Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt II OSK 3019/15

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 września 2015 r., sygn. akt VII SA/Wa 1417/15, po rozpoznaniu sprawy ze skargi K. T. i W. T. na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak [...] w przedmiocie uznania praktyk jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów, oddalił skargę.

Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy.

Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. znak [...]:

1. 1) uznał praktyki stosowane w dniu 2 stycznia 2015 r. przez W. T. oraz K. T., Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" w B. [...] Spółka cywilna, polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciem Przychodni w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji [...], przez co pacjenci nie mogli złożyć wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej w siedzibie przychodni, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 5 stycznia 2015 r.;
2. 2) uznał praktyki stosowane przez przychodnię polegające na udostępnianiu dokumentacji medycznej osobie upoważnionej przez pacjenta jedynie za okazaniem stosowanego pisemnego upoważnienia udzielonego jej przez pacjenta, mające na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, o których mowa w art. 23 ust. 1 i art. 26 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.) w związku z § 8 pkt 2 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2014 r., poz. 177), jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazuje jej zaniechanie;
3. 3) zobowiązał do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk, o których mowa w pkt. 2 w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania niniejszej decyzji;
4. 4) decyzji w pkt 2 nadał rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu decyzji Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że za pośrednictwem poczty elektronicznej pozyskał informacje uprawdopodobniające naruszenie zbiorowych praw pacjentów, zatem postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez W. T. oraz K. T., prowadzących działalność gospodarczą pod nazwą: Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" w B. [...] Spółka cywilna.

Pismem z dnia 5 stycznia 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta, działając na podstawie art. 61 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wystąpił do przychodni z prośbą o przesłanie pisemnych informacji i wyjaśnień w sprawie, a także dokumentu ustanawiającego procedurę wewnętrzną obowiązującą w przychodni w zakresie udostępniania dokumentacji medycznej oraz kopię regulaminu organizacyjnego.

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 12 stycznia 2015 r., przychodnia wyjaśniła, że:

1. 1) podmiot leczniczy NZOZ "[...]" [...] spółka cywilna podpisał w dniu 7 stycznia 2015 r. umowę na świadczenie usług zdrowotnych na 2015 r. Wskazał, że dni: 1 i 4 oraz 6 stycznia 2015 r. były dniami ustawowo wolnymi od pracy, zaś dzień 3 stycznia 2015 r. (sobota) był dniem, w którym podmioty lecznicze nie będące szpitalami, nie świadczą usług zdrowotnych. Zatem nieuprawnione jest imputowanie rzekomego ograniczenia prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, w związku z nieudzielaniem świadczeń zdrowotnych w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r.;
2. 2) o fakcie niepodpisania do dnia 31 grudnia 2014 r. umowy na świadczenie usług zdrowotnych na 2015 r. wszyscy pacjenci objęci opieką przychodni zostali poinformowani poprzez wywieszenie stosowanej informacji na tablicy ogłoszeń, na drzwiach wejściowych do przychodni oraz na witrynie rejestracji. Wyjaśniono, że pomimo nieudzielania świadczeń zdrowotnych w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. rejestracja przychodni pracowała w normalnych godzinach i każda zainteresowana osoba mogła, zgodnie z regulaminem organizacyjnym, złożyć wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej.

Do powyższych wyjaśnień przychodnia dołączyła kopię regulaminu organizacyjnego.

Pismem z dnia 19 stycznia 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta przekazał przychodni kopie fotografii przekazanych przez pacjenta podmiotu leczniczego z prośbą o przekazanie informacji:

1. 1) czy przekazane fotografie przedstawiają wejście do przychodni, a jeżeli tak to czy jest to jedyne wyznaczone dla pacjentów wejście do tego podmiotu?;
2. 2) w jaki sposób była udostępniana dokumentacja medyczna pacjentom w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. skoro przekazane przez ww. pacjenta fotografie nie obrazują informacji na drzwiach wejściowych do podmiotu o sposobie udostępniania dokumentacji medycznej a drzwi te, zgodnie z twierdzeniem pacjenta, były zamknięte?

