Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 maja 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi E. N. M., uchylił zaskarżoną decyzje Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Skarżąca (obywatelka K.) złożyła w dniu 11 stycznia 2013 r. do Wojewody Mazowieckiego wniosek o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na podstawie art. 53 ust. 1 pkt 16 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2011 r., Nr 264, poz. 1573 ze zm.), wskazując, że przybyła do Polski w celu odbycia studiów.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, na podstawie art. 57 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 53b ust. 1 pkt 3 oraz ust. 3 ustawy o cudzoziemcach, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2013 r. o odmowie udzielenia skarżącej zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca została skreślona z listy studentów P. z powodu braku postępów w nauce w dniu 30 września 2013 r., przy czym od dnia 1 października 2013 r. jest studentką I roku studiów dziennych w Akademii F. Cudzoziemka opłaciła czesne za pierwszy semestr studiów w kwocie 1270 euro. Z wyciągów z rachunku, nadesłanych przez stronę skarżącą na wezwanie organu wynika, że w dniu 3 lipca 2013 r. dysponowała kwotą 13 239,80 zł., w dniu 20 grudnia 2013 r.- kwotą 12 503,44 zł. W ocenie organu, skarżąca nie posiada wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów utrzymania, powrotu do kraju pochodzenia oraz opłacenia studiów.
Środki pieniężne, którymi skarżąca obecnie dysponuje (12 503,44 zł.) są niewystarczające do pokrycia kosztów utrzymania i studiów w Polsce. Po opłaceniu kosztów studiów (ponad 5000 zł za semestr) i kosztów powrotu do kraju pochodzenia (2500 zł) na pokrycie kosztów utrzymania pozostaje jej kwota ok. 400 zł. miesięcznie, a więc kwota znacznie niższa, niż podana w § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie minimalnych kwot, jakie powinni posiadać cudzoziemcy podejmujący lub kontynuujący studia oraz prowadzący badania naukowe na pokrycie kosztów utrzymania na terytorium RP (Dz. U. Nr 222, poz. 1766).
Cudzoziemka w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji, podnosząc, że organy niewłaściwie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające dotyczące jej sytuacji majątkowej, w szczególności nie wzięły pod uwagę zaświadczenia Banku Z. S.A. o stanie rachunku bankowego skarżącej na dzień 9 stycznia 2013 r., które w powiązaniu z zaświadczeniem z dnia 20 grudnia 2013 r. jednoznacznie świadczy o stabilności posiadanych przez skarżącą środków finansowych na pokrycie kosztów utrzymania na terytorium RP.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, uchylając zaskarżoną decyzję, stwierdził, że dowolne i nieprawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego co do tego, że cudzoziemka musi posiadać wymagane środki finansowe niezbędne do pokrycia kosztów utrzymania oraz kosztów powrotu do kraju pochodzenia, w czasie rozstrzygania w sprawie udzielenia jej zezwolenia na zamieszkanie. Cudzoziemiec podejmujący studia na terytorium Polski jest zobowiązany posiadać środki finansowe na pokrycie kosztów utrzymania w wysokości co najmniej 800 zł. na każdy miesiąc pobytu przez okres 12 miesięcy albo równowartość tej kwoty w walutach obcych. Cudzoziemiec powinien posiadać także bilet powrotny lub środki finansowe na pokrycie kosztów powrotu w wysokości nie mniejszej niż 2500 zł., jeżeli przybył z nieeuropejskiego państwa trzeciego. Organy pominęły fakt, że cudzoziemka w dniu 9 stycznia 2013 r., a więc dwa dni przed dniem złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie w Polsce na czas oznaczony, dysponowała kwotą 17 995,80 zł., w dniu 3 lipca 2013r. (a więc po wydaniu decyzji przez organ pierwszej instancji) posiadła na rachunku bankowym 13 239, 80 zł. Skarżąca w dniu złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie w Polsce na czas oznaczony (11 stycznia 2013 r.) studiowała nieodpłatnie, a na rachunku bankowym posiadała 17 960 zł, które – w świetle przepisów rozporządzenia – były wystarczające do pokrycia kosztów utrzymania na terytorium Polski (co najmniej 9600 zł.) oraz kosztów powrotu do kraju pochodzenia (2500 zł.), a dokument (wyciąg z rachunku) potwierdzający tę okoliczność został wystawiony na miesiąc przed złożeniem wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, te okoliczności faktyczne wskazywały, że skarżąca posiadała w chwili złożenia wniosku o udzielenie zgody na zamieszkanie w Polsce, środki finansowe wystarczające do pokrycia kosztów utrzymania w Polce oraz kosztów powrotu do kraju pochodzenia. Zadaniem organu odwoławczego było ustalenie, czy strona skarżąca w chwili wydania decyzji ma zapewnione wystarczające środki finansowe na pokrycie kosztów studiów, a więc czy spełnia przesłankę udzielenia zezwolenia na zamieszkanie określoną w przepisie art. 53b ust. 3 ustawy o cudzoziemcach. Tylko w tym zakresie organ był zobowiązany badać aktualną sytuację finansową strony. Decyzja organu odwoławczego rozstrzygająca ostatecznie o odmowie udzielenia skarżącej zezwolenia na zamieszkanie w Polsce została wydana po upływie roku od dnia złożenia wniosku przez cudzoziemkę i po upływie ponad 7 miesięcy od dnia wydania decyzji przez organ I instancji.
