Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 11 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2820/15

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 12 sierpnia 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 281/15 w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu z dnia 19 listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie, skargę oddalił.

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 9 maja 2013 r. J.K. zwrócił się do Wójta Gminy [...] o wszczęcie postępowania w celu wydania decyzji nakazującej K.K. – właścicielowi działek nr [...] w [...], przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w związku z odprowadzaniem ścieków na grunt wnioskodawcy.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Wójt Gminy [...] dwukrotnie – decyzjami z dnia 10 czerwca 2013 r. i z dnia 18 grudnia 2013 r. – umarzał postępowanie w sprawie, jednakże rozstrzygnięcia te, w wyniku wniesionych przez J.K. odwołań, uchylono decyzjami Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu odpowiednio z dnia 27 czerwca 2013 r. i z dnia 10 lutego 2014 r. Zdaniem organu odwoławczego, Wójt nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, aby w opisywanej sprawie brak było podstaw do wydania nakazu w oparciu o treść art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 145 z późn. zm. – dalej jako: u.p.w.).

Decyzją z dnia 24 czerwca 2014 r., nr [...], na podstawie art. 29 ust. 3 u.p.w., ponownie rozpoznając sprawę, Wójt Gminy [...] odmówił J.K. wydania decyzji nakazującej właścicielowi działek nr [...] w [...] przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom. W uzasadnieniu podał, że wnioskodawca upatrywał naruszenia stosunków wodnych w nieszczelnym szambie zlokalizowanym na nieruchomości sąsiedniej, jednakże przeprowadzone postępowania dowodowe bezspornie wykazało, że naruszenie takie nie miało miejsca. Sporny zbiornik zlokalizowany jest na nieruchomości składającej się z działek nr [...], w odległości ok. 90 cm od działki J.K. i jak ustalono, wykonany został z kręgów betonowych, posiadał betonowe dno oraz pokrywę. Organ I instancji podkreślił, że zarówno opinia biegłego, jak i informacje uzyskane od Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Przemyślu wskazywały jednoznacznie, że zbiornik ten był szczelny, a zatem nie było możliwości oddziaływania zawartych w nim ścieków na przyległe do niego grunty. Skoro zatem w opisywanej sprawie nie doszło do naruszenia stosunków wodnych, Wójt zobligowany był do odmowy wydania wnioskowanej decyzji.

Odwołanie od ww. decyzji wniósł J.K., zarzucając wadliwe ustalenie stanu faktycznego skutkujące błędnym uznaniem, że w sprawie nie doszło do naruszenia stosunków wodnych, powodujących szkody na jego nieruchomości. Organ nie przeprowadził bowiem dowodu w postaci opinii biegłego specjalisty w zakresie wodociągów i kanalizacji na okoliczność ustalenia stanu technicznego spornego zbiornika, a zatem m.in. na okoliczność ewentualnych wycieków. Zdaniem odwołującego, nie wyłączył również od sporządzenia opinii biegłego M.B., który wydawał już w tej sprawie opinie, a końcowe wnioski oparł na stanowisku organu nadzoru budowlanego, a nie na dokonanej odkrywce zbiornika.

Decyzją z dnia 19 listopada 2014 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób nie budzący wątpliwości i zgodnie z uregulowaniami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 267 z późn. zm. – dalej jako: k.p.a.), a ponadto wyeliminowane zostały wszystkie uchybienia wskazane poprzednio przez organ II instancji. Podkreślono, że dokonane ustalenia zostały oparte na dowodach uzyskanych w wyniku prawidłowo przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego i były wystarczające dla wydania decyzji merytorycznej. Organ II instancji wskazał, że podstawę ustaleń w sprawie stanowiła opinia dotycząca oceny stanu technicznego zbiornika bezodpływowego sporządzona dla Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Przemyślu oraz opinia M.B. z Zakładu Inżynierii Środowiska i Wyceny Nieruchomości "[...] ", z których jednoznacznie wynikało, że sporny zbiornik był szczelny i nie oddziaływał na nieruchomości sąsiednie.

W ocenie organu odwoławczego opinie te spełniały wymogi jasności, kompletności i odpowiadały na postawione pytania, a zatem brak było podstaw do żądania ich uzupełnienia i zasadnie Wójt oparł na nich kwestionowane przez skarżącego rozstrzygnięcie.

