Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 5 lipca 2013 r., sygn. akt II OSK 287/12

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 6 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1003/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie – po rozpoznaniu skargi Okręgu Polskiego Związku W. w K. na - uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] i stwierdził, że decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się w/w wyroku.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd podał, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 122 ust. 1 pkt 1, art. 127 ust. 3, art. 135 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.) i § 17 ust. 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. Nr 137, poz. 984 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania Okręgowego Polskiego Związku W. w K. - utrzymał w mocy decyzję Marszałka Województwa Śląskiego z dnia [...] listopada 2010r. Decyzją tą Marszałek Województwa Śląskiego udzielił K. S.A. Oddział K. W. w R. pozwolenia wodnoprawnego na:

1. - wprowadzanie do potoku B. wylotem W-1 w km 12 + 650 nadmiaru ścieków przemysłowych (mieszaniny wód z odpływu naturalnego do wyrobisk, odcieków i ścieków przemysłowych powstałych z wody wykorzystywanej na dole kopalni do celów technologicznych)- w ilości 60000 m3/d o parametrach: zawiesiny ogólne - 35 mg/l i poniżej, chlorki - 8450 mg/l i poniżej, siarczany - 2100 mg/l i poniżej;
2. - wprowadzanie do potoku B. wylotem W-2 w km 11 + 880 nadmiaru ścieków przemysłowych (mieszaniny wód z odpływu naturalnego do wyrobisk, odcieków i ścieków przemysłowych powstałych z wody wykorzystywanej na dole kopalni do celów technologicznych) - w ilości 60000 m3/d o parametrach jak powyżej.

Ponadto zobowiązano K. do wykonywania pomiarów ilości i jakości odprowadzanych ścieków zgodnie z wytycznymi zawartymi w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. Nr 137, poz. 984 ze zm.), utrzymania w należytym stanie technicznym kanalizacji, urządzeń podczyszczających, rowów doprowadzających oraz wylotów, utrzymania w należytym stanie koryta potoku B. na odcinku od km 11 + 700 do 12 + 700 oraz informowania uprawnionego do rybactwa o awariach mogących mieć wpływ na jakość i ilość ścieków przemysłowych wprowadzanych do potoku. Pozwolenie zostało udzielone do dnia 8 listopada 2002 r.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył Okręg Polskiego Związku W. w K., zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez bezpodstawne zastosowanie § 17 ust. 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, zwanego dalej rozporządzeniem. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wskazane w tym przepisie, warunkujące przyzwolenie na sumaryczną zawartość chlorków i siarczanów większą niż 1 g/l.

Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej uznał, że zarzuty skarżącego nie zasługują na uwzględnienie, gdyż kwestionowane pozwolenie wodnoprawne wydane zostało zgodnie z przepisami Prawa wodnego i w/w rozporządzenia.

Organ odwoławczy wskazał, iż z dyspozycji § 17 w/w rozporządzenia wynika, że do śródlądowych wód powierzchniowych płynących mogą być wprowadzane wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych - niezależnie od zawartości sumy chlorków i siarczanów - wtedy gdy w wodach odbiornika sumaryczna zawartość chlorków i siarczanów, w miejscu pełnego wymieszania, nie przekroczy 1 g/l. Jeżeli nie można dotrzymać tego warunku, a zastosowanie odpowiedniego rozwiązania technicznego nie jest możliwe lub ekonomicznie nieuzasadnione organ wydający pozwolenie wodnoprawne może skorzystać z regulacji ust. 3 § 17 i dopuścić sumaryczną zawartość chlorków i siarczanów większą niż 1 g/l, gdy nie spowoduje to szkód w środowisku wodnym i nie utrudni korzystania z wód przez innych użytkowników. Organ odwoławczy podzielił argumentację organu I instancji co do zasadności udzielenia pozwolenia na podstawie w/w przepisu wskazując, iż Kopalnia zrealizowała szereg działań, które pozwoliły na zmniejszenie zrzutu zasolonych ścieków m.in. przez zastosowanie metod górniczo-geologicznych ograniczających dopływ wód zasolonych do wyrobisk, wykorzystywanie części tych wód do celów podsadzkowych, do celów ppoż na dole K. oraz na potrzeby Z. Ponadto część wód kopalnianych, kwalifikowanych do wód pitnych jest ujmowana selektywnie i wykorzystywana do celów bytowo-gospodarczych.

