Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 99/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę P. C. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] grudnia 2014r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
W dniu 30 czerwca 2014r. Administracja Zasobów Komunalnych Ł.-G. wystąpiła do organu meldunkowego z wnioskiem o wymeldowanie z pobytu stałego P. C.w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Ł., wskazując w uzasadnieniu, że P. C. nie przebywa w przedmiotowym lokalu od wielu lat, a ostatni najemca lokalu – M. K., zmarła w dniu 31 marca 2014 r. Klucze do lokalu zostały przekazane Policji, która przekazała je synowi zmarłej – M. K.. W dniu 17 czerwca 2014 r. klucze do lokalu zostały zwrócone do Administracji Zasobów Komunalnych Ł.-G..
Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. Prezydent Miasta Ł. orzekł o wymeldowaniu P. C. z pobytu stałego w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Ł,. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci zeznań świadków i przeprowadzonych kontroli meldunkowych wykazała, że skarżący trwale opuścił sporny lokal. Od 1997 r. przebywa w izolacji penitencjarnej, a koniec odbywania kary przypada na rok 2026. Zatrzymania dokonano poza lokalem w miejscowości Iłowa, a sam zainteresowany w pisemnym oświadczeniu potwierdził, że zatrzymanie i osadzenie w zakładzie karnym nastąpiło osiemnaście lat temu podczas wakacji. Wskazał, że przed zatrzymaniem jego życie osobiste i zawodowe skoncentrowane było w miejscu zameldowania i nie zamierza rezygnować z prawa do zamieszkiwania w nim (pismo z dnia 17 września 2014 r.). Organ wskazał, że najemcą spornego lokalu do roku 2000 była matka skarżącego – B. M..
W dniu 31 maja 2000 r. wskutek dokonanej zamiany lokali mieszkalnych, lokal zasiedlili na stałe nowi najemcy, a w marcu 2014 r. lokal został przekazany zarządcy nieruchomości. Zdaniem organu z przedstawionych okoliczności faktycznych jednoznacznie wynika, że co najmniej od dnia 31 maja 2000 r. przedmiotowy lokal przestał być centrum życiowym P. C., a deklarowana przez niego wola powrotu do lokalu po odbyciu kary pozbawienia wolności, nie może stanowić podstawy do uznania, że lokal ten stanowi miejsce pobytu strony. Zdaniem organu w niniejszej sprawie występują uzasadnione przesłanki do wymeldowania z pobytu stałego skarżącego - od roku 2000 lokal zasiedlili bowiem na stałe nowi najemcy, a w marcu 2014r. został przekazany zarządcy nieruchomości, który raczej nie udostępni lokalu skarżącemu.
Od powyższej decyzji P. C. złożył odwołanie podkreślając, że nie opuścił spornego lokalu dobrowolnie ani nie miał zamiaru go zmieniać. Jego nieobecność spowodowana jest pobytem w zakładzie karnym od 1997 r. w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Zaznaczył, że bardzo chciałby powrócić do lokalu, a wymeldowanie go podczas odbywania kary w zakładzie karnym, stanowi w jego ocenie "pogwałcenie wszystkich praw".
Decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. Wojewoda Łódzki utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.). Analizując zgromadzony w sprawie materiał dowodowy organ odwoławczy stwierdził, że P. C. opuścił sporny lokal w sposób trwały, gdyż od wielu lat w nim nie przebywa, ponieważ odbywa długoterminową karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym. Odnosząc się natomiast do deklarowanego zamiaru powrotu skarżącego do spornego lokalu, po odbyciu zasądzonej kary pozbawienia wolności, organ wskazał, że zamiar ten nie może być zrealizowany.
Skarżący utracił bowiem możliwości powrotu do lokalu nr [...] przy ul. [...] w Ł., który w wyniku zamiany lokali przejęła inna właścicielka, a po jej śmierci lokal powrócił do zasobów Administracji Zasobów Komunalnych Ł.-G.. W tym zakresie organ wskazał, że wraz z przeniesieniem miejsca zamieszkania i pobytu matki, również skarżący powinien zmienić miejsce pobytu.
Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych organ wskazał, że sam fakt odbywania kary pozbawienia wolności, który wiąże się z opuszczeniem miejsca stałego pobytu, potwierdza zaistnienie przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. To, czy opuszczenie lokalu było dobrowolne ma znaczenie, kiedy dana osoba jest zmuszona opuścić lokal na skutek bezprawnych działań innych osób, ale nie w sytuacji, gdy opuszczenie przez nią lokalu było następstwem zawinionych przez nią działań. Orzeczona wieloletnia kara pozbawienia wolności powoduje, że należy uznać, że opuszczenie lokalu przez zameldowanego miało charakter trwały. Skarżący odbywa karę wieloletniego pozbawienia wolności, która jest następstwem zawinionych przez niego działań.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podkreślił, że wbrew twierdzeniom organu nie opuścił lokalu w sposób trwały, jego nieobecność spowodowana jest odbywaniem kary w zakładzie karnym. Wskazał, że nie może zostać ponownie ukarany za ten sam czyn, poprzez pozbawienie miejsca zameldowania. Podkreślił, że pozbawienie go miejsca zameldowania spowoduje, że nie będzie mógł ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie z odbywania kary. Podał, że lokal, w którym jest zameldowany jest dla niego niezbędny, a skutki jego utraty mogą być nieodwracalne. Przyznał, że jego zachowanie było naganne, jednakże był wzorowym najemcą.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Oddalając skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 z późn. zm.; dalej jako "P.p.s.a.").Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że o zaistnieniu przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy świadczy odbywanie kary pozbawienia wolności, bowiem wiąże się ono z opuszczeniem miejsca pobytu stałego, zaś okoliczność, że skarżący nie opuścił dobrowolnie swojego miejsca pobytu, nie stanowiła przeszkody do wydania decyzji o jego wymeldowaniu. W tym zakresie Sąd wyjaśnił, że cecha dobrowolności nie dotyczy sytuacji, gdy osoba objęta obowiązkiem meldunkowym opuszcza miejsce pobytu stałego w związku z koniecznością odbycia kary pozbawienia wolności. Opuszczenie lokalu jest bowiem w tym wypadku zdarzeniem spowodowanym i zawinionym przez osobę pozbawioną wolności.
Sąd stwierdził także, że długotrwały, wieloletni pobyt w zakładzie karnym, któremu towarzyszą zmiany w sytuacji osobistej osadzonego, a także zmiany w stanie faktycznym związanym np. ze statusem czy nawet istnieniem danego mieszkania, zmianą właściciela, może uzasadniać dokonanie wymeldowania, gdy powrót do miejsca zameldowania w świetle zasad doświadczenia życiowego i przepisów prawa, budzi wątpliwości. W rozpoznawanej sprawie ustalono, że skarżący opuścił miejsce dotychczasowego pobytu w 1997 r. w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności, której koniec przypada na rok 2026. W opinii Sądu długoletnie pozbawienie wolności co do zasady wiąże się z trwałym opuszczeniem miejsca stałego pobytu i potwierdza zaistnienie przesłanki z art.15 ust.2 ustawy, chyba, że osoba pozbawiona wolności utrzymuje taki kontakt z lokalem mieszkalnym w którym jest zameldowana na pobyt stały, że nie można przyjąć domniemania trwałego opuszczenia lokalu.
Z okoliczności sprawy wynika jednak, że od czasu opuszczenia lokalu do chwili wydania decyzji o wymeldowaniu, skarżący ani nie podejmował działań świadczących o utrzymywaniu kontaktu ze spornym lokalem, czy też traktowaniu lokalu jako centrum spraw życiowych, ani też nie zgłaszał roszczeń cywilnoprawnych do lokalu. W szczególności, z akt sprawy nie wynika, by skarżący podejmował działania mające na celu chociaż częściowe pokrywanie opłat związanych z utrzymaniem lokalu, zapewnienie utrzymywania lokalu w niezbędnym porządku, czy stanie technicznym, nawet za pośrednictwem innych osób. Nie ma też dowodów, by podejmował starania o utrzymanie lub uzyskanie tytułu do lokalu, bądź uzewnętrzniał wolę powrotu do lokalu przed wszczęciem postępowania o wymeldowanie. W związku ze zmianami właścicielskimi do lokalu powrót do niego jest praktycznie niemożliwy, zaś sam zamiar zainteresowanego nie odgrywa w tym zakresie decydującego znaczenia.
W skardze kasacyjnej P. C. zarzucił naruszenie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że fakt nagłego zatrzymania skarżącego i jego długoletnie osadzenie w zakładzie karnym, przy jednoczesnym braku zamiaru opuszczenia miejsca, w którym był zameldowany, a nawet braku świadomości, iż matka skarżącego, będąc głównym najemcą przedmiotowego lokalu, dokonała jego zamiany, stanowią o możliwości uznania, iż doszło do trwałego opuszczenia miejsca zameldowania. W tym zakresie wyjaśnił, że z chwilą kiedy powziął wiadomość o zamianie mieszkania, niezwłocznie podjął starania, aby w przedmiotowym lokalu zameldować swoją córkę D., która miała uiszczać opłaty eksploatacyjne tak, aby zapewnić sobie po odbyciu kary pozbawienia wolności możliwość powrotu do miejsca, które uważa za swój dom. Okoliczność ta, wynikająca z treści materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy, została całkowicie pominięta w toku postępowania przed organami.
Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez brak dostrzeżenia uchybień, których dopuściły się organy obu instancji, polegających na braku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, a w konsekwencji oddalenie skargi.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutów zgłoszonych w ramach podstawy przewidzianej w art. 174 pkt 2 P.p.s.a należy stwierdzić, że wbrew stanowisku skarżącego Sąd I instancji prawidłowo ocenił materiał dowodowy zgromadzony w sprawie przez organy i zasadnie przyjął, że w stosunku do skarżącego spełnione zostały przesłanki wymeldowania w związku z opuszczeniem przez niego miejsca stałego pobytu na czas dłuży niż 3 miesiące. Powyższa okoliczność została ustalona na podstawie zeznań świadków oraz kontroli meldunkowych. Innych dowodów w sprawie nie było, a strona skarżąca nie wykazała, aby w tym zakresie istniały dowody, które wykazywałyby istnienie związku skarżącego z lokalem. W szczególności przyjętego domniemania trwałości opuszczenia lokalu nie może podważać oświadczenie strony, że podjął on działania zmierzające do utrzymania więzi z przedmiotowym lokalem poprzez zameldowanie w nim swojej córki D..