W tym czasie jej sytuacja majątkowa, z oczywistych przyczyn, ulegała zmianie. Nie sposób wymagać od strony, aby przez ten czas, nie wiedząc o tym, kiedy zostanie zakończone postępowanie w jej sprawie, posiadała środki finansowe wystarczające do pokrycia kosztów: utrzymania w Polsce, studiów i powrotu do kraju pochodzenia. Zaskarżona decyzja została wydana z mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Organ odwoławczy nie wyjaśnił bowiem wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności nie uwzględnił stanu konta skarżącej na dzień wydania decyzji ([...] stycznia 2014 r.), lecz na dzień 20 grudnia 2013 r. Nie wyjaśnił ponadto, czy skarżąca nie posiadała opłaconego biletu powrotnego na podróż do kraju pochodzenia. Zdaniem Sądu materiał dowodowy nie pozwalał na jednoznaczne przyjęcie, że skarżąca nie ma zapewnionych wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów studiów, a w konsekwencji, że nie spełnia przesłanek do otrzymania zezwolenia na zamieszkanie w Polsce.
W skardze kasacyjnej od wyroku Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zarzucił naruszenie art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), art. 7, 8, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 53b ust. 1 pkt 3 i art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach, a także § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie minimalnych kwot, jakie powinni posiadać cudzoziemcy podejmujący lub kontynuujący studia oraz prowadzący badania naukowe na pokrycie kosztów utrzymania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i powrotu oraz dokumentów, które mogą potwierdzać możliwość uzyskania takich środków.
Sąd pierwszej instancji wadliwie przyjął, że Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców dokonał błędnej oceny okoliczności faktycznych sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na jednoznaczne przyjęcie, że skarżąca nie ma zapewnionych wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów utrzymania, powrotu do kraju pochodzenia oraz studiów. W zaskarżonym wyroku wadliwie stwierdzono, że ustalenia faktyczne zostały oparte na dowodach pośrednich. Organ oparł się na dostarczonych przez stronę dokumentach, w szczególności aktualnym zaświadczeniu z banku o stanie salda rachunku. Zdaniem organu, Sąd pierwszej instancji nieprawidłowo przyjął, że posiadanie przez skarżącą środków na pokrycie kosztów utrzymania i powrotu powinno być oceniane przez organ odwoławczy według stanu istniejącego w dniu złożenia wniosku (11 stycznia 2013 r.), a nie jak przyjęto w zaskarżonej decyzji według aktualnego stanu faktycznego.
Organ odwoławczy musi uwzględnić zmiany stanu faktycznego i prawnego, jakie zaistniały po wydaniu decyzji przez organ I instancji. W zaskarżonym wyroku błędnie przyjęto, że organ nie wyjaśnił kwestii posiadania biletu powrotnego do kraju pochodzenia.
Przytaczając takie podstawy kasacyjnej organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna jest oparta na uzasadnionych podstawach.
Trafne są podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 141 § 4 i art. 145 § 1 ust. 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 7, 8, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które sprowadzają się do zakwestionowania stanowiska Sąd pierwszej instancji, że organy administracji wadliwie ustaliły stan faktyczny i nienależycie wyjaśniły sprawę. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną organu, materiał dowodowy w tej sprawie został prawidłowo zgromadzony i pozwalał na przyjęcie, że skarżąca nie ma zapewnionych wystarczających środków finansowych na pokrycie kosztów utrzymania, powrotu i studiów.
Zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na terytorium Rzeczypospolitej Polski udziela się cudzoziemcowi, który przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w celu podjęcia lub kontynuacji stacjonarnych studiów wyższych na tym terytorium (art. 53 ust. 1 pkt 16 ustawy o cudzoziemcach), przy czym cudzoziemiec ten jest obowiązany posiadać wystarczające środki finansowe na pokrycie kosztów utrzymania i powrotu (art. 53b ust. 1 pkt 3 ustawy o cudzoziemcach), a także wykazać, że ma zapewnione wystarczające środki finansowe na pokrycie kosztów studiów (art. 53b ust. 3 ustawy o cudzoziemcach). Przesłanka posiadania wystarczających środków na pokrycie kosztów utrzymania i powrotu, a także kosztów studiów, w rozumieniu art. 53b ust. 1 pkt 3 i art. 53b ust. 3 ustawy o cudzoziemcach, uzasadniająca udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony, powinna być analizowana w odniesieniu do konkretnej sytuacji cudzoziemca.