W ocenie organu II instancji zastosowano zatem możliwe do zrealizowania rozwiązania techniczne i uzasadnione ekonomicznie. Organ odwoławczy zaznaczył, iż wody potoku B. nie są wykorzystywane ze względu na stopień ich zanieczyszczenia, spowodowany korzystaniem z tego cieku jako odbiornika ścieków różnego pochodzenia, w tym wprowadzanych m.in. przez aglomeracje, kopalnie, ze składowisk odpadów. Dla tego cieku nie ustalono też warunków korzystania, które określałyby wymagania jakościowe związane z użytkowaniem. Organ odwoławczy podkreślił, iż w operacie wodnoprawnym wskazano, że stopień zasolenia potoku poniżej zrzutów ścieków z K. działa zabójczo na rośliny wodne, eliminuje wiele gatunków zooplanktonu i niektóre gatunki glonów, jednakże nie eliminuje możliwości bytowania ryb, nie uniemożliwia też procesów samooczyszczania wód. Powyższe okoliczności uzasadniają celowość skorzystania z odstępstwa przewidzianego w § 17 ust. 3 rozporządzenia i dopuszczenie przekroczeń zawartości sumy chlorków i siarczanów ponad 1 g/ I. Skargę na powyższą decyzję Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej wniósł Okręg Polskiego Z. w K., podnosząc zarzut analogiczny jak w odwołaniu, tj., naruszenie prawa materialnego poprzez bezpodstawne zastosowanie § 17 ust. 3 rozporządzenia.

Strona skarżąca krytycznie odniosła się do stanowiska organu odwoławczego podzielającego argumentację organu I instancji sprowadzającą się do stwierdzenia, że K. zrealizowała szereg działań, które skutkują zmniejszeniem zrzutu zasolonych ścieków. Podkreśliła, że utrzymanie w mocy pozwolenia wodnoprawnego spowoduje utrzymanie stanu faktycznego, który nie eliminuje zarówno szkód w środowisku wodnym, jak i utrudnień w korzystaniu z wód przez innych użytkowników. W odpowiedzi na skargę Prezes Krajowego Zarządu Gospodarki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji.

Dodatkowo wskazał, iż z operatu wodnoprawnego wynika, że odprowadzanie wód z odwodnienia KW do potoku B. nawet przy zrzucie o maksymalnym stężeniu chlorków i siarczanów spowoduje tylko lokalne podwyższenie zasolenia potoku, a następnie wraz z biegiem cieku jego wody ulegną wysłodzeniu. Organ podkreślił, iż w świetle informacji podanych w operacie w wodach powierzchniowych tego rejonu utrwalił się stan biologiczny zdeterminowany m. in. wprowadzaniem do nich od lat wód z odwodnienia i dlatego odprowadzanie takich wód na warunkach określonych w zaskarżonej decyzji nie spowoduje zmniejszenia populacji ryb.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż nieprawidłowości w zakresie naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

Sąd podał, że zaskarżoną decyzją udzielono na podstawie art. 122 ust. 1 pkt 1. art. 127 ust. 3, art. 135 pkt 2 ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.), zwanej dalej ustawą i § 17 ust. 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. Nr 137, poz. 984 ze zm.),zwanego dalej rozporządzeniem, K. S.A. Oddział Kopalnia W. w R. pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie do potoku B. ścieków przemysłowych stanowiących mieszaninę wód z dopływu naturalnego do wyrobisk, odcieków i ścieków przemysłowych powstałych z wody wykorzystywanej na dole kopalni do celów technologicznych o określonych parametrach zawiesiny ogólnej, chlorków i siarczanów.