Skargę na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Przemyślu wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, skarżący – J.K., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy [...], a ponadto zasądzenia kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:

1. I. art. 24 § 1 pkt 4 i 5 w zw. z art. 84 § 2 k.p.a. poprzez sporządzenie opinii przez biegłego, który podlega wyłączeniu z mocy ustawy, a co stanowi podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.;
2. II. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez wadliwe i niepełne ustalenie stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez nieustalenie przyczyn zawilgocenia zabudowań skarżącego oraz nieuwzględnienie jego wniosków dowodowych;
3. III. art. 78 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z opinii biegłego specjalisty z zakresu wodociągów i kanalizacji z listy biegłych Wojewody Podkarpackiego, bądź z listy biegłych Sądu Okręgowego w Rzeszowie na okoliczność ustalenia, czy zbiornik na nieczystości jest w należytym stanie technicznym oraz czy nie ma z niego przecieków;
4. IV. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, z powodu których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej "innym dowodom";
5. V. art. 136 k.p.a. poprzez nieuzupełnienie przez organ odwoławczy materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy i jednocześnie uznanie zgromadzonego materiału za spójny i logiczny;
6. VI. art. 138 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażone stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 29 u.p.w., którego treść przytoczył. Następnie Sąd I instancji podał, że dla zastosowania art. 29 ust. 3 u.p.w. niezbędne jest łączne zaistnienie 2 przesłanek, tj. zdarzeń wywołanych przez właściciela gruntu, powodujących zmianę naturalnych stosunków wodnych oraz skutków w postaci szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Dodał przy tym, że nie chodzi tu o przewidywane, hipotetyczne skutki, ale zaistniałe faktycznie. W treści uzasadnienia wyroku zaznaczono również, że w rozpatrywanej sprawie organy uznały, iż ww. przesłanki z art. 29 ust. 3 u.p.w. nie zostały spełnione.

Sąd I instancji podkreślił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało, iż na dz. nr [...] w [...] stanowiącej własność K.K. znajdują się 2 zbiorniki na ścieki bytowe, z czego jeden w odległości ok. 0,9 m od granicy z działką skarżącego. Zbiornik ten wykonany został z kręgów betonowych na płycie betonowej, wierzch zabezpieczony klapą betonową podnoszoną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wskazał, że we wniosku o wydanie decyzji na podstawie art. 29 ust. 3 u.p.w. J.K. podał, iż zbiornik ten jest nieszczelny, a ścieki z niego uchodzące zalewają jego dz. nr [...] a także powodują zagrzybienie i zawilgocenie jego budynku. Niemniej jednak, zdaniem Sądu I instancji, przeprowadzone postępowanie administracyjne nie pozwoliło na stwierdzenie takiego stanu rzeczy. Według Sądu I instancji, w ramach prawidłowo przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono przede wszystkim, że zbiornik na szambo był szczelny, funkcjonował prawidłowo i był regularnie opróżniany.

Dodano, że jednym z dowodów w sprawie był dowód z opinii biegłego z zakresu ochrony środowiska i sieci wodociągowych i kanalizacyjnych, który nie stwierdził odprowadzania ścieków na grunt sąsiedni, czyli skarżącego. Ponadto zauważono, że we wcześniej wydanej decyzji kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Przemyślu zaleciło wyjaśnienie okoliczności dotyczących szczelności zbiornika na szambo, nawiązując do postępowania prowadzonego w 2013 r. przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Przemyślu. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że ani wydana opinia, w której biegły powołuje się na to postępowanie, ani akta administracyjne nie zawierały dokumentów dotyczących prowadzonego przed Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego w Przemyślu postępowania, które pozwoliłyby organowi na weryfikację tezy o szczelności zbiornika.

W ocenie Sądu I instancji, ww. braki i wątpliwości zostały usunięte – do akt sprawy została dołączona "Ocena stanu technicznego" zbiornika bezodpływowego na ścieki na dz. nr 146, sporządzona w sierpniu 2012 r., w której nie stwierdzono przecieków z tego zbiornika. Jednocześnie zaznaczono, że we wnioskach końcowych sporządzający tę opinię stwierdził, iż po 22-letniej eksploatacji zbiornik na połączeniach kręgów dodatkowo się uszczelnił, a w związku z tym – w ocenie Sądu I instancji – brak było podstaw do stwierdzenia, że zbiornik bezodpływowy na ścieki był nieszczelny.

Ponadto do ww. dokumentacji została dołączona opinia uzupełniająca biegłego mgr inż. M.B., w której biegły ten odniósł się do sporządzonej przez siebie opinii z października 2013 r. wskazując, że w pkt 6 tej opinii stan zbiornika określono w oparciu o oględziny dokonane w dniu 16 września 2013 r. przy udziale stron oraz w oparciu o "Ocenę stanu technicznego" znajdującą się w aktach sprawy Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Przemyślu – organu właściwego dla oceny utrzymania obiektów budowlanych. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że biegły M.B. wyjaśnił, iż z dokonanej przez osobę uprawnioną oceny w postępowaniu przed organami nadzoru budowlanego wynikało, że zbiornik był szczelny na datę oględzin i pomiarów – tj. na dzień 12 sierpnia 2012 r., dlatego też wydając opinię w 2013 r. nie stwierdził on potrzeby dokonywania powtórnej oceny szczelności zbiornika. Taką ocenę przeprowadził natomiast w dniu 23 maja 2014 r., dokonując badania i obserwacji wypełnienia zbiornika, w następstwie której, w ustaleniach końcowych podtrzymał twierdzenie o szczelności zbiornika i nieprzedostawaniu się ścieków do gruntu przyległego.