Przy tej ocenie zasadnicze znaczenie mają: wysokość środków jakimi dysponuje cudzoziemiec, koszty utrzymania na terytorium RP, koszty powrotu do kraju pochodzenia, wysokość opłat związanych z nauką, a także ewentualne inne zobowiązania ciążące na cudzoziemcu. Spełnienie przesłanki posiadania wystarczających środków na pokrycie kosztów utrzymania i powrotu należy ocenić przez pryzmat regulacji zawartych w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 grudnia 2009 r. w sprawie minimalnych kwot, jakie powinni posiadać cudzoziemcy podejmujący lub kontynuujący studia oraz prowadzący badania naukowe na pokrycie kosztów utrzymania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i powrotu oraz dokumentów, które mogą potwierdzać możliwość uzyskania takich środków. Zgodnie z § 2 ust. 1 powołanego rozporządzenia cudzoziemiec powinien posiadać środki finansowe na pokrycie kosztów utrzymania na terytorium Rzeczypospolitej w wysokości co najmniej 800 zł na każdy miesiąc pobytu przez okres 12 miesięcy lub równoważność tej kwoty w walutach obcych.
Cudzoziemiec powinien posiadać bilet powrotny lub środki finansowe na pokrycie kosztów powrotu w wysokości stanowiącej równoważność biletu, na podstawie którego przybył na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie mnie jednak niż 2500 zł., jeżeli przybył z nieeuropejskiego państwa trzeciego albo równowartość tej kwoty w walutach obcych.
Wyrażona w zaskarżonym wyroku ocena, że w toku rozpoznania sprawy organy nieprawidłowo zebrały i rozpatrzyły materiał dowodowy, a następnie wadliwie przyjęły, że skarżąca nie wykazał, iż posiada wystarczające środki finansowe na pokrycie kosztów utrzymania i powrotu, nie jest prawidłowa i narusza wskazane w skardze kasacyjnej przepisy postępowania oraz przepisy ustawy o cudzoziemcach. W rozpoznawanej sprawie skarżąca do wniosku z dnia 11 stycznia 2013 r. o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony dołączyła zaświadczenie z Banku Z. S.A. z 9 stycznia 2013 r. (k. 33 akt administracyjnych), z którego wynika, że skarżąca posiada na rachunku bankowym 17 995,80 zł. Skarżąca dołączyła także zaświadczenie z dnia 17 grudnia 2012 r., wydane przez upoważnionego pracownika P., o przyjęciu jej na studia od 1 października 2012 r. do 20 lutego 2016 r., pod warunkiem, że do końca pierwszego semestru uzupełni swoją dokumentację.
W toku postępowania odwoławczego skarżąca z dniem 30 września 2013 r. została skreślona z listy studentów z powodu stwierdzenia braku postępów w nauce, przy czym z dniem 1 października 2013 r. rozpoczęła studia na Akademii F. na zasadzie odpłatności. Skarżąca przedstawiła zaświadczenie z dnia 22 października 2013 r. o uiszczeniu pełnej opłaty czesnego za semestr zimowy roku akademickiego 2013/2014, wyciąg z rachunku bankowego za okres od dnia 7 stycznia 2013 r. do 2 lipca 2013 r. z saldem końcowym 13 239, 80 zł (k. 32 akt administracyjnych) oraz na wezwanie organu przedstawiła zaświadczenie z Banku Z. S.A. z 20 grudnia 2013 r. (k. 90 akt administracyjnych) o stanie salda rachunku w wysokości 12 503,44 zł.
Nie można podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji co do naruszenia przez organ odwoławczy art. 7, 77 i 80 K.p.a., ponieważ materiał dowodowy w tej sprawie został zgromadzony i rozpatrzony w pełnym zakresie, a skarżąca nie przytoczyła żadnych argumentów, które mogłyby podważać to stanowisko. Przepisy art. 7 i 77 § 1 k.p.a. nakładają na organy obowiązek dokładnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Należy zgodzić się z wnoszącym skargę kasacyjną organem, że warunki te zostały spełnione w rozpoznawanej sprawie.
Nie można podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji, że ustalenia dotyczące posiadania przez skarżącą wystarczających środków na pokrycie kosztów utrzymania, powrotu i kosztów studiów były oparte jedynie na dowodach pośrednich. Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców oparł się na przedstawionych przez skarżącą dokumentach, o których mowa w § 4 ust. 1 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2009 r., w szczególności na zaświadczeniach z banku o posiadaniu środków płatniczych. Skarżąca, w związku ze złożonym odwołaniem od decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2013 r. oraz zmianą uczelni, została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów, w tym zaświadczenia z banku dotyczącego aktualnego stanu konta.