Sąd podkreślił, że generalną zasadą przyjętą w ustawie jest, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, ani wyrządzać szkód (art. 31 ust. 2), gdyż wody, jako integralna część środowiska oraz siedliska dla zwierząt i roślin, podlegają ochronie, niezależnie od tego, czyją stanowią własność (art. 38 ust.1). Celem ochrony wód jest utrzymywanie wód lub poprawa jakości wód, biologicznych stosunków w środowisku wodnym (art. 38 ust. 2). Działaniami mającymi służyć osiągnięciu tego celu jest m.in. unikanie, eliminowanie i ograniczanie zanieczyszczenia wód, w szczególności spowodowanego przez wprowadzanie do jednolitych części wód powierzchniowych substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (art. 38 ust. 4). Dokonana przez Sąd analiza przyjętych jako dopuszczalne w pozwoleniu wodnoprawnym wskaźników zawartości chlorków i siarczanów w ściekach przemysłowych wprowadzanych do potoku B., dała podstawę do stwierdzenia, iż organy legalizując wysokość zawartości tych związków chemicznych nie uwzględniły powyższych celów, wynikających z ustawy.

Sąd zaznaczył, że z "Operatu wodnego na wprowadzenie nadmiaru wód dołowych z R." do potoku B.", opracowanego na zlecenie podmiotu wnioskującego o udzielenie pozwolenia wodnoprawnego, średnie stężenie jonów chlorków i siarczanów za okres 2009 - 2010 wynosiło:

1. - na wylocie W-1 - chlorków 4030 mg/l, siarczanów 1945 mg/l;
2. - na wylocie W-2 - chlorków 4068 mg/l, siarczanów 1997 mg/l.

Powyższe wskaźniki zostały ustalone na podstawie comiesięcznych analiz wód odprowadzanych określonymi powyżej wylotami (strona 32 operatu). W operacie podano, iż biorąc pod uwagę możliwość uśredniania przez K. ilości i jakości wprowadzanych wód dołowych do odbiornika, do obliczeń przyjęto zarówno średnie jak i maksymalne stężenia chlorków i siarczanów, stwierdzone w badanych wodach dołowych odprowadzanych do odbiornika – potoku B. Jednocześnie w tabeli nr 5, mającej odzwierciedlać jakość nadmiaru wód dołowych wprowadzanych do potoku, sporządzonej w oparciu o przeprowadzone analizy fizyko-chemiczne wykonane przez laboratorium K., wykazano, że maksymalne stężenie chlorków stwierdzono na wylocie W-1 w dniu 7 czerwca 2005r. i osiągnęło ono poziom 8456,65 mg/l i 2100 mg/l siarczanów, zaś na wylocie drugim w dniu 18 stycznia 2005r. i wyniosło ono wówczas chlorków 8438,77 mg/l, a odnośnie zawartości siarczanów brak jest danych.

Na podstawie tych wskaźników wykonawca operatu tj. Przedsiębiorstwo Usługowo - Produkcyjno - Handlowe [...] Spółka z o.o. w Katowicach uznał za zasadne przyjęcie dla wylotów W-1 i W-2 przewidywanego maksymalnego stężenia chlorków- 8450 mg/l i stężenia siarczanów- 2100 mg/l. W ocenie Sądu niezrozumiałym jest ustalenie na przyszłość dopuszczalnego stężenia chlorków na podstawie ich maksymalnego stężenia w odległym 2005 r., w sytuacji, gdy w okresie od 10 listopada 2009r. do 10 maja 2010 r. było ono dwukrotnie niższe. Sąd zauważył, iż w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2010r. Marszałka Województwa Śląskiego podano, że w latach 2005-2009 realizowany był "Ramowy program działań w zakresie przedsięwzięć ekologicznych związanych ze zrzutem zasolonych wód dołowych z K., co pozwoliło na osiągnięcie efektu ekologicznego w postaci obniżenia ładunku soli w wodach dołowych odprowadzanych do potoku B. W ocenie Sądu, skoro możliwe było obniżenie zawartości chlorków do poziomu średniego 4030 mg/l w okresie ostatniego roku, to przyjęcie jako dopuszczalnego stężenia w ilości 8459 mg/l w pozwoleniu wodnoprawnym nie znajduje uzasadnienia w świetle obowiązującego porządku prawnego krajowego, jak również prawa unijnego.

