Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 23 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odrzucił skargę J.B. na bezczynność Prokuratora Rejonowego w Białymstoku w przedmiocie wydania zaświadczenia.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na bezczynność Prokuratora Rejonowego w Białymstoku w przedmiocie wydania zaświadczenia. W uzasadnieniu skargi podniósł, że "sprawa podlega procedurze przewidzianej przez kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z uwagi na treść art. 1 pkt 4 k.p.a.". Zaznaczył także, że kodeks postępowania karnego nie reguluje powyższych kwestii. Ponadto nadmienił, że w dniu 27 lipca 2012 r. zwrócił się do Prokuratury Rejonowej w Białymstoku o wydanie, na podstawie akt sprawy, a w szczególności znajdującej się w aktach sprawy opinii psychiatrycznej, zaświadczenia o stanie zdrowia i zdolności do udziału w postępowaniu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie.
Odrzucając skargę Sąd I instancji wskazał, że Prokurator Rejonowy w Białymstoku mógłby być uznany za organ administracji publicznej, gdyż jest innym niż organ administracji publicznej organem państwowym, ale tylko wtedy, gdyby był powołany do załatwienia spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. Natomiast w niniejszej sprawie skarżący domagał się wydania zaświadczenia w sprawie, która była przedmiotem postępowania przygotowawczego, a więc w sprawie, która nie jest sprawą indywidualną rozstrzyganą w drodze decyzji administracyjnej. Postępowanie przygotowawcze jest bowiem częścią postępowania karnego uregulowanego w kodeksie postępowania karnego.
W ocenie Sądu I instancji, w sprawie tej nie miały zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące wydawania zaświadczeń, w tym przepisy o obowiązku wydania postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia (art. 219 k.p.a.), a także o obowiązku rozpoznania zażalenia na takie postanowienie. Nie jest to zatem sprawa, w której można wnieść skargę na bezczynność organu administracji publicznej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł skarżący. Zarzucił nieważność postępowania, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej "p.p.s.a."), wynikłą z naruszenia art. 176 ust. 1 Konstytucji RP przez pozostawienie bez rozpoznania nadesłanego drogą elektroniczną i pocztową pisma skarżącego z dnia 22 października 2012 r. zawierającego wniosek procesowy o skierowanie sprawy na rozprawę oraz oświadczenie skarżącego, co do wniosku organu o odrzucenie skargi.
W ocenie skarżącego, pozbawiło go to możności obrony swych praw, wskutek niemożności sformułowania skargi kasacyjnej wobec nieistniejących w zaskarżonym postanowieniu argumentów przekonujących o dopuszczalności skargi, zawartych w złożonym do akt piśmie z dnia 22 października 2012 r. Skarżący zarzucił ponadto naruszenie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., ponieważ chociaż Prokurator Rejonowy w Białymstoku nie załatwia spraw indywidualnych przez wydanie decyzji, to może zostać uznany za inny organ administracji w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 3 k.p.a. Wynika to jego zdaniem z tego, że Prokurator prowadzi ewidencję spraw przez siebie załatwianych, która obejmuje między innymi dane o umorzeniach postępowania z powodu niepoczytalności oraz zbiera dane, w tym dane o stanie zdrowia podejrzanego i jako taki jest uprawniony do załatwienia indywidualnych spraw o wydanie takich danych, na przykład w formie zaświadczenia.
Skarżący wniósł o wyznaczenie rozprawy i w miarę możliwości wezwanie skarżącego oraz jego pełnomocnika do osobistego stawiennictwa, uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, usunięcie fragmentu uzasadnienia postanowienia Sądu I instancji jako zbędnego i merytorycznie wadliwego, a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
W świetle art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Podkreślić przy tym trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia), to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że Sąd nie jest uprawniony do samodzielnego dokonywania konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej, a upoważniony jest do oceny zaskarżonego orzeczenia wyłącznie w granicach przedstawionych we wniesionej skardze kasacyjnej.
Po pierwsze odnieść się należy do zarzutu najdalej idącego, a więc zarzutu nieważności postępowania. Stosownie do treści art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Strona jest pozbawiona możności obrony swych praw, gdy wskutek uchybień procesowych nie może brać udziału w istotnej części postępowania i nie ma możliwości usunięcia skutków tych uchybień na posiedzeniu poprzedzającym wydanie rozstrzygnięcia (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 marca 1998 r., I CKN 561/97, nie publ.). Do takiej sytuacji nie doszło jednak w niniejszej sprawie. Pismo skarżącego z dnia 22 października 2012 r. wpłynęło drogą elektroniczną do Sądu I instancji w tym samym dniu i na podstawie zarządzenia sędziego zostało załączone do akt sprawy. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej nie zostało ono pozostawione bez rozpoznania, bowiem rozstrzygnięcie takie wymagałoby wydania stosownego zarządzenia na podstawie art. 49 § 2 p.p.s.a. Załączenie do akt sprawy oznacza, że Sąd z pismem się zapoznał, lecz treść pisma nie wymagała podjęcia określonych czynności procesowych.