Tym samym zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie – wbrew zarzutom skargi – uzupełnienie opinii przez wydającego ją biegłego było dopuszczalne, a nawet pożądane, w sytuacji gdy opinia zawierała pewne luki i nieścisłości. W związku z powyższym zarzut sporządzenia dodatkowej opinii przez biegłego, który wydał już opinię w tej sprawie jako biegłego podlegającego wyłączeniu, był niezasadny. W konsekwencji, w ocenie Sądu I instancji, wobec uzupełnienia opinii zgodnie z zaleceniami organu odwoławczego zawartymi w ww. decyzji kasacyjnej z dnia 10 lutego 2014 r., należało ocenić ją jako logiczną, wyczerpującą i zrozumiałą, wyjaśniającą istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i należycie uzasadnioną, a w związku z tym brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego.

Ponadto zdaniem Sądu I instancji, słuszne było też stanowisko organu, zgodnie z którym, skoro potwierdzona została szczelność zbiornika na ścieki bytowe oraz brak działań właściciela działek nr [...] na nieruchomości skarżącego, to nie doszło tym samym do naruszenia stosunków wodnych w niniejszej sprawie, a wobec tego zasadne było wydanie decyzji o odmowie nałożenia obowiązku z art. 29 ust. 3 u.p.w.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący kasacyjnie – J.K..

Skarżący kasacyjnie zarzucił zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. – dalej jako: p.p.s.a.):

