Uzasadnienie
Wyrokiem z 29 sierpnia 2019 r., sygn. II SA/Ke 170/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach (dalej: Sąd I instancji), po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi F. S. na decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2019 r., znak: [...], w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego, oddalił skargę oraz przyznał od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz adwokata M. O. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym VAT w kwocie 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W skardze kasacyjnej F. S. (dalej: skarżący kasacyjnie) zaskarżył powyższy wyrok w pkt I, zarzucając na podstawie art.174 pkt. 1 pr. o post. przed s. adm., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:
- - art. 141 § 4 pr. o post. przed s. adm. przez brak wyjaśnienia wszystkich zarzutów skargi, w szczególności odnoszących się do prawidłowości przeprowadzonego postępowania;
- - art. 134 § 1 pr. o post. przed s. adm. w zw. z art. 7,10, 72 w zw. z 67 i 68, 83 § 1 i 77 k.p.a. przez naruszenie reguł kontroli prawidłowości ustaleń dokonanych w postępowaniu administracyjnym.
Wskazując na powyższe zarzuty, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w pkt 1 i przekazanie sprawy Sądowi Wojewódzkiemu do ponownego rozpoznania, przy uwzględnieniu kosztów postępowania kasacyjnego, o których zasądzenie wniesiono, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa adwokackiego, które w żadnej mierze nie zostały opłacone.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że Sąd I instancji, oddalając skargę, nie dopatrzył się nieprawidłowości w przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym i naruszenia przepisów wskazanych zarówno w samej skardze, jak i ustnym wystąpieniu pełnomocnika.
Przeprowadzone postępowanie administracyjne dotknięte jest wadami, które nie pozwalają na ocenę prawidłowości wydanej decyzji. Według skarżącego kasacyjnie, zeznania świadka T. A. (k. 62), na których organ administracyjny oparł się dokonując ustaleń, nie zawierają oświadczenia czy świadek korzysta z prawa do odmowy zeznań, przysługującego z racji bliskiego pokrewieństwa (siostra skarżącego). Ocena prawidłowości przesłuchania tego świadka pod kątem możliwości skorzystania z prawa do odmowy zeznań jest o tyle istotna, że pozostałe zeznania świadków nie dostarczają materiału pozwalającego na ocenę istnienia przesłanek do wymeldowania.
Według skarżącego kasacyjnie, podniesione mankamenty postępowania administracyjnego w sprawie uszły uwadze Sądu. Wskazują one na zasadność skargi. Decyzja zapadła przy wadliwej ocenie materiału sprawy, bez przeprowadzenia należytego postępowania dowodowego, co powinno prowadzić do jej uchylenia przez Sąd i przekazania do ponownego rozpoznania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Ponadto, zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Wszystkie podniesione zarzuty skargi kasacyjnej nie podważyły trafności rozstrzygnięcia Sądu I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak jest bowiem podstaw do podzielenia zarzutów skargi kasacyjnej.
Sedno sprawy sprowadza się do oceny, czy zaistniały podstawy do wydania przez Wojewodę [...] decyzji z [...] stycznia 2019 r., znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania F. S. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy C. z [...] grudnia 2018 r., orzekającej o odmowie wymeldowania W. S. z miejsca pobytu stałego, z lokalu położonego w miejscowości [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w której organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Ma rację Sąd I instancji, że organy prawidłowo ustaliły, że W. S. nie opuścił swojego dotychczasowego miejsca stałego pobytu w rozumieniu art. 35 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1382 ze zm.). Sama bowiem okoliczność, że od poniedziałku do piątku, w związku z pracą w delegacji, nie przebywa on faktycznie pod tym adresem nie świadczy, że wyprowadził się z miejsca zameldowania, skoro nadal w tym miejscu znajduje się jego centrum życiowe. Nieprzebywanie w lokalu, skutkujące wymeldowaniem, powinno posiadać cechę trwałości. Nawet jeśli syn skarżącego bywa u dziewczyny, również nie jest to wystarczające do jego wymeldowania.
Nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Naruszenie tej normy prawnej skarżący kasacyjnie powiązał z nieodniesieniem się przez Sąd I instancji do wszystkich podniesionych w skardze zarzutów, w szczególności dotyczacych prawidłowości przeprowadzonego postępowania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie rozwinięto tego zarzutu i nie wskazano, jakie kwestie dotyczące prawidłowości przeprowadzonego postępowania podniesione w skardze nie zostały ocenione przez Sąd I instancji.
Odnosząc się zatem do tak sformułowanego zarzutu skargi kasacyjnej wskazać należy, że w orzecznictwie wskazuje się zasadniczo, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki, i dlaczego, stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania. Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji nie naruszył wskazanego przepisu w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera, w niezbędnym zakresie, wszystkie elementy, przewidziane w art. 141 § 4 p.p.s.a., i poddaje się kontroli instancyjnej, zaś skarga kasacyjna nie wykazała istotności tego uchybienia na wynik sprawy.
Nie jest zasadny zarzut dotyczący naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7,10, 72 w zw. z 67 i 68, 83 § 1 i 77 k.p.a.