Zasadą jest, że sprawa sądowoadministracyjne rozpoznawana jest na rozprawie (art. 90 § 1 p.p.s.a.). Sąd może skierować sprawę na posiedzenie jawne i wyznaczyć rozprawę także wówczas, gdy sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym (art. 90 § 2 p.p.s.a.). Z kolei stosownie do treści art. 58 § 3 p.p.s.a., Sąd odrzuca skargę postanowieniem, a odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Brak jest jednak podstaw prawnych do rozstrzygania wniosku strony skarżącej o skierowanie na rozprawę sprawy, która może być rozstrzygnięta na posiedzeniu niejawnym. W szczególności Sąd nie jest uprawniony do wydania postanowienia czy też zarządzenia o odmowie skierowania sprawy na rozprawę. Rozstrzygnięciem jest w tym przypadku zarządzenie o wyznaczeniu określonego posiedzenia – rozprawy bądź posiedzenia niejawnego. W niniejszej sprawie termin posiedzenia niejawnego został wyznaczony przed wpłynięciem pisma skarżącego w dniu 22 października 2012 r. Skoro więc Sąd I instancji nie skierował sprawy na rozprawę to uznał, że jej załatwienie możliwe jest na posiedzeniu niejawnym.
Sąd I instancji nie dopuścił się więc naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby być ocenione w kategoriach nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Strona miała możliwość przedstawienia swojego stanowiska, co uczyniła zarówno w skardze, jak również we wskazanym wyżej piśmie z dnia 22 października 2012 r. Jedynie na marginesie wskazać należy, że z analogiczną sytuacją mamy do czynienia na gruncie rozpatrywanej skargi kasacyjnej, którą pomimo wniosku o rozpoznanie na rozprawie Naczelny Sąd Administracyjny zdecydował się rozpoznać na posiedzeniu niejawnym (art. 182 § 1 p.p.s.a.), uznając, że akta sprawy są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a osobisty udział skarżącego oraz jego pełnomocnika w posiedzeniu nie jest konieczny.
Po drugie, na uwzględnienie nie zasługuje zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stosownie do treści art. 1 k.p.a., kodeks ten normuje postępowanie przed organami administracji publicznej w należących do właściwości tych organów w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych, a także przed innymi organami państwowymi oraz przed innymi podmiotami, gdy są one powołane z mocy prawa lub na podstawie porozumień do załatwiania spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych. Prokurator jest organem państwa, któremu powierzono zadanie strzeżenia praworządności oraz czuwanie nad ściganiem przestępstw - art. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1985 r. o prokuraturze (Dz.U. z 2011 r., Nr 270, poz. 1599 ze zm.). Trafnie przy tym wskazał Sąd I instancji, że w szczególnych sytuacjach prokurator mógłby być uznany za organ administracji publicznej w rozumieniu kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż jest innym niż organ administracji publicznej organem państwowym, ale tylko wtedy, gdyby był powołany do załatwienia spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej.
Z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia w niniejszej sprawie. Skarżący domaga się wydania zaświadczenia na podstawie dotyczących skarżącego akt postępowania przygotowawczego prowadzonego przez Prokuratora Rejonowego w Białymstoku. Tymczasem przepisy kodeksu postępowania karnego jak również przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 marca 2010 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury (Dz.U. Nr 49, poz. 296) nie przewidują wydawania zaświadczeń o stanie zdrowia podejrzanego. Żaden z przepisów powyższych aktów prawnych nie odsyła ponadto do stosowania przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w toku postępowania przygotowawczego, jak i także nie umożliwia wydawania zaświadczeń z akt sprawy. Nie oznacza to jednak, że strona pozbawiona jest możliwości dostępu do akt postępowania jej dotyczącego, jednak zasady korzystania z tych akt wyznaczane są przepisami dotyczącymi dostępu do akt sprawy, a przede wszystkim § 158 – 162 cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 24 marca 2010 r. oraz art. 156 k.p.k.
Jak wynika z odpowiedzi na skargę, o możliwości skorzystania z prawa dostępu do akt sprawy skarżący był pouczany przez Prokuratora Rejonowego w Białymstoku. Powyższe oznacza, że Prokurator nie był uprawniony do wydania zaświadczenia w trybie art. 217 § 1 k.p.a., a więc nie mógł pełnić roli innego, niż organ administracji publicznej organu państwowego, powołanego do załatwienia spraw indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej. Z tej przyczyny skarga podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna, bowiem nie mieściła się ona w kognicji wojewódzkiego sądu administracyjnego, który wyznaczona art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. Oznacza to, że zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie zasługiwał na uwzględnienie, a Sąd I instancji zobowiązany był skargę odrzucić.
Mając powyższe na uwadze i na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.