Organom orzekającym uszło uwadze, że przyjęcie dwukrotnie wyższego wskaźnika zawartości chlorków wód dołowych odprowadzanych do potoku pozostaje w sprzeczności z celami przyjętymi w dyrektywie 2000/60 WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. U. UE. L Nr 327 z późn. zm.), która wyznacza 15-letni okres na osiągnięcie dobrego stanu dla wód powierzchniowych. Sąd zaznaczył, że ogólną zasadą wynikającą z rozporządzenia z dnia 24 lipca 2006 r. jest, by ścieki wprowadzane do wód nie wywoływały w wodach takich zmian fizycznych, chemicznych i biologicznych, które by uniemożliwiały prawidłowe funkcjonowanie ekosystemów wodnych i spełnienie przez wody określonych dla nich wymagań jakościowych, związanych z ich użytkowaniem wynikającym z warunków korzystania z wód regionu wodnego. Podkreślił, że przepis § 17 rozporządzenia zawiera szczegółową regulację dotyczącą wprowadzania do śródlądowych wód powierzchniowych płynących - wód pochodzących z odwodnienia zakładów górniczych.

W przepisie § 17 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wprowadzony został warunek, że wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych niezależnie od zawartości sumy chlorków i siarczanów, z wyłączeniem wskaźników, które są określone w Ip. 16 i 17 w tabeli II w załączniku nr 3 do rozporządzenia, mogą być wprowadzane do śródlądowych wód powierzchniowych płynących, jeżeli nie narusza to warunków określonych w § 3 rozporządzenia, a sumaryczna zawartość chlorków i siarczanów w tych wodach, wyliczona przy założeniu pełnego wymieszania, nie przekroczy 1 g/l. Określenie tego ostatniego warunku (sumaryczna zawartość chlorków i siarczanów w wodach), odnoszącego się nie do zawartości zanieczyszczeń w ściekach, ale do stanu wód powstałego na skutek ich wprowadzenia, zgodne jest z upoważnieniem ustawowym, wynikającym z art. 45 ust. 1 pkt 3 ustawy.

Sąd zaznaczył, że przepis § 17 ust. 3 rozporządzenia, na który powołał się organ II instancji statuuje warunki przyjęcia przez organ jeszcze dalej idącego odstępstwa od zasady. Wynika z niego, że wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych mogą być wprowadzane do śródlądowych wód powierzchniowych płynących, nawet wtedy, gdy spowodują, że sumaryczna wartość chlorków i siarczanów w tych wodach będzie większa niż 1 g/l, jeżeli łącznie spełnione są przesłanki: 1) zastosowanie odpowiedniego rozwiązania technicznego jest niemożliwe lub ekonomicznie nieuzasadnione, 2) przekroczenie parametru sumarycznej wartości chlorków i siarczanów w tych wodach (określonego na 1 g/l) nastąpi na krótkich odcinkach poniżej miejsca wprowadzenia wód, 3) nie spowoduje to szkód w środowisku wodnym, 4) nie utrudni korzystania z wód przez innych użytkowników. Zdaniem Sądu brzmienie przepisu § 17 ust. 3 "Jeżeli nie można dotrzymać warunków (...) można dopuścić sumaryczną zawartość chlorków i siarczanów większą niż 1 g/l, jeżeli nie spowoduje to szkód w środowisku wodnym i nie utrudni korzystania z wód przez innych użytkowników", wskazuje, że decyzja wydana na jego podstawie, podjęta jest w ramach tzw. "uznania administracyjnego".

Z tego względu organ wydający decyzję jest obowiązany do wykazania w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, że nie przekroczył granic uznania administracyjnego. W ocenie Sądu z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy nie zbadał, czy organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego – ograniczył się do stwierdzenia, że podziela argumentację przytoczoną w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, co w tej sprawie nie było wystarczające w świetle art. 15 k.p.a. Organy orzekające nie wykazały w sposób dostateczny spełnienia przesłanek do zastosowania § 17 ust. 3 rozporządzenia i nie przedstawiły przekonywującej argumentacji uzasadniającej udzielenie pozwolenia na warunkach w nim określonych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła Spółka K. S.A. Oddział K.", reprezentowana przez radcę prawnego J. T., zaskarżając wyrok w całości.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1. - naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię § 17 ust. 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (DZ.U. Nr 137 poz. 984) przez przyjęcie, iż nie ma on w sprawie zastosowania, w związku z udzielonym przez Marszałka Województwa Śląskiego decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2010r. pozwoleniem wodnoprawnym na wprowadzanie do potoku B. (wylotem W 1 w km 12+650 oraz wylotem W 2 w km 11+880 ścieków przemysłowych, pochodzących z odwodnienia zakładu górniczego) w ilości 6000 m3/d, o określonych parametrach oraz że organy orzekające w niniejszej sprawie nie przedstawiły w wydanych decyzjach przekonywującej argumentacji uzasadniającej udzielenie pozwolenia na warunkach w nim określonych;
2. - sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego w sprawie materiału przez przyjęcie, że organ odwoławczy nie zbadał, czy Marszałek Województwa Śląskiego wydając pozwolenie wodnoprawne na wprowadzanie do potoku B. ścieków przemysłowych z odwodnienia zakładu górniczego przekroczył granice uznania administracyjnego przy wydaniu pozwolenia stosując odstępstwo z § 17 ust., 3 cyt. wyżej rozporządzenia.

