Uzasadnienie
Wyrokiem dnia 12 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Wr 350/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę H.B. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Przedmiotem skargi jest decyzja z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] Wojewody Dolnośląskiego, który po rozpatrzeniu odwołania z dnia [...] lutego 2011 r. H. B. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta Lubina (dalej Prezydent) z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...], orzekającą o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego z lokalu położonego przy ul. [...] w L. Postępowanie w sprawie wymeldowania H. B. z miejsca pobytu stałego w trybie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj. Dz. U. z 2006 r. Nr 139 poz. 993 ze zm. - zwana dalej ustawą), zostało wszczęte w dniu [...] września 2010 r. na wniosek S. G. Prezydent pismem z dnia [...] września 2010 r., poinformował strony postępowania o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie o wymeldowanie H.B. z miejsca pobytu stałego i wezwał go do złożenia w przedmiotowej sprawie wyjaśnień.
Kolejnym pismem z dnia [...] września 2010 r. Prezydent zwrócił się do zarządcy budynku w którym znajduje się przedmiotowy lokal, o informacje na temat stanu prawnego wskazanej nieruchomości oraz o posiadaną wiedzę na temat zamieszkiwania w lokalu strony postępowania. Na to wystąpienie pismem z dnia [...] października 2010 r. uzyskano odpowiedź, że z akt lokalowych wynika, iż strona w lokalu przebywała od maja 2000 r. do [...] marca 2008 r.
Prezydent wystąpił również do Powiatowego Urzędu Pracy (pismo z dnia [...] września 2010 r.), czy strona jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna, a tym samym, czy urząd jest w posiadaniu wiedzy na temat adresu do doręczeń strony. W dniu [...] października 2010 r. uzyskano odpowiedź, że od dnia [...] sierpnia 2010 r. strona utraciła status osoby bezrobotnej, adresem do doręczeń w okresie posiadania statusu osoby bezrobotnej był jej adres pobytu stałego.
Kolejną czynnością dowodową było wystąpienie z prośbą do Prokuratury Rejonowej w L. (pismo z dnia [...] października 2010 r.) o informację czy Prokuratura posiada wiedzę na temat miejsca przebywania strony postępowania. W odpowiedzi pismem z dnia [...] listopada 2010 r. podano, że decyzją Sądu Rejonowego w L., strona przebywa w Areszcie Śledczym we W. Zwrócił się Prezydent także do Krajowego Rejestru Karnego o informację czy strona figuruje w kartotekach w/w rejestru. W odpowiedzi pismem z dnia [...] listopada 2010 r. potwierdzono informację zawartą w piśmie prokuratury, że figuruje ona w kartotekach Krajowego Rejestru Karnego jako osoba tymczasowo aresztowana w Areszcie Śledczym we W. od dnia [...] października 2010 r.
Mając wiedzę o miejscu przebywania strony, organ l instancji zawiadomił ją o wszczętym postępowaniu.
Strona w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r. wskazała, że dnia [...] czerwca 2010 r. opuściła lokal mieszczący się przy ul. [...] w L. Dalej, w przywołanym piśmie podała, że do dnia [...] października 2010 r. przebywała w lokalu przy ul. [...] w L. Powyższe okoliczności strona podtrzymała w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r., jak też w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r., w którym poinformowała organ l instancji, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny.
Na podstawie przedstawionych ustaleń decyzją z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...], Prezydent wymeldował stronę z miejsca pobytu stałego w lokalu przy ul. [...] w L. Od tej decyzji strona złożyła odwołanie podnosząc bezzasadność jej wymeldowania.
Wojewoda Dolnośląski decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta. W uzasadnieniu podał, że ze zgromadzonych w aktach sprawy dowodów bezspornie wynika, że strona nie przebywa w miejscu stałego zameldowania, bowiem opuściła je [...] czerwca 2010 r. Powyższe potwierdziła w pismach z dnia [...],[...] oraz [...] grudnia 2010 r., w których wskazała, że od tamtego dnia nie zamieszkuje w spornym lokalu. Protokół z dnia [...] stycznia 2011 r. z wyjaśnieniami S. G., również wskazuje, że od [...] czerwca 2010 strona nie pojawiała się w przedmiotowym lokalu.
Organ odwoławczy stwierdził, że organ l instancji działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy wydał decyzję właściwą merytorycznie dokonując eliminacji fikcji meldunkowej z obrotu prawnego. Organ II instancji zaznacza, że przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych mają charakter porządkowy. Zameldowanie nie potwierdza prawa do lokalu mieszkalnego. Ewidencja meldunkowa to rejestr poświadczający fakt przebywania lub nieprzebywania w lokalu osoby zainteresowanej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, powtarzając zarzuty zawarte w odwołaniu. Skarżący zarzucił organom, że niezgodnie z prawdą przyjęły, że dobrowolnie opuścił lokal, w którym był zameldowany.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Dolnośląski wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wyrokiem z dnia 12 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę.