W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 27 stycznia 2015 r. przychodnia poinformowała, że:

1. 1) uwidocznione na przesłanym zdjęciu drzwi nie przedstawiają wejścia do podmiotu leczniczego, lecz są to główne drzwi wejściowe do budynku, w którym przychodnia się znajduje. Wyjaśniono, że drzwi wejściowe do podmiotu leczniczego znajdują się na pierwszym piętrze budynku, w którym znajdują się jeszcze: trzy prywatne mieszkania oraz lokale użytkowe zajmowane przez inne podmioty (apteka, stomatolog, firma pielęgniarska oraz firma zajmująca się usługami z zakresu oprogramowania komputerowego). Stwierdzono zatem, że zdjęcia nie zostały wykonane przez pacjenta przychodni, gdyż ten wiedziałby, w którym miejscu znajdują się drzwi wejściowe do przychodni. Nadto, ze zdjęć nie wynika, kiedy i w jakich okolicznościach, zostały one wykonane, sam zaś fakt umieszczenia tablic informacyjnych na zewnątrz budynku wynika wprost z obowiązujących w tym zakresie wymogów NFZ.
2. 2) przychodnia wskazała, że o trybie udostępniania dokumentacji medycznej w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. poinformowała w poprzednim piśmie. Podniosła, że pomimo, rzekomej natychmiastowej potrzeby sięgnięcia do swojej dokumentacji przez inkryminowanego "naszego pacjenta", który z nieznanych powodów, rzekomo nie mógł dostać się do wnętrza budynku, w którym znajduje się przychodnia, do dnia dzisiejszego żaden wniosek w tej sprawie do przychodni nie wpłynął.

Pismem z dnia 20 lutego 2015 r. pełnomocnik przychodni wniósł o uzupełnienie materiału dowodowego poprzez przeprowadzenie dowodu i włączenie do akt sprawy m.in: 1) listy obecności pracowników przychodni za miesiąc styczeń 2015 r. na okoliczność, że pomimo że przychodnia nie świadczyła usług medycznych, personel pomocniczy był obecny w pracy;

2) wniosku pacjentki o wydanie kopii dokumentacji medycznej oraz potwierdzenie odbioru dokumentacji medycznej, na okoliczność, że każdy pacjent mógł w spornym okresie otrzymać swoją dokumentację medyczną.

W odpowiedzi na pismo Rzecznika Praw Pacjenta inspektor w Urzędzie Gminy B. poinformowała, że w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. do Urzędu Gminy w B. nie wpłynęła informacji od mieszkańców zamieszkujących w budynku nr [...] przy ul. R. w B., w którym mieści się Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej [...] w B. [...] Spółka cywilna o zamknięciu ww. podmiotu leczniczego w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji [...].

W odpowiedzi na pismo Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 13 marca 2015 r. T. W., prowadzący gabinet stomatologiczny przy ul. R. [...], w B. pismem z dnia 25 marca 2015 r. wskazał, że personel przychodni pełnił dyżur w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. Drzwi do przychodni były otwarte i każdy z pacjentów mógł skontaktować się z tym personelem. Żaden z pacjentów przychodni nie zwracał się do T. W. w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. z zapytaniem o możliwość kontaktu z personelem przychodni. Wyjaśnił, że okazane na fotografii drzwi stanowią wejście główne do budynku, w którym mieszczą się lokale mieszkalne, jak i też mają siedziby inne podmioty nie związane ze świadczeniem usług medycznych i bez żadnych wątpliwości były one otwarte w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r.

Rzecznik Praw Pacjenta, w celu uzupełnienia materiału dowodowego, zwrócił się do pacjenta, który zgłosił informację o zamkniętej przychodni, który w odpowiedzi przekazanej w dniu 10 kwietnia 2015 r., za pośrednictwem poczty elektronicznej, potwierdził, że przychodnia w momencie wykonania fotografii, tj. w dniu 2 stycznia 2015 r. była zamknięta. Wyjaśnił, że dopiero w poniedziałek, tj. w dniu 5 stycznia 2015 r. zapewniono dyżur osoby, która udostępniała dokumentację medyczną.

Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego Rzecznik Praw Pacjenta podał, że W. T. oraz K. T. prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą: Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" w B. [...] Spółka cywilna są zarejestrowani w Rejestrze podmiotów leczniczych, prowadzonym przez Wojewodę Podkarpackiego pod numerem: [...] co wynika z księgi rejestrowej (stan na dzień 5 stycznia 2015 r.).

Rzecznik Praw Pacjenta stwierdził, że kontrolowany podmiot leczniczy w dniu 2 stycznia 2015 r. stosował praktyki polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej spowodowanym zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej na 2015 r. i zamknięciu podmiotu leczniczego przez co pacjenci nie mogli złożyć wniosków o udostępnienie dokumentacji, co wynika z pisma przychodni z dnia 12 stycznia 2015 r. oraz przekazanego zgłoszenia przez pacjenta. Dopiero w dniu 5 stycznia 2015 r. przychodnia ponownie rozpoczęła udostępnianie dokumentacji medycznej, co wynika ze zgłoszenia pacjenta. Rzecznik Praw Pacjenta wskazał ponadto, że przychodnia stosuje praktyki polegające na udostępnianiu dokumentacji medycznej osobie upoważnionej przez pacjenta jedynie za okazaniem stosowanego pisemnego upoważnienia udzielonego jej przez pacjenta. Powyższe wynika z postanowień obowiązującego w przychodni regulaminu organizacyjnego.

