Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 maja 2019 r. sygn. akt II SA/Op 116/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę K. K. na decyzję Wojewody O. z dnia 15 stycznia 2019 r., nr... w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska.
Dokonując oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w przepisach prawa materialnego.
Sąd wskazał, że nazwisko, podobnie jak imię jest elementem identyfikującym osobę, określającym jej tożsamość, składającym się na stan cywilny. Stanowi trwały atrybut podmiotowości człowieka, prawnie mu przypisany przez zarejestrowanie w aktach stanu cywilnego. Ustawa z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz. U. z 2016 r., poz. 10), realizuje zasadę względnej stabilizacji imion i nazwisk, a ich zmiana może nastąpić tylko na zasadach określonych w tej ustawie. Zdaniem Sądu, organy dokonały w niezbędnym zakresie oceny dotyczącej ustalenia czy istnieją "ważne powody" zmiany nazwiska i poprawnie uznały, że okoliczności wskazane przez skarżącą mogą uzasadniać dokonanie żądanej zmiany. Ocena w tym zakresie została dokonana na podstawie ustaleń, które potwierdziły wskazane przez skarżącą okoliczności, a mianowicie związane z sytuacją rodzinną skarżącej i jej trudnymi doświadczeniami życiowymi.
Sąd zaznaczył, że wprawdzie uzasadnienia organów w tym zakresie są lakoniczne, jednak brak wyczerpującego uzasadnienia nie stanowił naruszenia mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro podstawą wydania decyzji odmownej były innej przyczyny.
Wątpliwości organu budziła bowiem forma nazwiska, jakie wskazała skarżąca. W celu ustalenia, czy wyraz "Jestem", może być nazwiskiem, w toku postępowania organ pierwszej instancji wystąpił o opinię do Rady Języka Polskiego.
Sąd wyjaśnił, że stosownie do art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim (Dz.U. z 2018 r. poz. 931 ze zm.) wszystkie organy władzy publicznej oraz instytucje i organizacje uczestniczące w życiu publicznym są obowiązane do ochrony języka polskiego, która to ochrona w szczególności polega m.in. na dbaniu o jego poprawne używanie. Zgodnie z art. 12 ww. ustawy, Rada Języka Polskiego jest instytucją opiniodawczo-doradczą w sprawach używania języka polskiego. W świetle natomiast art. 14 tej ustawy, opinii Rady może zasięgnąć każdy organ, o którym mowa w art. 4, w wypadku wystąpienia w toku czynności urzędowych istotnych wątpliwości dotyczących użycia języka polskiego.
Zdaniem Sądu, forma nazwiska, jaką wskazała skarżąca, uzasadniała wystąpienie do Rady Języka Polskiego o udzielenie opinii, co do jej prawidłowości w świetle zasad języka polskiego. Na podstawie uzyskanego stanowiska trafnie też organy stwierdziły, że słowo "jestem" nie może być nazwiskiem. Jak wskazała Rada, ciąg znaków "Jestem" nie funkcjonuje w języku polskim jako nazwisko. Poza tym, trudno uznać "Jestem" za nazwisko, gdyż jest to forma czasownika. Wprawdzie czasowniki bywają podstawami nazwiska, np. Musiałek, od czasownika "musieć", jednak nie zdarza się, aby nazwiska były tożsame z formami czasownika "być" w czasie teraźniejszym.
W świetle wskazanej opinii, w ocenie Sądu pierwszej instancji, brak było podstaw do dokonania zmiany nazwiska skarżącej na wskazane przez nią nazwisko "Jestem". Jak już wcześniej zaznaczono, nazwisko stanowi atrybut podmiotowości człowieka. W języku polskim to rzeczownik, odpowiadający na pytanie "kto, co ?" określa osobę, jako podmiot, czy rzecz jako przedmiot, a nie czasownik, który oznacza czynność, działanie. Nazwisko powinno zatem mieć taką formę, która odnosi się do podmiotu, gramatycznie wyrażanego rzeczownikiem, a nie czasownikiem dotyczącym czynności, której wykonawcą jest podmiot. Zaproponowane zatem przez skarżącą jako jej nazwisko słowo "Jestem", które jest formą czasownika "być’ w formie podstawowej nie jest postrzegane jako nazwisko.
Reasumując, Sąd uznał za prawidłowe stanowisko organu co do braku możliwości zmiany nazwiska skarżącej na "Jestem", jako nieznajdującego uzasadnienia w zasadach dotyczących tworzenia nazwisk w języku polskim. Nazwisko co do zasady winno mieć formę rzeczownikową ewentualnie odczasownikową. To rzeczownik w języku polskim określa osobę, przedmiot, rzecz, a nie czasownik i to w pierwszej osobie. Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji nie stwierdził przy tym, aby rozpoznając sprawę organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z zaskarżonej decyzji wynika, że zgodnie z art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego dokonano oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a wyniki tej oceny przedstawiono w uzasadnieniu decyzji, w którym stosownie do art. 11 i art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego wskazano uwzględnione okoliczności i przyczyny podjętego rozstrzygnięcia.