Nie można zgodzić się z poglądem zaprezentowanym w zaskarżonym wyroku, że organ nie miał podstaw do weryfikowania sytuacji finansowej skarżącej w zakresie możliwości pokrycia kosztów utrzymania i kosztów powrotu do kraju pochodzenia, ponieważ skarżąca przedstawiła wcześniej zaświadczenie z dnia 9 stycznia 2013 r. (o posiadaniu na rachunku 17 960 zł) potwierdzające tę okoliczność, zgodnie z § 4 ust. 2 powołanego rozporządzenia. To, że skarżąca w chwili złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony posiadała określone środki na koncie, a zaświadczenie potwierdzające ten fakt zostało wystawione nie później niż miesiąc przed złożeniem tego wniosku nie oznacza, że organ nie może tych ustaleń weryfikować w toku postępowania administracyjnego, zwłaszcza w sytuacji, gdy, tak jak w rozpoznawanej sprawie, zmieniają się okoliczność dotyczące konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów związanych z nauką (zmiana rodzaju studiów z bezpłatnych na płatne).
Powołany przez Sąd pierwszej instancji § 4 ust. 2 rozporządzenia z dnia 16 grudnia 2009 r. nie wyłącza możliwości prowadzenia przez organy administracji dalszego postępowania dowodowego w zakresie posiadania przez cudzoziemca środków niezbędnych na pokrycie kosztów utrzymania na terytorium Polski oraz powrotu. Należy bowiem zwrócić uwagę, że środki utrzymania potrzebne są na bieżąco, konieczne jest zatem dysponowanie określoną kwotę nie tylko w momencie składania wniosku o udzielenie zezwolenia na zamieszkanie.
Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności zaświadczenia o posiadaniu środków płatniczych w banku w zestawieniu z kosztami utrzymania na terytorium Polski, kosztami powrotu do kraju pochodzenia oraz wysokością opłat związanych z nauką, organy miały podstawy do ustalenia, że skarżąca nie wykazała, iż posiada wystarczające środki finansowe na pokrycie tych kosztów. Przedstawione zaświadczenie z dnia 20 grudnia 2013 r. o stanie salda rachunku w wysokości 12 503,44 nie było wystarczające dla stwierdzenia, że skarżąca posiada wystarczające środki na pokrycie kosztów utrzymania na terytorium Polski (co najmniej 9 600 zł), kosztów powrotu (co najmniej 2 500 zł) oraz wysokości opłat związanych z nauką (1270 Euro za kolejny semestr). Na zmianę tego stanowiska nie wpływa załączenie do skargi zaświadczenia z banku z dnia 10 lutego 2014 r. o posiadaniu na rachunku środków w wysokości 25 688, 43 zł. Przedstawienie po wydaniu zaskarżonej decyzji nowego dowodu, który nie istniał w dniu wydania tej decyzji i dotyczy stanu salda już po zakończeniu postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na zamieszkanie, nie pozwala na stwierdzenie, że organy przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób nieprawidłowy i błędnie ustaliły stan faktyczny sprawy.
Z tych względów należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie miał podstaw do uwzględnienia skargi z uwagi na naruszenie art. 7, 8, 77 § 1 i art. 80 K.p.a., albowiem postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w w sposób prawidłowy, bez naruszenia przepisów o postępowaniu, a dokonując oceny zgromadzonych w sprawie dowodów, w ramach swobodnej oceny dowodów, organ wyprowadził prawidłowe wnioski. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie wskazuje na naruszenie przepisów postępowania okoliczność, że organ nie uwzględnił stanu konta skarżącej na dzień wydania decyzji ([...] stycznia 2014 r.), lecz na dzień 20 grudnia 2013 r. ani to, że organ nie wyjaśnił, czy skarżąca posiada opłacony bilet powrotny na podróż do kraju pochodzenia, w sytuacji gdy skarżąca nie podnosi, że taki bilet posiada.
Mając na uwadze, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone w prawidłowy sposób, a istota rozstrzygnięcia sprowadza się jedynie do odmiennej oceny prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę na podstawie art. 188 P.p.s.a. Skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a., ponieważ skarżąca nie wykazała, że posiada wystarczające środki na pokrycie kosztów utrzymania i powrotu, a także kosztów studiów, w rozumieniu ustawy o cudzoziemcach. Tym samym Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców prawidłowo odmówił skarżącej udzielenia zezwolenia na zamieszkanie na czas oznaczony na podstawie art. 57 ust. 1 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę.
Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu na podstawie art. 207 § 2 P.p.s.a.