinie 10.00, a które nie zostały odnotowane w protokole.
Skarżący stwierdził, że sędziowie składu nie powinni po jego wniosku o wyłączenie podejmować żadnych niezbędnych czynności, a mimo to zarządzili kolejne posiedzenie w terminie, który mu nie odpowiadał. W związku z powyższym skarżący wniósł o odnotowanie w protokole rozprawy z dnia 29 czerwca 2016 r. ww. okoliczności a w szczególności tego, że nie został dopuszczony do głosu pomimo wielokrotnej sygnalizacji, że chciałby taki głos zabrać.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Wniosek skarżącego o uzupełnienie protokołu rozprawy z dnia 29 czerwca 2016 r. nie zasługuje na uwzględnienie.
Jak wynika z wniosku skarżącego chciałby on by w protokole rozprawy z dnia 29 czerwca 2016 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2663/14 zostało odnotowane, że nie został dopuszczony do głosu co spowodowało, że nie mógł przedstawić argumentów w jego ocenie istotnych dla sprawy.
Zgodnie z art. 100 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) z przebiegu posiedzenia jawnego protokolant pod kierunkiem przewodniczącego spisuje protokół. Jak stanowi art. 98 P.p.s.a. Przewodniczący otwiera, prowadzi i zamyka posiedzenia, udziela głosu, zadaje pytania, upoważnia do zadawania pytań i ogłasza orzeczenia (§ 1). Przewodniczący może odebrać głos, gdy przemawiający go nadużywa, jak również uchylić pytanie, jeżeli uzna je za niewłaściwe lub zbyteczne (§ 2). Z powyższego wynika, że to Przewodniczący składu sędziowskiego decyduje jakie treści znajdą się w protokole.
Zgodnie z § 55 pkt 2 regulaminu wewnętrznego urzędowania NSA, Przewodniczący zapewnia aby posiedzenie rozpoczęło się punktualnie i przebiegało w sposób niezakłócony; w toku posiedzenia nie pominięto okoliczności koniecznych do wyjaśnienia sprawy i jej szybkiego zakończenia.
W art. 101 § 1 P.p.s.a. wskazano jakie są wymogi formalne protokołu. Wskazano tam, że protokół powinien zawierać:
- 1) oznaczenie sądu, miejsca i daty posiedzenia, imiona i nazwiska sędziów, protokolanta, prokuratora, stron, jak również obecnych na posiedzeniu przedstawicieli ustawowych i pełnomocników oraz oznaczenie sprawy i wzmiankę co do jawności;
- 2) przebieg posiedzenia, w szczególności wnioski i twierdzenia stron, wymienienie zarządzeń i orzeczeń wydanych na posiedzeniu oraz stwierdzenie, czy zostały ogłoszone; jeżeli sporządzenie odrębnej sentencji orzeczenia nie jest wymagane, wystarcza zamieszczenie w protokole treści samego rozstrzygnięcia; zamiast podania wniosków i twierdzeń można w protokole powołać się na pisma przygotowawcze;
- 3) czynności stron mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
W myśl art. 103 P.p.s.a. strony mogą żądać sprostowania lub uzupełnienia protokołu na następnym posiedzeniu, nie później jednak niż w terminie trzydziestu dni od dnia posiedzenia, z którego sporządzono protokół. Od zarządzenia przewodniczącego strony mogą odwołać się od sądu, czyli całego składu orzekającego, w zakreślonym ustawą terminie siedmiu dni od doręczenia im zarządzenia.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że przewodniczący udzielając głosu stronie na rozprawie ma tak kierować jej wypowiedzią aby nie doszło do nadużycia udzielonego głosu tj. by stanowisko prezentowane przez stronę doprowadziło do ustalenia jakie są najistotniejsze argumenty przemawiające za uwzględnieniem bądź uchyleniem skargi kasacyjnej. Z nadużyciem prawa do głosu mamy do czynienia gdy wypowiedzi naruszają powagę, spokój lub porządek czynności sądowych albo gdy przemawiający wykracza poza kwestie istotne dla sprawy lub przedstawia je w formie uwłaczającej stronie przeciwnej lub innym osobom.