Nadto, realizując zasadę informowania z art. 9 kodeksu postępowania administracyjnego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że wskazane przez skarżącą powody ubiegania się o zmianę nazwiska są wystarczające do dokonania zmiany, na nazwisko w innej formie niż wskazane nazwisko "Jestem".
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, podnoszone w skardze zarzuty naruszenia prawa procesowego, tj. art. 8, art. 9, art. 11 i art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego nie mogły odnieść zamierzonego przez stronę skutku. W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 4 ust. 1 ustawy. Sąd zaznaczył jednocześnie, że nie identyfikuje się ze stanowiskiem procedujących organów, że zaproponowane przez skarżącą nazwisko "Jestem" mogłoby być ośmieszające.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę.
W skardze kasacyjnej K. K. zaskarżyła powyższy wyrok w całości, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie reformatoryjnie w trybie art. 188 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o zmianie nazwiska i nazwiska rodowego K. K. na nazwisko i nazwisko rodowe "Jestem", uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody O. z dnia 15 stycznia 2019 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w Chrząstowicach z dnia 15 listopada 2018 r. oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię, tj.: art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim przez uznanie, iż w ramach ciążącego na organach władzy publicznej obowiązku dbania o poprawne używanie języka polskiego oraz ochrony języka polskiego brak możliwości zmiany nazwiska skarżącej na nazwisko "Jestem" jako nieznajdującego uzasadnienia w zasadach dotyczących tworzenia nazwisk w języku polskim, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia w/w przepisów powinna prowadzić do odmiennego wniosku, a to z tego względu, że powyższe przepisy nie stoją na przeszkodzie zmiany nazwiska skarżącej na nazwisko "Jestem", gdyż słowo "jestem" występuje w języku polskim, nie zostało ono w żaden sposób zniekształcone w swej pisowni (jak i w wymowie), a ponadto brak w prawie polskim wyraźnie określonych zasad tworzenia nazwisk w języku polskim, przez naruszenie których mogłoby w konsekwencji dojść do naruszenia przepisów art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim.
Oświadczyła, że zrzeka się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim nie jest zasadny. Granice dopuszczalności zmiany nazwiska wyznaczają przepisy ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska, stanowiąc w definicji ustawowej zawartej w art. 3 pkt 2, że w rozumieniu ustawy zmiana nazwiska oznacza zmianę na inne nazwisko. Ocena zmiany nazwiska na inne nazwisko wymaga współzastosowania ustawy o zmianie imienia i nazwiska z ustawą o języku polskim. Ten obowiązek współstosowania wynika z nałożenia na organy władzy publicznej, w tym i organy samorządu terytorialnego obowiązku ochrony języka polskiego (art. 3 pkt 2 powołanej ustawy o języku polskim). W art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy o języku polskim określono sposób ochrony języka polskiego, wyliczając, że obejmuje on dbałość o poprawne używanie języka polskiego.
Poprawność używania języka polskiego może wymagać wiedzy specjalistycznej. Dla zatem stworzenia gwarancji realizacji obowiązku władz publicznych, zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy o języku polskim utworzono instytucję opiniodawczo-doradczą w sprawie używania języka polskiego – Radę Języka Polskiego. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy o języku polskim: "Każdy organ, o którym mowa w art. 4, może zasięgnąć opinii Rady w wypadku wystąpienia w toku czynności urzędowych istotnych wątpliwości dotyczących użycia języka polskiego". Do organów tych zgodnie z art. 4 pkt 2 i 3 ustawy o języku polskim należą organy samorządu terytorialnego i organy rządowej administracji publicznej.
Nie można zarzucić dowolności zastosowania art. 14 ust. 1 ustawy o języku polskim przez organ I instancji, przez zwrócenie się o opinię do Rady Języka Polskiego. Nie można przyjąć dowolności organów przy przyjęciu opinii jako wykluczającej poprawność zmiany nazwiska na nazwisko "Jestem". Stanowisko Rady Języka Polskiego nie zostało podważone w skardze kasacyjnej. Nie przedstawiono opinii w której podważono by zasadność tego stanowiska, wywodząc o poprawności proponowanej zmiany nazwiska. Nie można zatem uznać za zasadny zarzut błędnej wykładni art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy o języku polskim, skoro wywodzi się jedynie z faktu, że słowo "jestem" występuje w języku polskim, nie wywodzi się natomiast, że odpowiada to zmianie nazwiska, która została uregulowana w art. 3 pkt 2 ustawy o zmianie imienia i nazwiska.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
- - ---------------------- 5