W pierwszej kolejności wskazać należy, że już sam brak świadomości strony o sytuacji prawej mieszkania wskazuje, że nie utrzymywała ona więzi z lokalem, ani z osobami w nim zamieszkującymi, co świadczy o definitywności opuszczenia miejsca. Ponadto akta sprawy wskazują jedynie, że wniosek o zameldowanie D. C. w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Ł., został zarejestrowany w Urzędzie Miasta Ł. w dniu 18 listopada 2014 r. W zgormadzonym materiale brak jednak informacji na temat załatwienia tego wniosku, zaś z protokołu przesłuchania D. C. wynika, że nie ma ona kontaktu z ojcem, w lokalu nr [...] przy ul. [...] w Ł. nigdy nie była, a sama mieszka pod innym adresem. W tej sytuacji trudno przyjąć, aby ww. czynności skarżącego stanowiły wyraz chęci utrzymania więzi z mieszkaniem, co więcej zeznania córki mogą wskazywać na to, że próba jej zameldowania przez ojca, dokonywana była bez jej wiedzy.
Zauważyć także należy, że sam fakt zameldowania w przedmiotowym lokalu córki skarżącego nie stanowiłby o zachowaniu więzi, gdyż nie wiążą się z nim inne formy utrzymywania kontaktu – w szczególności partycypowanie w kosztach jego utrzymania. Jak wynika bowiem z treści skargi kasacyjnej, skarżący zmierzał do tego, aby to córka uiszczała wszelkie opłaty eksploatacyjne, tymczasem, aby móc obalić domniemanie trwałego opuszczenia miejsca stałego pobytu z uwagi na trwanie więzi danej osoby z lokalem konieczne jest wykazanie, że to osoba, która opuściła to miejsce – a nie inne podmioty – podejmują działania w celu jej utrzymywania. W związku z powyższym w sprawie nie wykazano, że skarżący utrzymywał jakikolwiek "kontakt" z lokalem w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności.
Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zarzuty naruszenia art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.
W konsekwencji za nietrafny należało uznać także zarzut naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sąd prawidłowo przyjął, że pojęcia dobrowolności i trwałości opuszczenia dotychczasowego miejsca zameldowania nie można rozumieć w sposób dosłowny. Ich znaczenie należy bowiem oceniać mając na uwadze okoliczności konkretnej i indywidualnej sprawy. W przypadku zmiany miejsca pobytu spowodowanej pobytem w zakładzie karnym, orzecznictwo sądowoadministracyjne nie wymaga dobrowolności opuszczenia miejsca zamieszkania, co jest zrozumiałe, gdyż zmianie tej nie towarzyszy dobrowolność. Nie jest też uprawniona wykładnia ww. przepisu polegająca na przyjęciu, że w razie opuszczenia miejsca stałego pobytu w wyniku przymusu państwowego można uznać, iż opuszczenie takie nastąpiło dopiero wtedy, gdy osoba zainteresowana godzi się z takim stanem rzeczy. Taka wykładnia doprowadziłaby do utrzymania rozbieżności pomiędzy rzeczywistym stanem rzeczy, a stanem zapisanym w ewidencji (zob. wyrok NSA z dnia 12 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2599/14 - dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W odniesieniu zaś do przesłanki trwałości Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że długotrwały, wieloletni pobyt w zakładzie karnym może uzasadniać dokonanie wymeldowania. Jest bowiem rzeczą logiczną, że pojmowanie trwałości jako synonimu określenia "na zawsze", skutkowałoby niemożnością wymeldowania osoby, która w danym lokalu przebywa od lat. Bez wątpienia zatem opuszczenie miejsca zameldowania na okres ponad 20 lat na skutek wyroku skazującego, musi być uznane za trwałe opuszczenie miejsca pobytu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Także pozbawienie osoby odbywającej karę penitencjarnego odizolowania możliwości powrotu do mieszkania, np. z uwagi na zmiany właścicielskie lokalu oraz brak podjęcia przez zainteresowanego skutecznych działań prawnych w celu przywrócenia dotychczasowej sytuacji, dostatecznie świadczy o trwałości jego opuszczenia, a tym samym umożliwia zastosowanie procedury wymeldowania w oparciu o art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, także z przyczyn branych przez Naczelny Sąd Administracyjny pod uwagę z urzędu (por. art. 183 § 2 P.p.s.a. i art. 189 P.p.s.a.), orzeczono o jej oddaleniu stosownie do art. 184 tej ustawy.
Odnośnie zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu należy wyjaśnić, że wynagrodzenie dla pełnomocnika z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa, przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pełnomocnik skarżącej powinien zatem z wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia wystąpić do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.