Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 1 lipca 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 699/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA), po rozpoznaniu sprawy ze skargi O.O. i B.O. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: Minister) z dnia [...] lutego 2013 r. Nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej - skargę oddalił.
W uzasadnieniu przedstawiono następującą argumentację faktyczną i prawną:
decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...], Minister uchylił w całości decyzję własną z dnia [...] marca 2009 r. Nr [...] i stwierdził nieważność decyzji Wojewody Sieradzkiego z dnia [...] października 1981 r. Nr [...] zatwierdzającej projekt scalenia gruntów wsi [...], gm. [...], w części dotyczącej działki oznaczonej po scaleniu nr [...] będącej własnością J.R. oraz działki nr [...] będącej własnością O.O. oraz B.O., m.in. w części dot. przebiegu granicy między tymi działkami.
Pismem z dnia 16 listopada 2012 r. J.R., reprezentowana przez pełnomocnika (syna), wystąpiła o sprostowanie oczywistej omyłki w rozstrzygnięciu decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. i zastąpienie sformułowania "będącej własnością J.R." słowami "będącej własnością H. i J. małżonków R.". Wskazała, że zarówno przed, jak i po scaleniu, właścicielami gruntu byli i są J. i H.R.
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r. Nr [...] Minister odmówił dokonania sprostowania argumentując, że we wskazanej decyzji H.R. nie występuje ani w rozstrzygnięciu, ani w uzasadnieniu i rozdzielniku, a więc brak jest rozbieżności pomiędzy tymi elementami decyzji. Ponadto, jego pominięcia jako strony postępowania administracyjnego nie można zakwalifikować jako oczywistej omyłki podlegającej naprawieniu w trybie art. 113 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej K.p.a.).
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 29 stycznia 2013 r. J.R. naprowadziła, że dopisanie H.R. do rozstrzygnięcia decyzji nie naprawia błędu w postaci braku jego udziału w postępowaniu, co może nastąpić tylko na skutek wniosku o wznowienie postępowania. Celem sprostowania oczywistej omyłki jest jedynie naprawienie niezgodności rozstrzygnięcia decyzji z obiektywnym stanem prawnym.
Postanowieniem z dnia [...] lutego 2013 r. Minister uchylił własne postanowienie z dnia [...] stycznia 2013 r. oraz sprostował decyzję z dnia [...] listopada 2011 r. w ten sposób, że użyte w rozstrzygnięciu wyrazy "będącej własnością J.R." zastąpił wyrazami "będącej własnością J. i H. małż. R.". Organ wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności z rejestru szacunku porównawczego gruntów wydzielonych w wyniku scalenia wynika bezspornie, że w dniu wydania decyzji Wojewody Sieradzkiego z dnia [...] października 1981 r. właścicielami wydzielonej w wyniku scalenia działki nr [...] byli J. i H. małż. R. i są nimi do chwili obecnej, co potwierdza badanie elektronicznej księgi wieczystej nr [...] przeprowadzone 15 lutego 2013 r. W związku z powyższym wskazanie w rozstrzygnięciu decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. jedynie J.R. jako właścicielki tej działki stanowi oczywistą omyłkę, która podlega naprawieniu w trybie art. 113 § 1 K.p.a.
W skardze O.O. i B.O., zarzucając naruszenie art. 113 § 1 K.p.a., wnieśli o uchylenie postanowienia Ministra z dnia [...] lutego 2013 r., ponieważ wydanie zaskarżonego postanowienia oznacza, że współwłaścicielem nieruchomości stał się H.R., a więc doszło do merytorycznej zmiany decyzji. Przytoczyli fragmenty uzasadnień wyroków sądów administracyjnych wydanych w sprawach o sygn. akt. IV SA 1184/97, II SA 1072/99 i IV SA/Wa 395/05, które w ich ocenie jednoznacznie wskazują na zasadność postawionego zarzutu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA skargę oddalił i wyjaśnił, że instytucja sprostowania służy przywróceniu rzeczywistej woli organu, ilekroć zachodzi oczywista niezgodność między ową rzeczywistą wolą, a jej wyrażeniem na piśmie. Sprostowaniu w trybie cytowanego przepisu podlegają wyłącznie niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe oraz oczywiste pomyłki; nie dotyczy to błędów i omyłek istotnych, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia obowiązującego prawa, stanu faktycznego sprawy oraz konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej.