W uzasadnieniu powyższego wyroku wskazano, że zarówno zaskarżona decyzja Wojewody jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta, nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 15 § 2 ustawy, który określa, że organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się
Analizując powyższe przepisy należy mieć na uwadze, że wymeldowanie z miejsca stałego pobytu ma charakter ewidencyjno-rejestrowy i służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób. Dlatego jeżeli osoba opuszcza miejsce pobytu stałego lub czasowego i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się, to celem zapewnienia zgodności pomiędzy stanem faktycznym, a zapisami w ewidencji, decyzję w tej sprawie musi podjąć właściwy organ gminy. Przez opuszczenie lokalu w rozumieniu powyższego przepisu należy rozumieć trwałe i dobrowolne nieprzebywanie w dotychczasowym miejscu pobytu stałego lub czasowego. Przepis ten ma charakter porządkowy i jego zadaniem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego w ewidencji. Fakt zameldowania lub wymeldowania nie ma wpływu na stosunki cywilnoprawne, prawa własności.
Jednoznaczne też jest postanowienie art. 9 ust. 2 b ustawy, które stanowi, że zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. To gdzie dana osoba przebywa, ma wynikać z ewidencji ludności i zameldowania.
W niniejszej sprawie organ administracji wydając decyzję o wymeldowaniu strony skarżącej dokonał czynności, która miała na celu usunięcia fikcji zameldowania.
Przeprowadzone postępowanie dowiodło jednoznacznie, że skarżący nie przebywa stale w spornym lokalu. Z pism skarżącego wynika niewątpliwie, że miejscem jego przebywania zanim został pozbawiony wolności (tj. [...] października 2010 r.) był lokal mieszkalny w L. przy ul. [...]. Stanowisko przywołane powyżej, skarżący podtrzymał również w piśmie z dnia [...] grudnia 2010 r. Ponadto pismem z dnia [...] grudnia 2010 r. skarżący poinformował organ l instancji, że opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Protokół z dnia [...] stycznia 2011 r. z wyjaśnieniami S.G., również wskazuje, że od [...] czerwca 2010 strona nie pojawiała się w przedmiotowym lokalu.
Wobec tego należy stwierdzić, że skarżący nie przebywa w miejscu zameldowania na pobyt stały, co jest okolicznością niesporną, a opuszczenie tego miejsca miało charakter dobrowolny.
W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie organ dokonał obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, co doprowadziło do stwierdzenia, że ujawnione okoliczności faktyczne sprawy pozwalają na wymeldowanie skarżącego z miejsca pobytu stałego. Decyzja jest należycie uzasadniona; wskazano dowody, na podstawie których zweryfikowano stan faktyczny.
Z tej racji wystąpiły przesłanki do wydania zaskarżonej decyzji o wymeldowaniu skarżącego z miejsca pobytu stałego w lokalu.
Sąd zatem w pełni podziela argumentację organu odwoławczego zawartą w zaskarżonej decyzji.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku reprezentowany przez pełnomocnika H. B. zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalszej części niniejszej skargi przywoływana jako: "p.p.s.a.") w zw. z art. 7, 77 § 1 i 86 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego k.p.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zachodził obowiązek uchylenia decyzji administracyjnej z uwagi na zaniechanie przez organ administracyjny wyczerpujące zebrania materiału dowodowego w sprawie, wyrażające się w nie dopuszczeniu i przeprowadzeniu dowodu z przesłuchania strony (skarżącego).
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji ponownego rozpoznania. Ponadto, stosownie do treści art. 182 § 2 p.p.s.a. zrzeczono się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, iż nie można zgodzić się ze stanowiskiem WSA we Wrocławiu, że skarżący przez okres od [...] czerwca 2010 r. nie przebywał w lokalu przy ul. [...] w L., przy czym opuścił dobrowolnie, co skutkowało wydaniem decyzji o wymeldowaniu z miejsca pobytu.
Stosownie do treści art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek podejmują wszelkie czynności zbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub administracyjnych z powodu ich braku pozostały nie wyjaśnione fakty istotne rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę (art. 86 k.p.a.). Obowiązkiem organu administracyjnego prowadzącego postępowanie administracyjne jest wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.).