W oparciu o powyższe zarzuty kasacyjne K. S.A. Oddział K. wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i zasądzenie na rzecz uczestnika postępowania kosztów postępowania, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca Spółka podniosła, że wydane decyzje zostały przez organy należycie uzasadnione, mając na uwadze, iż uczestnik postępowania nie może dotrzymać warunków określonych w § 17 ust. 1 pkt. 2 cyt. rozporządzenia tj. utrzymanie stężenia jonów CI+SO4 w wodach odbiornika - potoku B., w ilości poniżej 1g/l w odniesieniu do przekrojów usytuowanych poniżej wylotów W-1 i W-2 na odcinkach km 12+650 oraz 11+880 i wnioskując o wydanie pozwolenia wodnoprawnego przedłożył operat wodnoprawny, który charakteryzuje odbiornik ścieków - potok B. oraz zawiera analizę z wpływu zrzutu wód z odwodnienia zakładu górniczego, na jakość jego wód, jak też wynika z niego, że odprowadzanie wód z odwodnienia zakładu górniczego K." do potoku B. nawet przy zrzucie o maksymalnym stężeniu chlorków i siarczanów spowoduje tylko lokalne podwyższenie zasolenia potoku, lecz z biegiem cieku jego wody ulegają wysłodzeniu.

Strona skarżąca podniosła, że autor operatu wodnoprawnego, posługując się danymi z literatury stwierdził, że przy danym średnim stężeniu chlorków i siarczanów ich negatywny wpływ na środowisko będzie tym mniejszy im mniejsze będą wahania stężeń, a spowodowane to jest zjawiskiem stopniowej adaptacji organizmów do podwyższonego zasolenia wód.

Spółka wyjaśniła, że w operacie wodnoprawnym ustosunkowano się do maksymalnych stężeń - chlorki 8450mg/l, siarczany 2100 mg/l, gdyż na etapie sporządzenia dokumentacji nie był znany ostateczny termin zakończenia likwidacji R. w Oddziale K.", a K. będąc w fazie likwidacji rozpoczęła już proces likwidacji zbędnych wyrobisk i proces zamulania, który w zależności od rejonów zamulań oraz dróg migracji wód podsadzkowych i ich odbioru - stężenia chlorków i siarczanów będą ulegać zmianom, a ilość i jakość odprowadzanych wód dołowych w dużej mierze uwarunkowana będzie od poziomów likwidowanych wyrobisk, a także od wielkości i zakresu prowadzonych zamulań profilaktycznych. Po dokonaniu zmian w systemie odwadniania, w tym skierowaniu najbardziej zasolonych wód na R., nastąpi znaczne zmniejszenie zrzutu do potoku B., a termin zakończenia likwidacji R. ustalony został zgodnie z Uchwałą Nr [...] z dnia [...] września 2011r. Zarządu K. S.A. na dzień [...] grudnia 2014 r.

Spółka podkreśliła, iż powyższe okoliczności były brane pod uwagę przy wprowadzaniu wód pochodzących z odwodnienia zakładu górniczego R. Oddziału K. do odbiornika potoku B., zaś sumaryczna zawartość chlorków i siarczanów większa niż 1 g/l wystąpi tylko lokalnie, na krótkich odcinkach, poniżej miejsca wprowadzania ścieków przemysłowych do wód potoku i nie utrudni korzystania z wód potoku innym użytkownikom, nie powodując szkód w środowisku.