Jak wynika z protokołu rozprawy w niniejszej sprawie Przewodniczący udzielił głosu skarżącemu, o czym świadczy zapis, że skarżący poparł wniesioną skargę kasacyjną, argumenty i wnioski w niej zawarte. Oznacza to, że skarżący podtrzymał zarzuty i uzasadnienie zaprezentowane we wniesionej skardze kasacyjnej. Ustalono zatem jakie jest stanowisko skarżącego w sprawie. W pewnym momencie rozprawy (godz. 10:45) Przewodniczący, do którego należy kierowanie przebiegiem rozprawy, uznał, że wypowiedź skarżącego odbiega od istoty sprawy tj. nie była związana z treścią zarzutów kasacyjnych podniesionych w sprawie, nie uzupełniała stanowiska zawartego w skardze kasacyjnej, co zasygnalizowano skarżącemu.
Skarżący jednak kontynuował wypowiedź odbiegając od istoty sprawy. Wskazywał bowiem na niezadowalające go rozwiązania proceduralne w postępowaniu sądowoadmninistracyjnym co nie należało do istoty rozpoznawanej sprawy. Przewodniczący dążył do zakończenia wypowiedzi skarżącego lecz ów złożył wniosek o wyłączenie sędziego przewodniczącego ze składu. Okoliczność ta znalazła odzwierciedlenie w zapisach protokołu. W tej sytuacji zgodnie z art. 20 § 3 P.p.s.a., który stanowi, że do czasu rozstrzygnięcia sprawy o wyłączenie sędzia może spełniać tylko czynności niecierpiące zwłoki przewodniczący zarządził przerwę w rozprawie i wyznaczył termin posiedzenia na godzinę 14:30, co było spowodowane terminem wyznaczonych do rozpoznania w tym dniu spraw (wokanda). Wznowiono posiedzenie o godzinie 14:30 i poinformowano skarżącego o wyniku rozpoznania jego wniosku o wyłączenie sędziego. Odmowa wyłączenia sędziego przewodniczącego skutkowała tym, że wyznaczony skład mógł kontynuować posiedzenie i dochodząc do wniosku, że wyjaśnione zostały istotne dla sprawy kwestie zamknąć rozprawę.
W tym miejscu zaznaczyć należy, że o ile protokół powinien odzwierciedlać dokładnie przebieg postępowania w tym wszystkie istotne wnioski i twierdzenia stron, treść wydawanych orzeczeń, wszystkie czynności stron istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, to nie musi zawierać streszczenia wywodów stron, w szczególności ich wywodów natury prawnej. Wystarczy, że obejmie wnioski i twierdzenia stron związane z przedmiotem postępowania mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (tak postanowienie NSA z 7 listopada 2011 r. I OSK 1002/11, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpatrywanej sprawie w kwestionowanym protokole zaznaczono, że skarżący kasacyjnie popiera skargę kasacyjną w całości wraz z zarzutami i wnioskami w niej zawartymi, a także wskazano istotne wnioski i twierdzenia zgłoszone podczas rozprawy - wniosek o wyłączenie sędziego. Tym samym domaganie się przez skarżącego na podstawie art. 103 uzupełnienia protokołu było niezasadne. Protokół rozprawy wbrew twierdzeniom skarżącego dokumentuje przebieg rozprawy w tym dniu, podejmowane w jej trakcie czynności Sądu oraz czynności i wnioski skarżącego. Okoliczność, że w protokole zabrakło literalnego wskazania, że Przewodniczący odebrał głos stronie z uwagi na jego nadużywanie polegające na przedstawianiu wywodów nie mających znaczenia dla rozstrzygnięcia istotnych w sprawy zagadnień nie powoduje jego wadliwości. Jak to już wcześniej wskazano protokół odzwierciedla przebieg tych czynności, które miały wpływ na późniejsze rozstrzygnięcie sprawy.
Odebranie głosu skarżącemu, który zajął już stanowisko w sprawie zgodnie ze złożoną skargą kasacyjną, której zarzuty i argumenty poparł nie wpływa na rozstrzygnięcie sprawy. Przewodniczący czuwając nad sprawnym tokiem posiedzenia zobowiązany był ograniczyć wypowiedź skarżącego wyłącznie do kwestii, które mogłyby wpłynąć na rozstrzygnięcie i dotychczas nie miały potwierdzenia w złożonej skardze.
Mając powyższe na uwadze należało wniosek skarżącego o uzupełnienie protokołu rozprawy z dnia 29 czerwca 2016 r. uznać za niezasadny i odmówić jego uwzględnienia.
W tym stanie sprawy Przewodniczący w oparciu o art. 103 w zw. z art. 101 § 1 P.p.s.a. oraz art. 163 § 2 w zw. z art. 167, o czym orzekł jak w sentencji.