Rzecznik Praw Pacjenta podał, że podstawę materialnoprawną decyzji w pkt 1 sentencji stanowi art. 64 ust. 3 i 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym: nie wydaje się decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i nakazującej jej zaniechanie, jeżeli podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizator strajku zaprzestał stosowania praktyki, o której mowa w art. 59 ust. 1 ww. ustawy. W tym przypadku wydaje się decyzję o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów i stwierdzającą zaniechanie jej stosowania.

Natomiast podstawą decyzji w pkt 2 sentencji jest przepis art. 64 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, zgodnie z którym, w przypadku wydania przez Rzecznika Praw Pacjenta decyzji o uznaniu praktyki za naruszającą zbiorowe prawa pacjentów nakazuje on jej zaniechanie lub wskazuje działania niezbędne do usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów, wyznaczając terminy podjęcia tych działań. Decyzji nadaje się rygor natychmiastowej wykonalności. W rzeczonej decyzji, Rzecznik Praw Pacjenta może nałożyć na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych albo organizatora strajku obowiązek składania w wyznaczonym terminie informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów lub usunięcia skutków naruszenia zbiorowych praw pacjentów.

Mając powyższe na uwadze, w ocenie Rzecznika Praw Pacjenta, doszło do stosowania w przychodni praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, bowiem zgodnie z tym przepisem, przez praktykę naruszające zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych.

Rzecznik Praw Pacjenta, powołując się na treść art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wyjaśnił, że pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ww. ustawy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta.

Powołując się na treść z art. 27 ww. ustawy, Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że dokumentacja medyczna może być udostępniona:

1. 1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;
2. 2) poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii;
3. 3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Ponadto w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. Nr 252, poz.1697 ze zm.) udostępnienie dokumentacji medycznej następuje bez zbędnej zwłoki. W przypadku, gdy udostępnienie dokumentacji nie jest możliwe, odmowa wymaga zachowania formy pisemnej oraz podania przyczyny (§ 79 ww. rozporządzenia).

W celu realizacji przedmiotowego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie określonej w art. 27 ww. ustawy. Niemniej jednak przepisy prawa nie określają w jaki sposób pacjent ma skierować powyższe żądanie. Zatem należy uznać, że może być to dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i ustnie zażądać udostępnienia dokumentacji medycznej.

Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że w sprawie bezsporne jest, że lekarze z przychodni uczestniczyli w proteście Federacji [...] do dnia 7 stycznia 2015 r. Ze zgłoszenia z dnia 2 stycznia 2015 r., dokonanego za pośrednictwem poczty elektronicznej, wynika, że przychodnia w tym dniu była zamknięta i nie udostępniała dokumentacji medycznej. Przychodnia nie zamieściła żadnej informacji o sposobie udostępnienia dokumentacji medycznej w dniu 2 stycznia 2015 r., co wynika z przekazanych przez pacjenta fotografii, obrazujących umieszczoną informację o proteście. Koresponduje to z wyjaśnieniami samej przychodni, z których wynika, że w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. nie udzielała ona świadczeń zdrowotnych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej z powodu nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Niemniej jednak dopiero w poniedziałek, tj. 5 stycznia 2015 r. przychodnia zapewniła obecność personelu i udostępniała dokumentację medyczną. Jednak w dniu 2 stycznia 2015 r. pacjenci, którzy udali się do przychodni nie mogli uzyskać dokumentacji medycznej.

Rzecznik Praw Pacjenta nie dał wiary wyjaśnieniom przychodni, że w dniu 2 stycznia 2015 r., personel zatrudniony w razie potrzeby udostępniał dokumentację medyczną. Formą prowadzonego protestu było zamknięcie podmiotów leczniczych udzielających świadczeń zdrowotnych w zakresie podstawowej opieki zdrowotnej. Zatem przychodnia została zamknięta, a pacjenci nie mogli złożyć w niej wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej. Fotografia obrazująca drzwi do budynku, w którym mieści się przychodnia została przekazana do Biura Rzecznika Praw Pacjenta w dniu 2 stycznia 2015 r. za pośrednictwem poczty elektronicznej. Biorąc pod uwagę, że dzień 1 stycznia 2015 r. był dniem ustawowo wolnym do pracy, w którym przychodnia nie pracowała, fotografia obrazująca informację o prowadzonym proteście lekarzy była wykonana w dniu następnym, tj. w dniu 2 stycznia 2015 r.

Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta bez znaczenia jest to, że personel przychodni: A. D. oraz H. M. podpisały listę obecności w dniu 2 stycznia 2015 r. Nie oznaczało to bowiem, że przychodnia zrezygnowała z prowadzonego protestu, a to było powodem jej zamknięcia i nie udzielania świadczeń zdrowotnych w tym dniu oraz wywieszenia informacji o proteście na drzwiach wejściowych. Jednocześnie wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej sporządzony przez T. O., przekazany przy piśmie z dnia 20 lutego 2015 r. został opatrzony datą 5 stycznia 2015 r. a więc datą, w której Przychodnia rozpoczęła udostępnianie dokumentacji medycznej. Z wyjaśnień T. W. nie wynika, że personel medyczny udostępniał dokumentację medyczną w dniu 2 stycznia 2015 r. Trudno jest jednak uznać za wiarygodną informację, iż drzwi przychodni w tym dniu były otwarte, skoro był to faktycznie pierwszy dzień prowadzenia protestu lekarzy zrzeszonych w Federacji [...], a ze zgłoszenia dokonanego przez pacjenta wynika, że w tym dniu podmiot leczniczy był zamknięty.

Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta zamknięcie przychodni w sytuacji, w której istniała pilna potrzeba uzyskania dokumentacji medycznej (np. dla wystawienia recepty uprawniającej do nabycia leku, przeprowadzenia zabiegu operacyjnego) celem skorzystania ze świadczeń udzielanych przez inny podmiot, stanowiło naruszenie dyspozycji § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, zgodnie z którą udostępnienie dokumentacji następuje bez zbędnej zwłoki.

Organ podkreślił, że dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi.

Dalej Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że stosowanie przedmiotowych praktyk w dniu 2 stycznia 2015 r. przez przychodnię nie było adresowane do konkretnej osoby, lecz było wymierzone w każdego potencjalnego pacjenta. Ponadto miało zorganizowany charakter. Zamknięcie podmiotu leczniczego nastąpiło bowiem w związku z prowadzonym protestem lekarzy zrzeszonych w Federacji [...] a przychodnia niewątpliwe przewidywała, że zachowanie to spowoduje, że pacjent nie uzyska dostępu do swojej dokumentacji medycznej w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych.

Zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta przychodnia w związku z prowadzonym protestem w dniu 2 stycznia 2015 r. zaniechała udostępnienia dokumentacji medycznej na ustny wniosek pacjenta złożony osobiście w przychodni.

Jednocześnie organ stwierdził, że w toku postępowania w sprawach praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów wszczętym wobec przychodni ustalono również, że podmiot leczniczy ogranicza dostęp do dokumentacji medycznej w ten sposób, że wymaga w celu udostępniania dokumentacji medycznej osobie upoważnionej przez pacjenta pisemnego upoważnienia udzielonego jej przez pacjenta. Rzecznik Praw Pacjenta podniósł, że żaden przepis ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie określa, aby upoważnienie to zostało udzielone w formie pisemnej. Zgodnie z § 8 pkt 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, w dokumentacji indywidualnej wewnętrznej zamieszcza się lub dołącza do niej: oświadczenie pacjenta o upoważnieniu osoby bliskiej do uzyskiwania dokumentacji, ze wskazaniem imienia i nazwiska osoby upoważnionej, albo oświadczenie o braku takiego upoważnienia.

Zatem prawodawca wskazał, że nie w każdym przypadku konieczne jest pisemne upoważnienie. Powodem takiego uregulowania jest okoliczność, że nie każdy pacjent może udzielić pisemnego upoważnienia. W razie osoby niepełnosprawnej posiadającej pełną zdolność do czynności prawnych, ale nie mogącej na piśmie upoważnić innej osoby do dokumentacji medycznej, przychodnia powinna zapewnić możliwość zamieszczenia w dokumentacji indywidualnej wewnętrznej adnotacji o upoważnieniu osoby bliskiej do dokumentacji medycznej. Powyższe zasady udostępniania dokumentacji medycznej zostały wprowadzone w podmiocie leczniczym w regulaminie organizacyjnym, a tym samym ich ustanowienie w akcie wewnętrznym przemawia za zorganizowanym charakterem zachowania przychodni, mającego na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej. Rzecznik Praw Pacjenta jednocześnie uznał, że przedmiotowa praktyka nie była adresowana do konkretnej osoby, lecz była wymierzona w każdego potencjalnego pacjenta.

