Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 kwietnia 2017 r. sygn. akt IV SA/Wa 2938/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę O. Y. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 30 września 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
Od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę kasacyjną wniósł O. Y. podnosząc zarzuty naruszenia:
- 1) art. 4, art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim polegającego na ustaleniu, że skarżący nie nabył z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego,
- 2) art. 141 § 4, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. oraz art. 7, art. 12, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 13 § 1 K.p.a. poprzez uznanie, że zebrany w sprawie materiał dowodowy był niewystarczający dla ustalenia nabycia przez skarżącego z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego.
Zdaniem skarżącego kasacyjnie brak jest podstaw do żądania od strony, która na mocy art. 4 i 6 ustawy o obywatelstwie polskim nabyła obywatelstwo polskie z chwilą urodzenia po jednym z rodziców, dodatkowego dokumentu, który miałby wykluczyć zaistnienie zdarzeń wymienionych w art. 7 tej ustawy. Skarżący kasacyjnie na potwierdzenie swojego stanowiska powołał się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Stwierdził, że akty urodzenia stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych a nadto z mocy art. 76 § 1 K.p.a. posiadają szczególną moc dowodową. Dopuszczalne jest wprawdzie przeprowadzenie dowodu przeciwko treści dokumentu urzędowego jednakże trudno doszukać się interesu prawnego strony w przeprowadzaniu takiego przeciwdowodu, który mógłby obciążać ją negatywnymi skutkami procesowymi. Żądanie uzupełnienia materiału dowodowego dotyczyło potwierdzenia okoliczności, która nie wiadomo czy kiedykolwiek wystąpiła. W sprawie istotne było to, czy ojciec skarżącego kasacyjnie w chwili, gdy skarżący kasacyjnie się urodził posiadał obywatelstwo polskie, a nie to czy skarżący kasacyjnie jest dzieckiem pochodzącym z małżeństwa czy też został uznany.
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy zawierał akt urodzenia skarżącego kasacyjnie, akt małżeństwa jego rodziców oraz decyzję potwierdzającą posiadanie obywatelstwa polskiego przez jego ojca a także oświadczenie, że żadne zmiany w ustaleniu ojcostwa po ich urodzeniu nie nastąpiły. Materiał ten, zdaniem skarżącego kasacyjnie, był wystarczający do potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego kasacyjnie i nie wymagał uzupełnienia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej jako: P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Nadto stwierdzić należy, że zgodnie z treścią art. 193 P.p.s.a. zdanie drugie uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna wniesiona przez O. Y. nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Za niezasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 4, art. 6 i art. 7 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. Nr 28 poz. 353 t.j.).
Z art. 4 ww. ustawy wynikało, że dziecko nabywało przez urodzenie obywatelstwo polskie, gdy:
- 1. oboje rodzice byli obywatelami polskimi albo,
- 2. jedno z rodziców było obywatelem polskim, a drugie było nieznane bądź nieokreślone było jego obywatelstwo lub nie posiadał żadnego obywatelstwa.
Z kolei z art. 6 tej ustawy wynikało, że dziecko rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, drugie zaś obywatelem innego państwa, nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie. Jednakże rodzice w oświadczeniu złożonym zgodnie przed właściwym organem w ciągu trzech miesięcy od dnia urodzenia się dziecka mogą wybrać dla niego obywatelstwo państwa obcego, którego obywatelem jest jedno z rodziców, jeżeli według prawa tego państwa dziecko nabywa jego obywatelstwo (ust.1). W braku porozumienia między rodzicami każde z nich może zwrócić się w ciągu trzech miesięcy od dnia urodzenia się dziecka o rozstrzygnięcie do sądu (ust. 2). Dziecko, które nabyło obywatelstwo obce zgodnie z ust. 1 lub 2, nabywa obywatelstwo polskie, jeżeli po ukończeniu szesnastu lat, a przed upływem sześciu miesięcy od dnia osiągnięcia pełnoletności złoży odpowiednie oświadczenie przed właściwym organem i organ ten wyda decyzję o przyjęciu oświadczenia (ust. 3).
Art. 7 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim stanowił, że zmiany w ustaleniu osoby albo obywatelstwa jednego lub obojga rodziców podlegały uwzględnieniu przy określeniu obywatelstwa dziecka, jeżeli nastąpiły przed upływem roku od dnia urodzenia się dziecka. Trzymiesięczny termin określony w art. 6 ust. 1 i 2 liczył się od dnia, w którym zmiana została ustalona (ust. 1). Zmiany w ustaleniu osoby ojca, wynikające z orzeczenia sądu wydanego na skutek powództwa o zaprzeczenie ojcostwa lub o unieważnienie uznania, podlegały uwzględnieniu przy określeniu obywatelstwa dziecka, chyba że osiągnęło ono już pełnoletność. Jeżeli dziecko ukończyło szesnaście lat, zmiana obywatelstwa mogła nastąpić jedynie za jego zgodą.