W sprawach o wymeldowanie, prowadzonych na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.; dalej: "ustawa ewidencyjna"), istota tego postępowania "przemawia za odebraniem przez organ wyjaśnień przede wszystkim od osoby, w stosunku do której postępowanie to jest prowadzone. /.../ W oczywisty sposób najdokładniejsze wyobrażenie o wszystkich tych kwestiach w tym w szczególności o wyobrażenie o planach na przyszłość związanych z lokalem posiada strona, przeciwko której toczy się postępowanie o wymeldowanie" (tak WSA w Warszawie w wyroku z dnia 21 lipca 2010 r., IV SA/Wa 279/10, niepubl.).
W niniejszej sprawie organy administracyjne obydwu instancji zaniechały przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony (skarżącego), ograniczając się do odebrania jego oświadczeń pisemnych oraz do oświadczeń innych uczestników postępowania względnie innych podmiotów. Skarżący już w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta Lubina kwestionował dobrowolność opuszczenia lokalu, w którym stale przebywał i wskazywał na uniemożliwienie mu powrotu. W tej sytuacji prawna możliwość dopuszczenia i przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony stawała się - w tym konkretnym układzie faktycznym przedmiotowego postępowania administracyjnego - obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie w przedmiocie orzeczenia wymeldowania z miejsca pobytu stałego. Niewątpliwie nie można było uznać, że okoliczność kluczowa dla orzekania w sprawie wymeldowania, jaką jest dobrowolność opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, jest udowodniona, gdyż skarżący zaprzeczał temu a organ nie dysponował żadnymi innymi - poza oświadczeniem zainteresowanego w sprawie Pana S.G. - przesłankami do uznania tego faktu za udowodniony.
Dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu nie może być przyjmowana przez organy orzekające w tego rodzaju sprawach na zasadzie swego rodzaju domniemania, gdyż orzeczenie o wymeldowaniu ze swej istoty wywołuje znaczące konsekwencje dla sytuacji prawnej osób zainteresowanych.
Konsekwencją powyższego jest błędne ustalenie stanu faktycznego i przyjęcie, że skarżący H. B. dobrowolnie opuścił lokal mieszkalny przy ul. [...] w L. Ze względu na to, że ustalenie takie jest faktem szczególnie istotnym dla zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy ewidencyjnej, nie może budzić żadnych wątpliwości, że naruszenie przez sąd I instancji przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 86 k.p.a. miało istotny wpływ na wynik sprawy, skutkując oddaleniem skargi zamiast jest uwzględnieniem i uchyleniem wydanych w sprawie decyzji administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną S.G. wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz uczestnika postępowania zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., a postawiony w tej skardze zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "p.p.s.a.") w zw. z art. 7, 77 § 1 i 86 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego; dalej k.p.a nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tj.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.) organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena, jakiej dokonał WSA we Wrocławiu uznając prawidłowość postępowania poprzedzającego wydanie kwestionowanych przez H. B. decyzji o wymeldowaniu nie budzi wątpliwości.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy zasadnie Sąd I instancji wywiódł, że zgromadzony w toku prowadzonego postępowania materiał dowodowy był wystarczający i pozwalał na przyjęcie zaistnienia wobec H. B. wymienionych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanek, w tym dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Świadczy o tym w szczególności treść pism skarżącego, z których wynika, że H.B. przed pozbawieniem go wolności (tj. [...] października 2010 r.) nie zamieszkiwał w spornym lokalu, gdyż miejscem w którym przebywał w tym czasie był lokal mieszkalny w L. przy ul. [...], o czym świadczy pismo skarżącego z dnia [...] grudnia 2010 r. Jak wynika również z akt sprawy opuszczenie spornego lokalu miało charakter dobrowolny (pismo skarżącego z [...] grudnia 2010 r.). Dodatkowo w protokole z dnia [...] stycznia 2011 r. z wyjaśnieniami S.G., zostało zawarte stwierdzenie, że od [...] czerwca 2010 strona nie pojawiał się w przedmiotowym lokalu.
Wobec powyższego uznać należy, iż trafnie Sąd I instancji przyjął, że organy administracyjne dysponowały wystarczającymi dowodami pozwalającymi uznać, iż spełnione zostały przesłanki wymagane do wymeldowania H. B. Z samych już w/w pism skarżącego H.B. wynika bowiem jednoznacznie, iż nie przebywa on w miejscu zameldowania na pobyt stały, a opuszczenie tego miejsca miało charakter dobrowolny. W takiej sytuacji nie istniała potrzeba odbierania od strony kolejnych oświadczeń w drodze jej przesłuchania. Zasadnie przy tym przyjął Sąd I instancji, iż organ należycie uzasadnił swoje stanowisko i wskazał motywy, jakimi kierował się dokonując oceny przeprowadzonego przez organy postępowania dowodowego.
W takim stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie miała uzasadnionych podstaw, w oparciu o przepis art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.