Zdaniem organu ze wskazanych okoliczności jednoznacznie wynika, iż w rozpatrywanej sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, co obligowało Rzecznika Praw Pacjenta do uznania przedmiotowej praktyki jako naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

W skardze do Sądu na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia 14 kwietnia 2015 r. K. T. i W. T., zarzucając naruszenie art. 6 k.p.a. w związku z art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 10, art. 75, art. 78, art. 80, art. 81, art. 107 § 1 i 3, art. 108 k.p.a. oraz art. 59 art. 23, art. 26 i art. 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w związku § 8 pkt 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę powołał się na art. 59 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1- 4 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta i wskazał, że przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Sąd wyjaśnił, że "zbiorowe" prawa pacjentów odnoszą się do tych praw o których, mowa w ustawie o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta oraz w przepisach szczególnych. Używając terminu "zbiorowych praw pacjentów" ustawodawca objął ochroną administracyjnoprawną prawa aktualnych i potencjalnych pacjentów, traktowanych jako zbiorowość - grupę zasługująca na szczególną ochronę. Tym samym ustanowił odrębny przedmiot ochrony, niezależny od ochrony praw indywidualnych pacjentów. O naruszeniu zbiorowych praw pacjentów można mówić wówczas, gdy skutki działań mogą zagrażać lub realizować się w sferze każdego potencjalnego pacjenta znajdującego się w podobnych okolicznościach.

Zatem dla stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów istotne jest ustalenie, czy konkretne działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesądza o naruszeniu zbiorowego interesu. Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, nie są bowiem oceniane wyłącznie działania lecz także zaniechania, które również mogą wywoływać skutki w postaci naruszenia zbiorowych praw pacjenta.

W ocenie Sądu dyspozycja art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, wskazuje na zorganizowany charakter działania lub zaniechania podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, które mają na celu pozbawienie praw pacjentów. Przesłanka zachowania zorganizowanego kładzie nacisk przede wszystkim na zaplanowanie czegoś i przeprowadzenia jakiegoś działania lub powstrzymanie się od jakiegoś działania. Do uznania "celowości" działania lub zaniechania wystarczy, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych co najmniej przewiduje, iż jego zachowanie doprowadzi do naruszenia praw pacjentów i na to się godzi. Zakaz stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów ma charakter bezwzględny i wynika z samej ustawy (art. 59 ust. 2 ww. ustawy).

Z kolei, naruszenie zbiorowych praw pacjenta wymaga spełnienia dwóch przesłanek: bezprawności działania lub zaniechania i naruszenia zbiorowego interesu konsumentów mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej.

Prawo pacjenta do dokumentacji medycznej zostało szczegółowo uregulowane w rozdziale 7 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. W art. 26 ust. 1 ustawy, wskazano, że podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Po śmierci pacjenta, prawo wglądu w dokumentację medyczną ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia (art. 26 ust. 2 ustawy).

Zdaniem Sądu prawidłowo Rzecznik Praw Pacjenta uznał, że w dniu 2 stycznia 2015 r. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" w B. [...] Spółka cywilna naruszył zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej spowodowane zaprzestaniem udzielania świadczeń zdrowotnych, przez co pacjenci nie mogli złożyć wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej w siedzibie przychodni, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i stwierdził zaniechanie stosowania tej praktyki w dniu 5 stycznia 2015 r.

Rzecznik Praw Pacjenta prawidłowo również ocenił, że praktyki stosowane przez przychodnię polegające na udostępnianiu dokumentacji medycznej osobie upoważnionej przez pacjenta jedynie za okazaniem stosowanego pisemnego upoważnienia udzielonego jej przez pacjenta, mające na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej, o których mowa w art. 23 ust. 1 i art. 26 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, w związku z § 8 pkt 2 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (Dz. U. z 2014 r., poz. 177), jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazał jej zaniechanie.

Sąd podzielił ocenę Rzecznika Praw Pacjenta, że w celu realizacji przedmiotowego prawa pacjent powinien złożyć stosowne żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie, określonej w art. 27 ww. ustawy, a zatem przez udostępnienie dokumentacji do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, poprzez sporządzanie jej wyciągów, odpisów lub kopii, czy poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru. Przepisy prawa nie określają jednak w jaki sposób pacjent może złożyć powyższy wniosek.

Zatem, zdaniem Sądu, należy uznać, że wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej może zostać złożony w dowolny sposób, w szczególności pacjent może udać się do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych i osobiście złożyć taki wniosek. Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych leczniczy nie może ograniczać sposobu przyjmowania wniosków o udostępnienie tej dokumentacji wyłączając złożenie wniosku bezpośrednio w przychodni.