Strona skarżąca podniosła, iż skoro jednoznacznie stwierdzono, że zastosowanie innego rozwiązania technicznego jest niemożliwe i ekonomicznie nieuzasadnione, to tym samym dokonanie odstępstwa z § 17 ust. 3 rozporządzenia jest jedyną koniecznością. Wskazała nadto, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie mylnie określił ilość odprowadzanych ścieków na 60000 m3 zamiast 6000 m3/na dobę jak to określa decyzja.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.

W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych.

Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie.

Po pierwsze, zauważyć należy, iż zarzut skargi kasacyjnej dotyczący dokonania przez Sąd pierwszej instancji błędnej wykładni § 17 ust. 3 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006 r. w sprawie warunków, jakie należy spełniać przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. z 2006 r. Nr 137, poz. 984) przez przyjęcie, że nie ma on w sprawie zastosowania, a organy nie przedstawiły w wydanych decyzjach przekonywującej argumentacji, w zasadzie nie jest zarzutem naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, ale jest zarzutem dotyczącym błędnego zastosowania tego przepisu, tj. błędnej subsumcji danego przepisu aktu prawnego do stanu faktycznego sprawy.

Z uwagi na takie sformułowanie powyższego zarzutu kasacyjnego przypomnieć należy, iż naruszenie prawa materialnego może przejawiać się w dwóch różnych formach tj. w postaci błędnej wykładni lub niewłaściwym zastosowaniu określonego przepisu. Błędna wykładnia prawa polega nieprawidłowym odczytaniu treści prawa, bądź na zastosowaniu prawa uchylonego. Naruszenie prawa materialnego w postaci niewłaściwego zastosowania prawa może polegać na błędnej subsumcji tj. podciągnięciu stanu faktycznego pod niewłaściwy przepis.

Strona skarżąca zarzutu naruszenia § 17 ust. 3 rozporządzenia upatruje w tym, iż Sąd pierwszej instancji przyjął, że przepis ten nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Istota postawionego zarzutu kasacyjnego sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie, czy § 17 ust. 3 powołanego rozporządzenia znajduje zastosowanie w danych okolicznościach faktycznych sprawy czy też nie znajduje zastosowania. A zatem, postawiony zarzut kasacyjny dotyczy subsumcji tj. podciągnięcia stanu faktycznego pod przepis rozporządzenia.

Niezależnie jednak od sposobu sformułowania zarzutu skargi kasacyjnej stwierdzić należy, iż zarzut ten podlega ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego i jest zasadny, podobnie jak zarzut dotyczący sprzeczności istotnych ustaleń Sądu pierwszej instancji z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.

A mianowicie, Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w części zawierającej przedstawienie stanu sprawy, w tym opis decyzji, które w tej sprawie zapadły, napisał, że Marszałek Województwa Śląskiego decyzją z dnia [...] listopada 2010r. udzielił K. S.A. Oddział K. w R. pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie do potoku B. wylotem W-1 w km 12 + 650 nadmiaru ścieków przemysłowych (mieszaniny wód z odpływu naturalnego do wyrobisk, odcieków i ścieków przemysłowych powstałych z wody wykorzystywanej na dole kopalni do celów technologicznych) - w ilości 60000 m3/d i wprowadzanie do potoku B. wylotem W-2 w km 11 + 880 nadmiaru ścieków przemysłowych (mieszaniny wód z odpływu naturalnego do wyrobisk, odcieków i ścieków przemysłowych powstałych z wody wykorzystywanej na dole kopalni do celów technologicznych) - w ilości 60000 m3/d. Tymczasem Marszałek Województwa Śląskiego decyzją tą udzielił pozwolenia wodnoprawnego na wprowadzanie do potoku B. tak wylotem W-1 jak i wylotem W-2 nadmiaru ścieków przemysłowych w ilości 6000 m3 na dobę, a więc w ilości 10-krotnie niższej niż przyjął Sąd pierwszej instancji.

Przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji możliwości wprowadzania przez K. w R. do potoku B. wylotem W-1 i wylotem W-2 na podstawie przedmiotowego pozwolenia wodnoprawnego nadmiaru ścieków przemysłowych w ilości 10-krotnie wyższej niż organ określił w tym pozwoleniu wodnoprawnym mogło mieć istotny wpływ na ocenę legalności decyzji jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji. Kwestia ta dotyczy bowiem oceny subsumcji § 17 ust. 3 rozporządzenia do stanu faktycznego jaki zaistniał w niniejszej sprawie.