W ocenie Sądu, oznaczenie w rozstrzygnięciu decyzji Ministra z dnia [...] listopada 2011 r. jako właściciela działki nr [...] wyłącznie J.R. nie może być zaliczone do błędów i omyłek istotnych, gdyż w jej uzasadnieniu wskazano, że postępowaniem scaleniowym objęto m.in. grunty stanowiące działki ewidencyjne nr nr [...] o łącznej pow. 0,57 ha należące do J. i H. małż. R. Stwierdzono także, że w zamian za wymienione grunty, dla H. i J. małż. R. wydzielono grunty stanowiące działki ewidencyjne nr [...] i [...] o łącznej pow. 0,61 ha oraz należny ekwiwalent.
Również zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, na który prawidłowo powołał się Minister, tj. rejestr szacunku porównawczego gruntów wydzielonych w wyniku scalenia oraz dane ujawnione w elektronicznej księdze wieczystej nie pozostawiają wątpliwości, że zarówno w dacie wydania decyzji Wojewody Sieradzkiego zatwierdzającej projekt scalenia gruntów wsi [...] ([...] października 1981 r.), jak i w dacie wydania decyzji Ministra stwierdzającej jej nieważność ([...] listopada 2011 r.), właścicielami tej nieruchomości byli małżonkowie H.R. i J.R. WSA podkreślił, że wbrew przekonaniu skarżących, wydając zaskarżone postanowienie Minister nie dokonał merytorycznej zamiany decyzji, ani nie zmienił podmiotowego zakresu prawa własności nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...], które to prawo jako ujawnione w księdze wieczystej nr [...], chronione jest rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Prowadzi to do wniosku, że pominięcie H.R., jako właściciela nieruchomości, w rozstrzygnięciu decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. nastąpiło wbrew woli organu administracji, odmiennie od ustalonego przezeń stanu faktycznego sprawy. Nastąpiło więc omyłkowo, poprzez przeoczenie tej niedwuznacznie wynikającej z akt sprawy i uzasadnienia decyzji z dnia [...] listopada 2011 r. okoliczności. Tym samym zaskarżone postanowienie nie doprowadziło do zmiany stanu faktycznego sprawy w zakresie nie budzącego wątpliwości zakresu podmiotowego prawa własności działki ewidencyjnej nr [...].
W skardze kasacyjnej O.O. i B.O., reprezentowani przez adwokata, zaskarżyli wyrok WSA w całości, zarzucając:
- 1. W trybie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) obrazę przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi poprzez naruszenie art. 3 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 28 K.p.a. polegające na tym, że Sąd meriti w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c P.p.s.a. w sytuacji, gdy dokonał ustaleń, że H.R. "dopisany" został jako współwłaściciel działki nr [...],
- 2. W trybie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. obrazę przepisów prawa materialnego – art. 113 K.p.a. poprzez przyjęcie, że "dopisanie" innej osoby jako współwłaściciela nieruchomości nie prowadzi do merytorycznej zmiany decyzji i jest tylko oczywistym sprostowaniem omyłki.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów pełnomocnik skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, a także o zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych.