1. I. Naruszenie prawa materialnego poprzez:
2. 1. niezastosowanie art. 29 ust. 3 u.p.w., na skutek uznania, iż nie zaistniały w niniejszym stanie faktycznym zdarzenia wywołane przez właściciela gruntu, które spowodowały zmianę naturalnych stosunków wodnych oraz skutków w postaci szkodliwego wpływu na grunt skarżącego;
3. 2. niezastosowanie § 56 ust. 2 zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. Urz. Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 1966 r. Nr 10, poz.
4. 44) wydanego na podstawie rozporządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 11 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowane budownictwa powszechnego (Dz.U. Nr 26, poz. 157) i przyjęcie, iż usytuowanie przez K.K., właściciela nieruchomości zabudowanej położonej na działkach o nr [...] w [...], zbiornika bezodpływowego na ścieki bytowe w odległości 0,9 m od granicy zabudowanej nieruchomości skarżącego nie spełnia normy odległościowej i technicznej, jakim powinny odpowiadać ówczesne obiekty budowlane;
5. 3. nietrafną ocenę ze strony Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie prawidłowości zastosowania przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Przemyślu, jako podstawy prawnej dla warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane, dla których decyzja o pozwoleniu na budowę została wydana w dniu 29 marca 1979 r., tj. rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz.U. z 1980 r. Nr 17, poz. 62), w sytuacji, gdy dla obiektów budowlanych, dla których wydano decyzję o pozwoleniu na budowę w przedmiotowej dacie zastosowanie miały przepisy ww. zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966 r.
6. II. Naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
7. 1. art. 106 § 3 w zw. z art. 113 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z urzędu w postaci dokumentu, tj. decyzji z dnia 29 marca 1979 r. UG [...] dotyczącej pozwolenia na budowę zbiornika bezodpływowego na ścieki bytowe wydanego na rzecz inwestora K.K., mimo że dowód ten ma istotne znaczenie dla sprawy i nie spowodowałby nadmiernego przedłużenia postępowania, a brak jego przeprowadzenia spowodował ustalenie błędnego stanu faktycznego oraz pozbawił stronę możności obrony swoich praw;
8. 2. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez brak objęcia z urzędu przez WSA w Rzeszowie decyzji o pozwoleniu na budowę z dnia 29 marca 1979 r. zbiornika bezodpływowego na ścieki bytowe wydanego na rzecz inwestora K.K., a w szczególności brak dostrzeżenia z urzędu, że wskazany zbiornik został zlokalizowany z naruszeniem przepisów technicznych, tj. ww. zarządzenia Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966 r.;
9. 3. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę stanu faktycznego sprawy i przyjęcie, iż przeprowadzone postępowanie dowodowe było prawidłowe. W szczególności poprzez uznanie, że zbiornik na szambo należący do K.K. jest szczelny, funkcjonuje prawidłowo i jest regularnie opróżniany. Przedmiotowe ustalenia Sąd I instancji dokonał w oparciu o opinię biegłego M.B., którą Sąd ten uznał za "logiczną, wyczerpującą i zrozumiałą", w sytuacji, gdy zgromadzony materiał – zdaniem skarżącego – przedstawia szereg wątpliwości, które nie zostały wyjaśnione w przedmiotowym postępowaniu przez biegłego, a które to zostały uznane przez Sąd I instancji za spójne, logicznie i wystarczające:
10. a) według skarżącego opinia techniczno-prawna sporządzona przez M.B. – biegłego rzeczoznawcę budowlanego z zakresu ochrony środowiska oraz sieci wodociągowych zawiera w dużej mierze osobiste spostrzeżenia biegłego niepoparte jednak przeprowadzonymi dowodami dotyczy to m.in. stwierdzenia biegłego, iż nie nastąpił "ubytek ścieków ze zbiornika przez infiltrację do przyległego gruntu". Biegły dokonał przedmiotowego stwierdzenia dokonując jednie oględzin wewnętrznych ścian zbiornika, a także "próby szczelności", pomijając natomiast badanie zewnętrznych ścian zbiornika poprzez ich odkrycie, a także przylegających do niego masywów ziemi;
11. b) skarżący wskazał również na istniejące rozbieżności w zgromadzonym materiale dowodowy dotyczące m.in. usytuowania przedmiotowego zbiornika na dz. nr [...]., które wynikają z porównania opinii techniczno-prawnej sporządzonej przez biegłego rzeczoznawcę budowlanego z zakresu ochrony środowiska oraz sieci wodociągowych, a także oceny stanu technicznego dołączonego do akt przedmiotowej sprawy przez PINB. Z oceny stanu technicznego sporządzonego przez J.G. wynika, iż odległość zbiornika od granic działki skarżącego wynosiła pierwotnie 1,75 m, a aktualnie "faktyczna odległość wywiewki od granicy wynosi 2,5m". Pomiary dokonane przez biegłego M.B. w ramach rozprawy administracyjnej przeprowadzonej na dz. nr [...] wykazały, iż faktyczna odległość szamba od granicy nieruchomości wynosi 0,9 m;
12. c) skarżący podniósł także, iż zarówno opinia sporządzona przez M.B. biegłego z zakresu ochrony środowiska oraz sieci wodociągowych w 2014 r., jak i "ocena stanu technicznego zbiornika" sporządzona przez J.G. w 2012 r., powołuje się na decyzję o pozwoleniu na budowę z dnia 29 marca 1979 r. wydanej na rzecz inwestora K.K. przez Urząd Gminy [...]. Jednakże biegli dokonując sporządzenia przedmiotowych opinii pominęli dowód z przedmiotowej decyzji, co skutkowało brakiem ustalenia warunków technicznych, jakim odpowiadać miał zbiornik, a w szczególności ustalenia odległości na jakiej zbiornik miał być usytułowany względem nieruchomości skarżącego.
13. 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez SKO w Przemyślu przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie zebrano całość materiału dowodowego niezbędnego dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy.

Wskazując na powyższe uchybienia skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, skarżący kasacyjnie przytoczył dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie rozwinął podniesione zarzuty.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016, poz. 718, ze zm., dalej p.p.s.a.) skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;

2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach przewidzianych w § 2 tego artykułu. W niniejszej sprawie nie występują jednak żadne z wad wymienionych we wspomnianym przepisie, które powodowałyby nieważność postępowania prowadzonego przez Sąd I instancji. Wniesienie skargi kasacyjnej uruchamia kontrolę Naczelnego Sądu Administracyjnego w granicach skargi kasacyjnej nad wyrokiem wydanym przez Sąd I Instancji.

Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona.

W pierwszej kolejności Sąd II instancji odniesie się do zarzutów skargi kasacyjnej podnoszących naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym miejscu Sąd II instancji przypomina, że podstawą prawną decyzji administracyjnych kontrolowanych przez Sąd II instancji jest art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 145 z późn. zm.) zgodnie z którym:

"1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1. 1) zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2. 2) odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie.
3. 2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
4. 3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom".