Sąd wskazał, że z akt sprawy wynika, że lekarze z przychodni uczestniczyli w proteście Federacji [...] do dnia 7 stycznia 2015 r. Ze zgłoszenia z dnia 2 stycznia 2015 r., dokonanego za pośrednictwem poczty elektronicznej, wynika, że przychodnia w tym dniu była zamknięta. Przychodnia nie zamieściła żadnej informacji o sposobie udostępnienia dokumentacji medycznej w dniu 2 stycznia 2015 r., co wynika z przekazanych przez pacjenta fotografii, obrazujących umieszczoną informację o proteście. Koresponduje to z wyjaśnieniami samej przychodni, w której wskazano, że w dniach 2 i 5 stycznia 2015 r. nie udzielała ona świadczeń zdrowotnych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej z powodu nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Pacjenci, którzy w dniu 2 stycznia 2015 r. udali się do przychodni nie mogli uzyskać dokumentacji medycznej. Dopiero w dniu 5 stycznia 2015 r. przychodnia udostępniała dokumentację medyczną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zgodził się z Rzecznikiem Praw Pacjenta, że bez znaczenia w sprawie jest to, że dwie osoby z personelu przychodni podpisały listę obecności w dniu 2 stycznia 2015 r., nie oznacza to bowiem, że przychodnia udostępniała pacjentom dokumentację medyczną.

Ponadto właściwie Rzecznik Praw Pacjenta wskazał, że przekazany przy piśmie z dnia 20 lutego 2015 r. przez przychodnię wniosek o udostępnienie dokumentacji medycznej został opatrzony datą 5 stycznia 2015 r., a zatem przychodnia nie wykazała, że również w dniu 2 stycznia 2015 r. udostępniała dokumentację medyczną.

Sąd podzielił także stanowisko Rzecznika Praw Pacjenta, że w dniu 2 stycznia 2015 r. przychodnia naruszyła zbiorowe prawa pacjentów poprzez ograniczenie sposobu składania wniosków o udostępnienie dokumentacji medycznej, bowiem pacjent nie mógł złożyć takiego wniosku bezpośrednio w placówce przychodni, a zważywszy, że udostępnienie dokumentacji nie jest z reguły czynnością wymagającą skomplikowanych procedur, pacjent nie mógł zrealizować swojego prawa "bez zbędnej zwłoki", co w standardowych warunkach może oznaczać niezwłocznie, w myśl § 78 ust. 1 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2010 r.

Samo zamknięcie przychodni, niezależnie z jakiego powodu – czy jest to protest, strajk, czy nawet w sytuacji zaprzestania udzielania świadczeń zdrowotnych w wyniku nie zawarcia umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia – nie ma znaczenia w kontekście naruszenia zbiorowych praw pacjentów przez brak lub ograniczenie dostępu do dokumentacji medycznej. Działanie polegające na zamknięciu podmiotu leczniczego jest działaniem celowym, przewidywalnym, a bezpośrednią konsekwencją celowego działania polegającego na jego zamknięciu było również świadome naruszenie zbiorowych praw pacjentów polegające na ograniczeniu dostępu do dokumentacji medycznej, czy też zaniechaniu jej udostępnienia w prawem przewidzianej formie.

Przychodnia lekarska nie jest typowym podmiotem gospodarczym o charakterze biznesowym, który w dowolnym momencie można zamknąć. W przypadku podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć na uwadze, że w czasie gdy jest zamknięty nadal istnieją obowiązki wobec aktualnych lub byłych pacjentów – do których należy między innymi udostępnianie dokumentacji medycznej. A zatem, należy tak zorganizować działalność, jej zakończenie, czy też choćby chwilowe zamknięcie żeby pacjenci mogli mieć dostęp do swojej dokumentacji medycznej, a wniosek o jej udostępnienie mogli złożyć w dowolny sposób, w tym również osobiście w przychodni.

Decydując się na prowadzenie podmiotu gospodarczego będącego podmiotem leczniczym należy mieć na względzie, że podmiot ten - w państwie prawa - będzie podlegał regulacjom ustawowym, a zatem należy liczyć się z odpowiedzialnością prawną jaka została przez ustawodawcę stworzona zarówno w celu ochrony praw podmiotu leczniczego jako podmiotu gospodarczego, jak również dla ochrony praw jego pacjentów.