Stosownie do § 17 ust. 1 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie warunków, jakie należy spełniać przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. z 2006 r. Nr 137, poz. 984) – dalej: "rozporządzenie" - ścieki przemysłowe o zawartości sumy chlorków i siarczanów powyżej 1.500 mg/l, z wyłączeniem wskaźników określonych w lp. 16 i 17 w tabeli II w załączniku nr 3 do rozporządzenia, oraz wody pochodzące z odwodnienia zakładów górniczych niezależnie od zawartości sumy chlorków i siarczanów, z wyłączeniem wskaźników, które są określone w lp. 16 i 17 w tabeli II w załączniku nr 3 do rozporządzenia, mogą być wprowadzane: do wód morza terytorialnego i morskich wód wewnętrznych - bez ograniczeń (pkt 1); do śródlądowych wód powierzchniowych płynących - jeżeli nie narusza to warunków określonych w § 3, a sumaryczna zawartość chlorków i siarczanów w tych wodach, wyliczona przy założeniu pełnego wymieszania, nie przekroczy 1 g/l (pkt 2).

Jeżeli nie można dotrzymać warunków, o których mowa w ust. 1 pkt 2, a zastosowanie odpowiedniego rozwiązania technicznego jest niemożliwe lub ekonomicznie nieuzasadnione, na krótkich odcinkach poniżej miejsca wprowadzania ścieków i wód, o których mowa w ust. 1, można dopuścić sumaryczną zawartość chlorków i siarczanów większą niż 1 g/l, jeżeli nie spowoduje to szkód w środowisku wodnym i nie utrudni korzystania z wód przez innych użytkowników - § 17 ust. 3 rozporządzenia.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, iż Sąd pierwszej instancji wprawdzie zasadnie postawił pytanie dlaczego organ - skoro strona w okresie ostatniego roku odprowadzała ścieki przemysłowe o zawartości chlorków 4030 mg/l - udzielając pozwolenia wodnoprawnego przyjął dopuszczalne stężenie chlorków 8459 mg/l, to jednak pominął inne istotne dla tej sprawy kwestie.

Mając na uwadze przytoczone wyżej przepisy rozporządzenia podkreślić należy, że Sąd pierwszej instancji powołał się na stężenia jonów chlorków i siarczanów na wylocie W-1 i W-2 potoku B. w 2005 r. i w okresie 2009 - 2010 r., lecz jednocześnie nie zwrócił dostatecznej uwagi na informacje zawarte we wstępie "Operatu wodnego na wprowadzenie nadmiaru wód dołowych z R." do potoku B." i nie rozważył kwestii podanej we wprowadzeniu do tego operatu i w dalszych częściach tego operatu, a mianowicie dotyczącej podjętego procesu likwidacji R. oraz kwestii dotyczącej przewidywanej zmiany w systemie odwadniania.

Sąd pierwszej instancji nie rozważył również w sposób dostateczny, a w zasadzie nie odniósł się do tego, czy wcześniejsze wyniki stężenia jonów chlorków i siarczanów dotyczyły kopalni po połączeniu czyli K.", czy też dotyczyły kopalni, które jeszcze istniały przed ich połączeniem, tj. K." i K.".

Powyższe kwestie mogą mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, bo w sytuacji kiedy w 2007 r. K. i K." połączyły się w jedną K-k" należało ocenić jakie ścieki przemysłowe i o jakim stężeniu chlorków i siarczanów wprowadzała wcześniej zarówno K." jak i K." (do ich połączenia w 2007 r.), a także K." powstała z ich połączenia. I dopiero ocena tego o jakim stężeniu chlorków i siarczanów ścieki przemysłowe do potoku B. wylotem W-1 i wylotem W-2 wprowadzały te K. i jakie obecnie wprowadza K." może stanowić podstawę do oceny czy decyzja jaka zapadła przed organem I i II instancji była decyzją prawidłową czy też dotkniętą wadami.