Jednocześnie trzeba mieć na uwadze, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy - Prawo wodne wiąże odpowiedzialność za zmianę stanu wody na gruncie ze szkodliwym oddziaływaniem takiej zmiany na grunty sąsiednie. Jak stanowi art. 29 ust.1 ustawy - Prawo wodne właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej ani kierunku odpływu ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich (pkt 1); odprowadzać wód oraz ścieków na grunty sąsiednie (pkt 2). Z mocy art. 29 ust. 2 tej ustawy na właścicielach gruntu spoczywa obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie wskutek przypadku lub działaniu osób trzecich ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 29 ust. 2 ustawy). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać właścicielom gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom (art. 29 ust. 3 ustawy).

Celem art. 29 ustawy - Prawo wodne jest zapewnienie niepogorszonego stanu stosunków wodnych na gruntach, zakaz ingerencji w faktyczny stan wód na gruntach, jeśli może to szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie. Z brzmienia przytoczonych powyżej przepisów jednoznacznie wynika, że aby art. 29 ust.1 pkt 1 ustawy - Prawo wodne mógł znaleźć zastosowanie w danej sprawie zmiana stanu wody na gruncie musi zawsze wiązać się ze szkodliwym oddziaływaniem na grunty sąsiednie. Jeżeli nie ma szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie, to w takim przypadku zmiana stanu wody na gruncie nie rodzi odpowiedzialności przewidzianej w art. 29 ust. 1 ustawy - Prawo wodne i obowiązku organów do wydawania określonych nakazów.

Przesłankami warunkującymi wydanie jednego z nakazów, o jakich mowa art. 29 ust. 3 ustawy są bowiem: zmiana stanu wody na gruncie i szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie. A zatem, aby wydać decyzję na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy - Prawo wodne konieczne jest ustalenie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie i po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie.

Zastosowanie przepisu art. 29 Prawa wodnego jest uzależnione od wystąpienia skutku w postaci szkody (szkodliwy wpływ dokonanych zmian na grunty sąsiednie). Pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo - skutkowy. Z woli ustawodawcy nie każda zmiana stanu wody na gruncie pozwala na wydanie jednego z nakazów określonych w art.29 ust. 3 Prawa wodnego, a jedynie taka, która powoduje szkody na sąsiednich nieruchomościach.

Dokonanie zmiany stanu wody na gruncie, która nie oddziaływuje szkodliwie na grunty sąsiednie wyklucza możliwość zastosowania przepisu art. 29 ust. 3 ustawy – Prawo wodne, tj. wydania decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegajacych szkodom. Brak wystąpienia skutku w postaci szkodliwego oddziaływania dokonanej zmiany stanu wody na danym gruncie na grunty sąsiednie uniemożliwia wydanie przez organ decyzji nakazującej właścicielom tegoż gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na podstawie art. 29 ust. 3 ustawy – Prawo wodne.

Wydanie decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 3 ustawy - Prawo wodne, wymaga zatem precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego. Jedynie poprawne ustalenie stanu faktycznego sprawy i stwierdzenie - w oparciu o należycie zebrany materiał dowodowy - iż doszło do zmiany stanu wód na gruncie szkodliwie wpływającej na sąsiednie grunty umożliwia nakazanie właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.

Mając na uwadze powyższe ustalenia wstępne, Sąd II instancji nie uwzględnia zarzutu podnoszącego naruszenie przez Sąd I instancji art. 106 § 3 w zw. z art. 113 § 1 p.p.s.a. przez nieprzeprowadzenie dowodu uzupełniającego z urzędu w postaci dokumentu, tj. decyzji z dnia 29 marca 1979 r. UG [...] dotyczącej pozwolenia na budowę zbiornika bezodpływowego na ścieki bytowe wydanego na rzecz inwestora K.K. Wbrew temu, co twierdzi skarżący kasacyjnie, dowód ten nie ma istotnego znaczenie dla sprawy a brak jego przeprowadzenia nie spowodował ustalenia błędnego stanu faktycznego, a także nie pozbawił strony możności obrony swoich praw. Przedmiotem postępowania administracyjnego kontrolowanego przez Sąd I instancji nie jest bowiem badanie, czy posadowione na działce nr [...] w [...] stanowiącej własność K.K., szambo zostało wybudowane zgodnie z pozwoleniem, tylko czy w związku z faktem obiektywnego, rzeczywistego istnienia tego szamba zachodzi prawem sankcjonowane zjawisko odprowadzania wód oraz ścieków na grunty sąsiednie, o którym jest mowa w art. 129 Prawa wodnego.