Sąd podzielił stanowisko Rzecznika Praw Pacjenta, że przychodnia naruszyła zbiorowe prawa pacjentów przez stosowanie praktyki polegającej na udostępnianiu dokumentacji medycznej "osobie upoważnionej przez pacjenta za okazaniem stosowanego pisemnego upoważnienia udzielonego jej przez pacjenta" (§ 29 pkt 5 lit. b Regulaminu Organizacyjnego Podmiotu Leczniczego). Strona skarżąca podniosła w skardze, że pisemnego upoważnienia udzielonego przez pacjenta przychodnia wymaga jedynie w sytuacji, gdy pacjent nie wskazał osoby upoważnionej do udostępnienia dokumentacji medycznej. Jednak, zdaniem Sądu, z postanowień § 29 regulaminu nie wynika, że ww. przepis § 29 pkt 5 lit. b regulaminu nie ma zastosowania, gdy pacjent złożył oświadczenie o upoważnieniu określonej osoby do udostępnienia dokumentacji medycznej.

Sąd zauważył, że § 29 pkt 3 regulaminu zakłada, że: "Pacjent może złożyć oświadczenie o upoważnieniu określonej osoby do udzielania jej informacji o stanie jego zdrowia i udzielonych świadczeniach medycznych, wglądu w dokumentację medyczną (lub o nieupoważnieniu nikogo), a także zgodzie na udzielanie świadczeń zdrowotnych." Ponadto powyższy zapis mówi o prawie wglądu w dokumentację medyczną, nie zaś o udostępnieniu dokumentacji medycznej, co jej pojęciem szerszym stosownie do art. 27 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. § 8 pkt 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania, wskazuje, że w dokumentacji indywidualnej wewnętrznej zamieszcza się lub dołącza do niej: oświadczenie pacjenta o upoważnieniu osoby bliskiej do uzyskiwania dokumentacji, ze wskazaniem imienia i nazwiska osoby upoważnionej, albo oświadczenie o braku takiego upoważnienia.

W ocenie Sądu żaden przepis ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie określa, aby upoważnienie to zostało udzielone w formie pisemnej. Zatem prawodawca wskazał, że nie w każdym przypadku konieczne jest pisemne upoważnienie. Powyższe zasady udostępniania dokumentacji medycznej zostały wprowadzone w podmiocie leczniczym w regulaminie organizacyjnym, a tym samym ich ustanowienie w akcie wewnętrznym przemawia za zorganizowanym charakterem zachowania przychodni, mającego na celu ograniczenie prawa pacjentów do dokumentacji medycznej.

Z tych wszystkich przyczyn, podzielając ocenę dokonaną w sprawie przez Rzecznika Praw Pacjenta, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), oddalił skargę.