Uzasadniając podniesione zarzuty wskazano, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd sam podkreślił, że "kontrola zaskarżonego postanowienia w granicach sprawy, a poza zarzutami skargi, także nie pozwala stwierdzić, że jest ono dotknięte wadliwością, która uzasadniałaby uwzględnienie skargi", a mimo to wskazując na wadę postępowania, które prowadził organ administracji (H.R. nie brał w nim udziału jako strona), nie zastosował środka określonego w 145 § 1 pkt 1 lit. b i c P.p.s.a., ponieważ nie była to istotna omyłka. Ten sam Sąd zaś w wyroku z 18 maja 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 395/05 stwierdził, iż "dopisanie osób jako współwłaścicieli gospodarstwa rolnego – de facto – prowadzi do merytorycznej zmiany decyzji – aktu własności ziemi, nie zaś do sprostowania oczywistej omyłki w rozumieniu art. 113 § 1 K.p.a." Również WSA w Kielcach w wyroku z dnia 23 sierpnia 2012 r. II SA/Ke 469/12 orzekł, że "nie można w trybie art. 113 § 1 K.p.a. doprowadzić do merytorycznej zmiany decyzji, a taką zmianą byłoby dopisanie do wykazu osób uprawnionych rodziców skarżącego".
Ponadto NSA w wyroku z 21 września 2012 r. II OSK 940/11 wskazał, że "sprostowanie nie może prowadzić do zmiany merytorycznej orzeczenia". W sprawie nie mogło więc zostać wydane postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki, bowiem w istocie doprowadziło ono do częściowej zmiany właściciela działki nr [...].
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister wniósł o jej oddalenie, podzielając stanowisko WSA wyrażone w zaskarżonym wyroku, że zastosowanie art. 113 § 1 K.p.a. nie może dotyczyć błędów i omyłek istotnych, których dopuszczono się w stosowaniu prawa, a więc co do ustalenia obowiązującego prawa, stanu faktycznego sprawy oraz konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy. Błąd w zakresie wskazania osoby właściciela działki nr [...] nie może być zaliczony do błędów i omyłek istotnych, gdyż z akt sprawy wynika, że w dacie wydawania przez Wojewodę Sieradzkiego decyzji zatwierdzającej projekt scalenia gruntów, jak i w dacie wydawania decyzji stwierdzającej jej nieważność, właścicielami nieruchomości byli małżonkowie J. i H.R..
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do przepisu art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny powołanych w skardze kasacyjnej podstaw.
Skarga kasacyjna oparta została wyłącznie na podstawie kasacyjnej przewidzianej przepisem art. 174 pkt 2 P.p.s.a. i obejmuje dwa zarzuty. Pierwszy, zarzuca obrazę przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi poprzez naruszenie art. 3 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a. w związku z art. 28 K.p.a. polegające na tym, że WSA w wyniku niewłaściwej kontroli działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. b i c P.p.s.a. w sytuacji, gdy dokonał ustaleń, że H.R."dopisany" został jako współwłaściciel działki nr [...]; drugi - obrazę przepisów prawa materialnego – art. 113 K.p.a. poprzez przyjęcie, że "dopisanie" innej osoby jako współwłaściciela nieruchomości nie prowadzi do merytorycznej zmiany decyzji i jest tylko oczywistym sprostowaniem omyłki.
Nie oceniając poprawności konstrukcji obu postawionych zarzutów wskazać jednak należy, że skarga kasacyjna musi odpowiadać wymaganiom wynikającym z art. 176 P.p.s.a. Jednym z wymogów jest uzasadnienie, które powinno zawierać rozwinięcie podniesionych zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym naruszenie polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu lub uzasadnienie zarzutu niewłaściwego zastosowania przepisu, a w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym - wykazanie, że zarzucane uchybienie rzeczywiście mogło mieć wpływ na wynik sprawy (zob. wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. II OSK 2870/12 -LEX nr 1575605). Uwaga ta ma istotne znaczenie w odniesieniu do pierwszego z postawionych zarzutów, bowiem w tym zakresie wniesiony środek odwoławczy w ogóle nie zawiera uzasadnienia. Brak uzasadnienia oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny nie ma możliwości jego oceny, gdyż nie jest rolą tego Sądu domniemywanie, na czym miałoby polegać naruszenie wymienionych przepisów. Prowadzi to do wniosku, że pierwszy z zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie może odnieść zamierzonego skutku.
