Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu skargi T. R., wyrokiem z dnia 4 lipca 2019 r., IV SA/Po 1083/18, stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie zmiany za zgodą stron decyzji.
Od powyższego wyroku skargę kasacyjną złożył T. R., reprezentowany przez adwokata, który zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:
- 1. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 141 p.p.s.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu wyroku do zarzutów skargi w zakresie naruszenia art. 59 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 ze zm.) oraz art. 133 k.p.a., przez uznanie, że Prezydent [...] nie przekazał prawidłowo odwołania złożonego przez T. R. od decyzji z dnia [...] czerwca 2018 roku do SKO w [...];
- 2. naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 59 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 ze zm.), polegające na niezastosowaniu ww. przepisu, w sytuacji gdy jego uwzględnienie było uzasadnione.
W oparciu o powyższe zarzuty wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 lipca 2019 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skarżący kasacyjnie podniósł, że Sąd I instancji poświęcił uzasadnieniu wyłącznie kwestię stwierdzonych naruszeń k.p.a., a nie zajął się kwestią merytoryczną, a mianowicie, że organy obu instancji nie zastosowały art. 59 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, umożliwiającego całkowite umorzenie kary administracyjnej wymierzonej skarżącemu. W ocenie skarżącego zaistniały bowiem przesłanki do uchylenia decyzji Prezydenta Miasta [...]. Skarżący kasacyjnie nie zakwestionował faktu wniesienia odwołania z uchybieniem terminu, jednakże jego zdaniem skoro tak się stało, przy czym organ I instancji odwołanie to przekazał, zaś organ II instancji je merytorycznie rozpoznał, to nie ma podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji zdaniem skarżącego Sąd powinien rozpoznać sprawę merytorycznie, czego nie uczynił, uchylając się od merytorycznej kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia. Skarżący kasacyjnie wskazał także na okoliczności osobiste dotyczące jego stanu zdrowia uzasadniające całkowite umorzenie nałożonej na niego kary administracyjnej.
W piśmie z dnia 20 sierpnia 2019 r. pełnomocnik skarżącego kasacyjnego oświadczył o zrzeczeniu się prawa do rozpoznania sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.
W niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącej kasacyjnie złożył oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy zaś organ nie zażądał jej przeprowadzenia. Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.
Ponieważ postępowanie sądowoadministracyjne w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte po dniu 15 sierpnia 2015 r., do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje zastosowanie art. 193 zd. 2 p.p.s.a., zgodnie z którym uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny ocenił zarzuty postawione wobec zaskarżonego wyroku, uwzględniwszy, że rozpoznaniu podlega sprawa w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), gdyż nie stwierdzono przesłanek nieważności postępowania sądowego określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji albowiem została ona wydana w wyniku rozpoznania odwołania wniesionego z upływem ustawowego terminu. Skarżący bowiem odebrał decyzję organu I instancji w dniu 2 lipca 2018 r., a odwołanie wysłano do organu dopiero w dniu 1 sierpnia 2018r., który to fakt umknął uwadze organu odwoławczego. Ponadto skarżący składając odwołanie nie występował z żądaniem przywrócenia terminu. W rezultacie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], wydając decyzję z dnia [...] września 2018 r. nr [...] dopuściło się rażącego naruszenia art. 16 § 1 k.p.a., w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ponieważ orzekło w postępowaniu odwoławczym w sprawie zakończonej już decyzją ostateczną.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 141 p.p.s.a należy wskazać, że wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co wynika wprost z art. 134 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu nie mógł zatem pominąć faktu wniesienia odwołanie po terminie, w sytuacji gdy obowiązkiem organu II instancji było stwierdzenie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Aktualny pozostaje pogląd wyrażony m. in w uchwale NSA z 12 października 1998 r. OPS 11/98, zgodnie z którą "Rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Odnosi się to w równym stopniu do rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (art. 127 § 3 k.p.a.). Załatwienie w postępowaniu administracyjnym wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy merytoryczną decyzją w sytuacji, gdy upłynął termin wniesienia tego środka zaskarżenia, stanowi rażące naruszenie art. 127 § 3 in fine w związku z art. 129 § 2 k.p.a. oraz art. 16 § 1 k.p.a." Sąd I instancji, wbrew twierdzeniom i postulatom skarżącego kasacyjnie, nie mógł nie dostrzec powyższej wadliwości i przejść do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji, również w zakresie zastosowania art. 59 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 869 ze zm.), gdyż wówczas stanowiłoby to właśnie naruszenie art. 134 p.p.s.a. Sam fakt przekazania odwołania przez organ I instancji do organu odwoławczego nie sanuje wadliwości procesowej, polegającej na uchybieniu terminu do wniesienia odwołania.
Wręcz przeciwnie – w tej sytuacji, szczególna rola procesowa przypada organowi II instancji, który dokonując kontroli instancyjnej zaskarżonej decyzji zobowiązany jest w pierwszej kolejności ustalić, czy odwołanie było w ogóle dopuszczalne i wniesione w ustawowym terminie. Z kolei podstawowa rola sądu administracyjnego I instancji sprowadza się do kontroli legalności działania administracji publicznej, niezależnie od zarzutów i wniosków procesowych zawartych w skardze. Z tej roli Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wywiązał się w sposób prawidłowy,
Jednocześnie należy dodać, że Sąd I instancji nie dopuścił się także naruszenia zasady zakazu reformationis in peius, albowiem zaskarżony wyrok, pomimo w istocie orzeczenia w sposób odmienny od intencji skarżącego, odpowiada treści art. 134 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Z powyższych względów na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 59 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 ze zm.). Po pierwsze Sąd nie dokonywał oceny prawidłowości zastosowania tego przepisu, w sytuacji gdy stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z zupełnie innego powodu, a po drugie Sąd nie mógł tego uczynić, gdyż wspomniana wyżej kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała zupełnie inne uchybienie o charakterze kwalifikowanym, które uczyniło bezprzedmiotowym dalsze rozważania co do meritum zaskarżonego rozstrzygnięcia. Na marginesie jedynie należy wskazać, że w rozpoznawanej sprawie organy słusznie zastosowały zarówno art. 155 k.p.a., jak i art. 89 ust. 11 u.o.p., zgodnie z którym organ może umorzyć 50% wymierzonej kary, osobom fizycznym, które na cele niezwiązane z prowadzeniem działalności gospodarczej usunęły lub zniszczyły drzewo lub krzew albo uszkodziły drzewo, w przypadku gdy osoby te nie są w stanie uiścić kary w pełnej wysokości bez znacznego uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, jeżeli dochód miesięczny na jednego członka gospodarstwa domowego nie przekracza 50% minimalnego wynagrodzenia za pracę w danym roku.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem, że zgodnie z powołanym art. 89 ust. 11 u.o.p. organ może umorzyć wyłącznie 50 % wymierzonej kary, a przepisy ustawy o ochronie przyrody nie przewidują możliwości całkowitego umorzenia kary administracyjnej w takim przypadku.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.