Kwestie podnoszone w ramach zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, a dotyczące pominięcia dowodu z pozwolenia na budowę, jak i tezy kasatora, że wskazany zbiornik został zlokalizowany z naruszeniem przepisów technicznych, tj. ww. zarządzenia Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966 r. należą do materii Prawa budowlanego - i wyciąganie stosownych wniosków w tej mierze w odniesieniu do przedmiotowego szamba - mieści się w kompetencjach właściwych organów w myśl Prawa budowlanego. Zupełnie inną kwestią jest, do której być może nawiązuje intuicyjnie rozpatrywana obecnie skarga kasacyjna, że ochronie z art. 29 Prawa wodnego podlegają legalnie ukształtowane stosunki wodne. W tym kontekście chodzi jednak o to, że żądanie wnioskodawcy/beneficjenta ww. przepisu może dotyczyć, z jego strony, żądania ochrony stosunków prawnych ukształtowanych naturalnie lub legalnie.

Sąd II instancji nie podziela zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. przez błędną ocenę stanu faktycznego sprawy i przyjęcie, iż przeprowadzone postępowanie dowodowe było prawidłowe. Zgodnie z treścią art. 141 § 4 p.p.s.a.: "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania". Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lipca 2017 r. I FSK 671/17, wypowiadającym się o wadliwym sporządzeniu uzasadnienia wyroku jako podstawie kasacyjnej, trzeba mieć na uwadze, iż: "Artykuł 141 § 1 p.p.s.a. stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.

Powołane unormowanie reguluje jedynie obligatoryjne elementy uzasadnienia i do ich zbadania sprowadza się kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia. Uzasadnienie wyroku albo jest sporządzone według wzorca określonego w 141 § 4 p.p.s.a., albo nie jest. Zarzut naruszenia powyższego przepisu może stanowić podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. można naruszyć wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się sąd pierwszej instancji podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta nie pozwala na kontrolę instancyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. Jeśli uzasadnienie nie spełnia przesłanek określonych w tym przepisie na tyle, że nie jest możliwa kontrola instancyjna, wówczas zaskarżony wyrok podlega uchyleniu".

W przekonaniu Sądu II instancji, uzasadnienie kontrolowanego wyroku Sądu I instancji spełnia wymogi ustawy. Zdaniem Sądu II instancji, Sąd I instancji wykazał w sposób jasny i konkretny ustalenia stanu faktycznego, które uznał za udowodnione w ramach kontrolowanego postępowania administracyjnego w związku z przedłożonymi do sprawy biegłych.

Sąd I instancji potwierdził ustalenia w zakresie stanu faktycznego, zgodnie z którymi na działce nr [...] w [...] stanowiącej własność K.K. znajdują się 2 zbiorniki na ścieki bytowe, z czego jeden w odległości ok. 0,9 m od granicy z działką skarżącego. Zbiornik ten wykonany jest z kręgów betonowych na płycie betonowej, wierzch zabezpieczony klapą betonową podnoszoną. Sąd I instancji dokonał następnie poprawnej weryfikacji postępowania wyjaśniającego mając przy tym na uwadze, że J.K. podaje, że zbiornik ten jest nieszczelny, a ścieki z niego uchodzące zalewają jego działkę nr [...], a także powodują zagrzybienie i zawilgocenie jego budynku.

Sąd I instancji ocenił, co wyraźnie sformułował i uargumentował w uzasadnieniu wyroku, że postępowanie dowodowe, w ramach którego dokonano ustaleń, że zbiornik na szambo jest szczelny, funkcjonuje prawidłowo i jest regularnie opróżniany, zostało przeprowadzone prawidłowo. W wykonaniu ustaleń wcześniej wydanej w sprawie przedmiotowego szamba decyzji kasacyjnej, którą SKO w Przemyślu zaleciło wyjaśnienie okoliczności dotyczących szczelności zbiornika na szambo, nawiązując tym samym do postępowania prowadzonego w 2013 r. przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Przemyślu, do akt sprawy została dołączona "Ocena stanu technicznego" zbiornika bezodpływowego na ścieki na działce nr [...], sporządzona w sierpniu 2012 r., w której nie stwierdzono przecieków z tego zbiornika. We wnioskach końcowych sporządzający tę opinię stwierdził, że po 22- letniej eksploatacji zbiornik na połączeniach kręgów dodatkowo się uszczelnił. Brak jest podstaw do stwierdzenia, że zbiornik bezodpływowy na ścieki jest nieszczelny.