Z przytoczonych wyżej przepisów wynikało, że jeżeli nabycie obywatelstwa polskiego przez dziecko związane było z faktem posiadania obywatelstwa polskiego tylko przez ojca, to co do zasady ojcostwo to musiało być prawnie ustalone już w chwili urodzenia dziecka. Taki przypadek ma miejsce wówczas, gdy rodzice dziecka w chwili jego urodzenia pozostają w związku małżeńskim. W takiej sytuacji obowiązuje bowiem domniemanie, że ojcem dziecka jest mąż matki. Zgodnie z treścią art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jeżeli dziecko urodziło się w czasie trwania małżeństwa albo przed upływem trzystu dni od jego ustania lub unieważnienia, domniemywa się, że pochodzi ono od męża matki. Jeśli rodzice dziecka w chwili jego urodzenia nie pozostawali w związku małżeńskim, to konieczne jest ustalenia ojcostwa bądź to poprzez uznanie ojcostwa bądź to poprzez ustalenie przez sąd. W takim zaś przypadku zasada nabycia przez dziecko obywatelstwa państwa, którego obywatelem jest ojciec ulegała modyfikacji, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim.
Przepis ten jednoznacznie stanowił, że zmiany w ustaleniu osoby albo obywatelstwa jednego lub obojga rodziców podlegały uwzględnieniu przy określeniu obywatelstwa dziecka, jeżeli nastąpiły przed upływem roku od dnia urodzenia się dziecka. Tym samym ustalenie ojcostwa poprzez uznanie dziecka bądź sądowe ustalenie ojcostwa powinno nastąpić w ciągu roku od urodzenia dziecka, aby mogło być brane pod uwagę przy określeniu obywatelstwa dziecka.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego wymaga wykazania, że spełnione zostały przesłanki pozytywne uzasadniające to potwierdzenie jak również wykazania, że nie występują przesłanki negatywne które uniemożliwiają potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Dla potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego spełnione muszą być wszystkie wymogi zawarte w ustawie z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim, która miała zastosowanie w sprawie niezależnie od tego, czy wymogi te zostały ujęte w ustawie w formie pozytywnej czy też negatywnej.
Tym samym dla potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego konieczne jest również wykazanie, że zmiany w ustaleniu osoby albo obywatelstwa jednego lub obojga rodziców nastąpiły przed upływem roku od dnia urodzenia się dziecka (art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zasadnie organy administracji uznały, że istniały uzasadnione podstawy do przyjęcia, że art. 7 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim może mieć zastosowanie w niniejszej sprawie i konieczne jest wykazanie, że nie został przekroczony termin wskazany w tym przepisie. Organy administracji słusznie zwróciły uwagę, że rodzice wnioskodawcy zawarli związek małżeński po urodzeniu wnioskodawcy. Ustalenie ojcostwa musiało tym samym nastąpić albo poprzez uznanie dziecka albo poprzez orzeczenie Sądu. To z kolei oznacza, że konieczne jest wykazanie, że nastąpiło to przed upływem roku od dnia urodzenia się dziecka. Akt urodzenia wnioskodawcy jest dowodem pozwalającym na ustalenie daty urodzenia oraz danych rodziców. Akt ten nie jest natomiast dowodem, który pozwoliłby na ustalenie daty ustalenia ojcostwa.
Mając powyższe na uwadze za niezasadny uznać należy zarzut naruszenia art. 141 § 4, art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. oraz art. 7, art. 12, art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 13 § 1 K.p.a. Organy administracji słusznie uznały, że materiał dowodowy był niewystarczający do ustalenia, czy skarżący kasacyjnie nabył obywatelstwo polskie w związku z tym, że takie obywatelstwo posiada jego ojciec.
Obowiązek zgromadzenia materiału dowodowego co do zasady ciąży na organie administracji, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nawet jeśli obowiązek udowodnienia określonej okoliczności ciąży na organie administracji, to nie zwalnia to strony postępowania z obowiązku dostarczenia dokumentu niezbędnego dla rozstrzygnięcia sprawy w sytuacji gdy organ sam nie ma możliwości jego uzyskania natomiast możliwość taką posiada strona postępowania. Nie ma w takiej sytuacji znaczenia okoliczność, że dokument mógłby dowodzić faktów, które dla wnioskodawcy są niekorzystne.
Nie można akceptować sytuacji, że strona uzyskuje uprawnienie tylko z tego powodu, że mając taką możliwość nie przedstawia dokumentu istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy. Postępowanie administracyjne nie jest postępowaniem karnym a wnioskodawca nie jest oskarżonym, by mogła mieć zastosowanie reguła zakazująca nakładania obowiązku przedstawiania dowodów, które mogą okazać się dla strony postępowania niekorzystne.
Z przytoczonych wyżej względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.