Jak wynika z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Rozstrzygając "w granicach danej sprawy" sąd ocenia jedynie tę sprawę, w której wniesiono skargę, natomiast jako niezwiązany jej granicami ma prawo, a jednocześnie obowiązek, dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Ocena ta musi jednak dotyczyć tej, i tylko tej, sprawy. Naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. mogłoby mieć miejsce wtedy, gdyby sąd wyszedł poza granice rozpoznawanej sprawy, lub gdyby nie dokonał kontroli decyzji w pełnym zakresie. To, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego sprawy, a w konsekwencji – materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, dokonaną przez Sąd I instancji, nie oznacza, że doszło do naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a.
Sąd I instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną jest stwierdzenie przez sąd administracyjny naruszenia przepisów postępowania przy rozpoznaniu sprawy, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy należą przepisy postępowania, które regulują środki zastosowane dla ustalenia stanu faktycznego. Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny ustalenia stanu faktycznego przez organ, który nie naruszył art. 7,10, 72 w zw. z 67 i 68, 83 § 1 i 77 k.p.a.
W sprawie zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawy faktyczne do wydania przez Wojewodę [...] decyzji z [...] stycznia 2019 r., znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania F. S. od decyzji Burmistrza Miasta i Gminy C. z [...] grudnia 2018 r., orzekającej o odmowie wymeldowania W. S. z miejsca pobytu stałego, z lokalu położonego w miejscowości [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w której organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że istotne znaczenie w sprawie miały oględziny, w których skarżący "praktycznie nie wziął udziału". Zgodzić należy się z Sądem I instancji, że nie może budzić żadnych wątpliwości, w świetle akt administracyjnych, że o dokładnym terminie, dniu i godzinie oględzin lokalu F. S. został poinformowany, i że na te oględziny się spóźnił. Sąd I instancji wyjaśnił, że organ, uwzględniając stan zdrowia skarżącego, odwołał wyznaczoną na 17 sierpnia 2018 r. rozprawę i wyznaczył ją na 28 września 2018 r., umożliwiając w ten sposób skarżącemu wzięcie w niej udziału.
Nie jest zasadny zarzut dotyczący prawidłowości przesłuchania świadka – T. A. Zgodnie z treścią art. 83 § 1 k.p.a., "nikt nie ma prawa odmówić zeznań w charakterze świadka, z wyjątkiem małżonka strony, wstępnych, zstępnych i rodzeństwa strony oraz jej powinowatych pierwszego stopnia, jak również osób pozostających ze stroną w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Prawo odmowy zeznań trwa także po ustaniu małżeństwa, przysposobienia, opieki lub kurateli". Z treści art. 83 § 1 k.p.a. nie wynika obowiązek złożenia oświadczenia, czy świadek korzysta z prawa do odmowy zeznań przysługującego z racji bliskiego pokrewieństwa. W piśmiennictwie wskazuje się, że "tryb odbierania zeznań od świadka nie został w k.p.a. uregulowany. Jedynie w art. 83 § 3 k.p.a. stanowi się, że przed odebraniem zeznań organ orzekający w sprawie (organ udzielający pomocy prawnej) jest obowiązany uprzedzić świadka o prawie odmowy zeznań, prawie odmowy odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania.
Kodeks postępowania administracyjnego nie wprowadza ani zaprzysiężenia świadka, ani odbierania od świadka przyrzeczenia zeznawania prawdy (...)" (B. Adamiak, J. Borkowski, KPA. Komentarz, wyd. 13, Warszawa 2014, s. 379). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, istotnym wymogiem przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka jest uzyskanie przez świadka informacji o możliwości skorzystania przez niego z prawa odmowy zeznań, przysługującego z racji bliskiego pokrewieństwa. Nie jest zatem wymagane złożenie przez świadka oświadczenia w tym zakresie. Świadek musi sobie zdawać sprawę z takiego prawa. W rozpoznawanej sprawie natomiast nie wystąpiły okoliczności, które stanowią podstawę do powzięcia istotnych wątpliwości, czy świadek T. A. nie uzyskała informacji o prawie do odmowy zeznań z uwagi na stopień pokrewieństwa.
W aktach administracyjnych sprawy znajduje się protokół przesłuchania świadka T. A. z [...] września 2018 r. (k. 62). Świadek T. A. podpisała oświadczenie, które znajduje się w tym protokole, o treści: "Potwierdzam własnoręcznym podpisem, że przed złożeniem zeznań zostałam/em zapoznana/y z treścią art. 83 k.p.a. oraz art. 233 k.k.". Przed ww. oświadczeniem znajduje się wyciąg z treści art. 83 k.p.a. oraz art. 233 k.k. Wbrew stanowisku skarżącego kasacyjnie, nie można mieć zatem wątpliwości, że świadek T. A. została prawidłowo zapoznania z treścią art. 83 k.p.a. oraz art. 233 k.k.
Sposób sformułowania zarzutów dotyczących naruszenia art. 67, 68 i 72 k.p.a. nie pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na ich ocenę. Artykuły 67, 68 i 72 k.p.a. składają się bowiem z dwóch jednostek radiacyjnych w postaci paragrafów o zróżnicowanej treści normatywnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia art. 67, 68 i 72 k.p.a. nie zostały doprecyzowane. Wyjaśnienia w tym zakresie nie dostarcza ogólne stwierdzenie przy zarzutach dotyczących art. 67, 69 i 72 k.p.a., że naruszono reguły kontroli prawidłowości ustaleń dokonanych w postępowaniu administracyjnym.
Z tych względów, mając na uwadze, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a.