W przypadku drugiego zarzutu zauważyć również należy, że art. 113 § 1 K.p.a. jest przepisem postępowania, a nie prawa materialnego, jak to określono w petitum skargi kasacyjnej, a więc przynależy do właściwie podanej podstawy kasacyjnej (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), natomiast prawidłowa jego konstrukcja winna wskazywać na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 113 § 1 K.p.a.
Jeśli chodzi o uzasadnienie omawianego zarzutu to sprowadza się ono do tezy, że "dopisanie" jednego ze współwłaścicieli prowadzi do zmiany decyzji i nie może być uznane jako sprostowanie oczywistej omyłki, a więc stanowi naruszenie art. 113 § 1 K.p.a.
Zgodnie z art. 113 § 1 K.p.a., organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Z przepisu tego wynika, że przedmiotem sprostowania są "błędy pisarskie i rachunkowe" oraz "inne oczywiste omyłki", wobec czego sprostowanie nie może wykraczać poza granice określone tym przepisem, przy czym te wady decyzji musi charakteryzować oczywistość, stanowiąca równocześnie normy dopuszczalności sprostowania. Wynika z tego, że sprostowanie nie może prowadzić do zmiany merytorycznej orzeczenia. Ma więc rację strona skarżąca kasacyjnie, o ile na powyższe ograniczenia w stosowaniu art. 113 § 1 K.p.a. wskazuje.
Jeśli chodzi o oczywistość błędu pisarskiego, bo z takim przypadkiem sprostowania mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie, to powszechnie przyjmuje się, że "oczywistość" powinna wynikać z natury samego błędu, bądź z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem lub z treścią wniosku, czy też innymi okolicznościami. Oczywista omyłka w rozumieniu tego przepisu to widoczne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia, czy też opuszczenie jakiegoś wyrazu.
W rozpoznawanej sprawie Minister, przy aprobacie przez WSA wydanego postanowienia, sprostował oczywistą omyłkę pisarską polegającą na zastąpieniu słów "będącej własnością J.R.", słowami – "będącej własnością J. i H. małż. R.". W stanie faktycznym sprawy zasadnie WSA przyjął, że błąd w zakresie wskazania osoby właściciela nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], jest oczywisty. Z akt administracyjnych w sposób nie budzący wątpliwości wynika (i skarga kasacyjna tego nie podważa), że postępowaniem scaleniowym objęto grunty szczegółowo wymienione, należące do J. i H. małżonków R. Stwierdzono również, że w zamian za grunty objęte scaleniem wydzielono działki gruntowe nr [...] i [...] dla H. i J. małżonków R. W odniesieniu do gruntów H. i J. małżonków R. został wydzielony również należny ekwiwalent. Dowody te (dokumenty), zgromadzone w aktach scaleniowych jednoznacznie wskazują, że właścicielami nieruchomości byli małżonkowie H.R.i J. R., zarówno w dacie wydawania decyzji Wojewody Sieradzkiego zatwierdzającej projekt scalenia gruntów, to jest w dniu [...] października 1981 r., jak i w dacie wydanego przez Ministra rozstrzygnięcia, stwierdzającego nieważność tej decyzji, to jest w dniu [...] listopada 2011 r. Wreszcie wpis w księdze wieczystej potwierdza taki właśnie stan własnościowy.
Wszystko to prowadzi do wniosku, że pominięcie w decyzji H.R. było oczywistym błędem, który mógł być sprostowany w trybie art. 113 § 1 K.p.a. Sprostowanie to koresponduje z treścią uzasadnienia decyzji i wskazanymi powyżej dowodami co pozwala na konstatację, że w żadnym wypadku nie spowodowało merytorycznej zmiany rozstrzygnięcia. Ma więc rację WSA o ile stwierdza, że wydanie zaskarżonego postanowienia nie doprowadziło do zmiany stanu faktycznego sprawy w zakresie nie budzącej wątpliwość okoliczności co do zakresu podmiotowego prawa własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. Zatem zarzut ten jest nieusprawiedliwiony.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.