Do tej dokumentacji została dołączona opinia uzupełniająca biegłego mgr inż. M.B., w której biegły ten odniósł się do sporządzonej przez siebie opinii z października 2013 r. Wskazał, że w pkt 6 tej opinii stan zbiornika określono w oparciu o oględziny dokonane 16.09.2013 r. przy udziale stron oraz w oparciu o "Ocenę stanu technicznego" znajdującą się w aktach sprawy PINB w Przemyślu – organu właściwego dla oceny utrzymania obiektów budowlanych. Biegły M.B. wyjaśnił, że z dokonanej przez osobę uprawnioną oceny w postępowaniu przed organami nadzoru budowlanego wynikało, że zbiornik był szczelny na datę oględzin i pomiarów – 12.08.2012 r., dlatego też wydając opinię w 2013 r. nie stwierdził potrzeby dokonywania powtórnej oceny szczelności zbiornika. Taką ocenę przeprowadził jednak w dniu 23.05.2014 r., dokonując badania i obserwacji wypełnienia zbiornika. W ustaleniach końcowych, biegły M. B. podtrzymał twierdzenie o szczelności zbiornika i nie przedostawaniu się ścieków do gruntu przyległego.

Sad II instancji podziela stanowisko Sądu I instancji, uznając je za zgodne z prawem, że wbrew zarzutom skargi, uzupełnienie opinii przez wydającego ją biegłego jest dopuszczalne, a nawet pożądane, gdy opinia zawiera pewne luki i nieścisłości. Przepisy k.p.a. nie regulują zasad i trybu przeprowadzania dowodu z opinii biegłych, do których odpowiednie zastosowanie mają przepisy kodeksu postępowania cywilnego, a zwłaszcza art. 285 i 286 k.p.c., zgodnie z którymi opinia biegłego powinna zawierać uzasadnienie, jak również można zażądać ustnego wyjaśnienia opinii złożonej na piśmie lub w razie potrzeby zażądać dodatkowej opinii od tych samych lub innych biegłych (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, LEX 2013).

W związku z powyższym sporządzenie dodatkowej opinii przez biegłego, który wydał już opinię w tej sprawie jako biegłego podlegającego wyłączeniu, jest zgodne z prawem. Wobec uzupełnienia opinii wykonanej przez biegłego M. B. zgodnie z zaleceniami organu odwoławczego zawartymi w decyzji kasacyjnej SKO w Przemyślu z dnia 10 lutego 2014 r., należy ją ocenić, także zdaniem Sądu II instancji jako logiczną, wyczerpującą i zrozumiałą. Wyjaśnia ona istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności wymagające wiadomości specjalnych i jest należycie uzasadniona. Brak było tym samym podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z opinii innego biegłego.

W konsekwencji, zgodna ze zweryfikowanymi przez ten Sąd ustaleniami stanu faktycznego dokonanymi przez organ, jest konstatacja Sądu I instancji, że trafnie/słuszne jest też stanowisko organu, że skoro potwierdzona została szczelność zbiornika na ścieki bytowe oraz brak jest oddziaływania właściciela działek [...] na nieruchomości skarżącego, to nie doszło tym samym do naruszenia stosunków wodnych w kontrolowanej sprawie. Wobec powyższego zasadne było wydanie decyzji o odmowie nałożenia obowiązku z art. 29 ust. 3 ustawy Prawo wodne. Zarzuty stawiane w skardze kasacyjnej wobec ustaleń zawartych w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji stanowią polemikę z opartymi na prawidłowej analizie stanu faktycznego ustaleniami Sądu I instancji. Zarazem zarzuty te zasadniczo nie precyzują konkretnie jakie podnoszone w nich uchybienia biegłych mają istotne znaczenie dla wyniku sprawy. Argumentacja skargi kasacyjnej podnosi istniejące rozbieżności w zgromadzonym materiale dowodowym dotyczące usytuowania przedmiotowego zbiornika na dz. nr 146., które zdaniem kasatora wynikają z porównania opinii techniczno-prawnej sporządzonej przez biegłego rzeczoznawcę budowlanego z zakresu ochrony środowiska oraz sieci wodociągowych, a także oceny stanu technicznego dołączonego do akt przedmiotowej sprawy przez PINB, jednak zdaniem Sądu II instancji te okoliczności nie mają istotnego znaczenia dla wyniku sprawy, w której ustalono szczelność szamba.

W argumentacji skargi kasacyjnej podważane są stwierdzenia biegłego, iż nie nastąpił "ubytek ścieków ze zbiornika przez infiltrację do przyległego gruntu", i że biegły dokonał przedmiotowego stwierdzenia dokonując jednie oględzin wewnętrznych ścian zbiornika, a także kwestionuje się "próby szczelności", pominięcie badania zewnętrznych ścian zbiornika poprzez ich odkrycie, a także przylegających do niego masywów ziemi. Ustosunkowując się do tego zarzutu, Sąd II instancji stwierdza, że podstawa faktyczna zgromadzona i oceniona w sprawie dla wyciągania wniosków dla sprawy pod kątem treści art. 29 ust. 3 Prawa wodnego jest wystarczająca. Istniejący porządek prawny, nie wyklucza natomiast przeprowadzenia kontr ekspertyzy przez stronę postępowania administracyjnego w przypadku, kiedy nie zgadza się z ustaleniami dokonanymi przez biegłych powołanych przez organ.