Jednocześnie podkreślić należy, iż oceny powyższej należy dokonać w powiązaniu z procesem likwidacji R. – na podstawie uchwały Zarządu K. S.A w sprawie likwidacji R. oddziału K." z dnia [...] maja 2009 r., Nr [...] oraz przewidywanych zmian w systemie odwadniania – na podstawie uchwały Zarządu K. S.A. z dnia [...] lipca 2009 r., Nr [...] r. w sprawie zaakceptowania kierunku działań zmierzających do zabezpieczenia przed zagrożeniem wodnym kopalń sąsiednich w aspekcie odprowadzania wód z dopływu naturalnego R. oddziału K. po jego likwidacji.

Rozważenia wymaga kwestia, czy okoliczności związane z likwidacją R. mają wpływ, a jeśli tak to jaki, na ocenę legalności zaskarżonego do Sądu pierwszej instancji pozwolenia wodnoprawnego. W szczególności rozważyć należy, czy likwidacja R. pozwala na utrzymanie obniżonego na skutek wdrożenia w latach 2005-2009 "Ramowego programu działań w zakresie przedsięwzięć ekologicznych związanych ze zrzutem zasolonych wód dołowych z K." poziomu stężenia chlorków.

Skoro w latach 2005-2009 realizowany był "Ramowy program działań w zakresie przedsięwzięć ekologicznych związanych ze zrzutem zasolonych wód dołowych z K.", co pozwoliło na osiągnięcie efektu ekologicznego w postaci obniżenia ładunku soli w wodach dołowych odprowadzanych do potoku B., to rodzi się pytanie, czy likwidacja R. wpłynie, czy też nie wpłynie na poziom stężenia chlorków.

W ramach powyższego programu strona skarżąca stosowała środki, które miały służyć obniżeniu ładunku soli w wodach dołowych wprowadzanych do potoku B. Działania skutkujące zmniejszeniem ilości wprowadzanych do potoku B. wód zasolonych polegały m.in. na tym, że wykorzystywano zasolone wody dołowe do celów podsadzkowych, do zasilania rurociągów p.poż na dole kopalni, do Z. i ujmowania wody słodkiej na poz.165 m i wykorzystywania jej do celów specjalno – bytowych. Z uwagi na proces likwidacji R. należy zadać pytanie, czy przy likwidacji R. nadal będzie możliwe prowadzenie takich działań jakie były prowadzone w ramach powyższego programu ekologicznego, mających na celu zmniejszenie ilości wód zasolonych wprowadzanych do potoku B. A zatem, rozważenia wymaga to, czy skarżąca Spółka będzie nadal mogła wykorzystywać zasolone wody dołowe do celów podsadzkowych, do zasilania rurociągów p.poż na dole kopalni, do Z. i ujmowania wody słodkiej na poz.165 m i wykorzystywania jej do celów specjalno – bytowych i w jakim zakresie likwidacja R. będzie wpływała na podwyższenie czy też obniżenie stężenia chlorków i siarczanów w odprowadzanych ściekach przemysłowych.

Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznając sprawę dokona kontroli legalności zaskarżonej decyzji mając na względzie wskazane wyżej kwestie. Rozważenie powyższych okoliczności pozwoli na ocenę legalności przedmiotowego pozwolenia wodnoprawnego, w tym zasadności określenia ilości i parametrów ścieków przemysłowych wprowadzanych do potoku B. wylotem W-1 i wylotem W-2. Okoliczności te podlegają ocenie w świetle przepisów dyrektywy i w ramach przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2001r. Prawo wodne (Dz. U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 lipca 2006r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz.U. Nr 137, poz. 984 ze zm.) oraz dyrektywy 2000/60 WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2000 r. ustanawiającej ramy wspólnotowego działania w dziedzinie polityki wodnej (Dz. U. UE. L Nr 327 z późn. zm.).

W toku ponownego postępowania przed Sądem pierwszej instancji zarówno skarżąca Spółka może dodatkowo wyjaśnić kwestie, które podniesione zostały w skardze kasacyjnej czy też zostały zaakcentowane w operacie wodnoprawnym i stanowiącej załącznik do operatu analizie fizyko – chemicznej wód dołowych z K. odprowadzanych do potoku B. wylotami W-1 i W-2 oraz wniosku o wydanie pozwolenia wodnoprawnego jak i pozostałe strony mogą wypowiedzieć się odnośnie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono w oparciu o art. 203 pkt 2 p.p.s.a.