Skarżący kasacyjnie nie skorzystał z takiej możliwości na wcześniejszym etapie postępowania. Wątpliwości przedłożone w skardze kasacyjnej co do jakości fachowej i rzetelności ustaleń biegłych z zakresu naruszenia przepisów postępowania, Sąd II instancji uznaje jako nie mające znaczenia dla wyniku sprawy. Sąd II instancji jednocześnie zauważa, że w opinii biegłego relewantne/istotne prawnie są, w myśl art. 29 Prawa wodnego, kwestie wynikające z jego wiedzy fachowej w zakresie oceny i udokumentowania/wykazania szczelności szamba, a nie treści znajdujące się w takiej opinii polegające na opisowym odwzorowaniu przez biegłego pewnych dokumentów, do których biegły ma dostęp, a które bezpośrednio nie kształtują jego merytorycznych wypowiedzi o faktycznej, rzeczywistej szczelności szamba.

Zarzut podnoszący naruszenie przez Sąd I instancji treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez SKO w Przemyślu przepisów art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a., a to przez przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie zebrano całość materiału dowodowego niezbędnego dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy – jest sformułowany w sposób nie poddający kontroli wyroku Sądu I instancji. Sąd II instancji stwierdza, że nie jest on sformułowany zgodnie z wymogami ustawy. Zarzut ten wskazuje jedynie na przepisy postępowania administracyjnego naruszone, zdaniem kasatora, przez organy administracyjne, które pominął kontrolowany obecnie Sąd I instancji, lecz skarżący kasacyjnie nie podał, która norma postępowania sądowoadministracyjnego została naruszona w związku z tym i w jaki sposób. W tym przypadku, sposób sformułowania zarzutu wskazujący na naruszenie samej normy kompetencyjnej zawartej w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, jako tej, z której Sąd nie skorzystał, czyni go niezdolnym do skontrolowania w jego świetle prawidłowości działań kontrolnych Sądu I instancji wobec kwestionowanych decyzji administracyjnych.

Sąd II instancji nie podziela także zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia prawa materialnego.

Wobec uzasadnionego, co zostało wykazane powyżej, uznania przez Sad I instancji, iż nie zaistniały w kontrolowanym stanie faktycznym zdarzenia wywołane przez właściciela gruntu, które spowodowały zmianę naturalnych stosunków wodnych oraz skutków w postaci szkodliwego wpływu na grunt skarżącego – akceptacja przez Sąd I instancji niezastosowania przez organ art. 29 ust. 3 u.p.w. zgodnie z oczekiwaniami skarżącego kasacyjnie - była zgodna z prawem, czyli z treścią wskazanego wzorca normatywnego. Na marginesie Sąd II instancji zwraca uwagę, że Sąd I instancji nie stosuje art. 29 ust. 3 Prawa wodnego, tylko kontroluje stosowanie tego przepisu przez organy administracyjne.

Z przyczyń, o których już była mowa, a polegających na tym, że przedmiotem postępowania w sprawie stosunków wodnych w myśl art. 29 Prawa wodnego nie jest kontrola zgodności posadowienia szamba z pozwoleniem, ani kontrola zgodności z prawem takiego pozwolenia na budowę przedmiotowego szamba, Sąd II instancji nie uwzględnia zarzutu nie zastosowania przez Sąd I instancji § 56 ust. 2 zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego (Dz. Urz. Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 1966 r. Nr 10, poz.

44) wydanego na podstawie rozporządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 11 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowane budownictwa powszechnego (Dz.U. Nr 26, poz. 157).

To samo stanowisko Sądu II instancji, jak wyżej zaprezentowane, odnosi się do podnoszonej w skardze kasacyjnej nietrafnej oceny ze strony Sądu I instancji prawidłowości zastosowania przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Przemyślu, jako podstawy prawnej dla warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane, dla których decyzja o pozwoleniu na budowę została wydana w dniu 29 marca 1979 r., tj. rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz.U. z 1980 r. Nr 17, poz. 62), w sytuacji, gdy zdaniem skarżącego kasacyjnie, dla obiektów budowlanych, dla których wydano decyzję o pozwoleniu na budowę w przedmiotowej dacie zastosowanie miały przepisy ww. zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 29 czerwca 1966 r. Trzeba w tym miejscu zrazem zauważyć, że Sąd I instancji nie analizował i nie kontrolował wprost tego zagadnienia i nie wyciągał z niego skutków materialnych dla sprawy.

Mając na uwadze powyższe, Sąd II instancji działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.