K. T. i W. T. wnieśli od wyroku skargę kasacyjną, zarzucając:

1. 1) naruszenie przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy a mianowicie:
2. a) art. 134 § 1 w związku z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez zaniechanie wyjścia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie poza zarzuty i wnioski skargi, pomimo, że w przedmiotowej sprawie powinien to uczynić ze względu na uchybienia jakimi była dotknięta zaskarżona decyzja co w konsekwencji winno skutkować uwzględnieniem skargi jak i też poprzez oddalenie skargi pomimo istnienia przesłanek do jej uwzględnienia;
3. b) art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w związku z przepisami art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 135, a także art. 145 §1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niedokonanie należytej kontroli legalności zaskarżonej decyzji, wbrew obowiązkowi wynikającymi z wymienionych wyżej przepisów prawa i nie zastosowania środków przewidzianych ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa;
4. c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 10 oraz art. 81 k.p.a. poprzez przyjęcie okoliczności faktycznych stojących u podstaw rozstrzygnięcia za udowodnione w sytuacji gdy w postępowaniu przed Rzecznikiem Praw Pacjenta nie zapewniono skarżącym udziału w każdym stadium postępowania, w szczególności w postępowaniu dowodowym prowadzonym po dniu 20 luty 2015 r. uniemożliwiając tym samym wypowiedzenie się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego przed wydaniem decyzji i zgłoszenia dalszych wniosków dowodowych, które to uchybienie winne być brane z urzędu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny czego Sąd nie uczynił jak również nie ustosunkował się do zarzutu podniesionego w skardze;
5. d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez pominiecie i nienależytą ocenę dowodu w postaci wyjaśnień lekarza stomatologa świadczącego usługi zdrowotne w dniu 2 stycznia 2015 r. w godz. potwierdzających fakt pracy administracji przychodni w dniu 2 stycznia 2015 r. i oparcie się wyłącznie na twierdzeniach osoby wnioskującej wszczęcia postępowania, która rzekomo nie miała dostępu do dokumentacji medycznej bez równoczesnego sprawdzenia czy osoba ta jest pacjentem przychodni i czy jej twierdzenia polegają na prawdzie, jak i też pominięcie dowodów istotnych wnioskowanych na okoliczność, że nikt w dniu 2 stycznia 2015 r. nie składał wniosku o udostępnienie dokumentacji medycznej;
6. e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, w szczególności czy osoba wnioskująca wszczęcie postępowania przed Rzecznikiem Praw Pacjenta jest pacjentem przychodni a w związku z tym czy miała interes w uzyskaniu dokumentacji medycznej w dniu 2 stycznia 2015 r. w sytuacji gdy wnioskujący nie jest pacjentem przychodni a jest pracownikiem placówki medycznej, która wobec protestu lekarzy zrzeszonych w Federacji [...] zgodnie z zarządzeniem Ministra Zdrowia zobowiązana była do świadczenia całodobowej pomocy medycznej, oraz zaniechanie wnioskowanego dowodu z przesłuchania świadków na okoliczność istotną dla rozstrzygnięcia sprawy a w szczególności, że administracja przychodni w dniu 2 stycznia 2015 r. w godzinach pracy była otwarta co potwierdził lekarz stomatolog i że żaden z pacjentów przychodni nie złożył w tym dniu wniosku o wydanie dokumentacji medycznej, tak jak miało to miejsce w dniu 5 stycznia 2015 r.
7. f) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 80 k.p.a. poprzez nienależytą i dowolna ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności przez przyjęcie z góry przyjętego założenia, że skoro był to pierwszy dzień protestu lekarzy to administracja Przychodni nie pracowała uniemożliwiając w ten sposób możliwość dostępu do dokumentacji medycznej, podczas gdy jedynie z materiału zgromadzonego w sprawie wynika, że administracja przychodni pracowała w godzinach urzędowania jak i też poprzez pominiecie istotnych dowodów wskazujących na powyższą okoliczność.
8. g) art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 72, art. 75 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez sprzeczny z prawem sposób gromadzenia materiału dowodowego w szczególności zaniechanie dokumentowania rozmów telefonicznych i nie poczynienia adnotacji z tych rozmów dających podstawę stwierdzenia czego te rozmowy dotyczyły, w sytuacji gdy analiza poczty elektronicznej wskazuje, że wnioskodawca w rozmowie telefonicznej został poinformowany o zgromadzonych dowodach w wyniku czego udzielał informacji niezgodnych z rzeczywistym stanem faktycznym;
9. h) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 80 k.p.a. poprzez nienależyta ocenę materiału dowodowego skutkiem czego było przyjęcie przez organ a ślad za nim przez Sąd, że zapisy regulaminu organizacyjnego podmiotu leczniczego dotyczące udostępniania dokumentacji medycznej określone w § 29 pkt 5 lit. b regulaminu wymagają wyłącznie pisemnego upoważnienia pacjenta co zdaniem Rzecznika Praw Pacjenta i Sądu świadczy o zorganizowanym charakterem zachowania przychodni, gdy w rzeczywistości z treści zapisu regulaminu takowego wniosku wywieść nie można;
10. 2) naruszenie przepisów prawa materialnego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
11. a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku art. 64 ust.1-4 i art. 59 ust. 1 i ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz.U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.) przez ich zastosowanie gdy w ustalonym stanie faktycznym wobec braku przesłanek określonych w art. 59 ust. 1 ustawy nie było ku temu żadnych podstaw;
12. b) naruszenie art. 23 ust. 1 i art. 26 ust. 1 i 2 ustawy o prawach pacjenta w związku z § 8 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2010 r w sprawie rodzajów i zakresu dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania w związku z art. 41 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2015 r., poz 464 ze zm.) i art. 27 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1182 ze zm) przez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na uznaniu, że żądanie wydania dokumentacji medycznej osobie upoważnionej w świetle postanowień regulaminu następuje wyłącznie na podstawie pisemnego upoważnienia pacjenta gdy w rzeczywistości ze sformułowań regulaminu nie można wywieść takowego wniosku albowiem zgodnie z postanowieniem regulaminu organizacyjnego dokumentację medyczną udostępnia się:
13. - osobiście pacjentowi, którego dokumentacja dotyczy, za okazaniem dokumentu tożsamości - rodzicowi do chwili ukończenia przez dziecko 18 roku życia za okazaniem dowodu osobistego;
14. - przedstawicielowi ustawowemu pacjenta, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta za okazaniem odpowiedniego dokumentu;
15. - opiekunowi ustanowionemu przez sąd za okazaniem stosownego orzeczenia;
16. - osobie upoważnionej przez pacjenta za okazaniem stosownego pisemnego upoważnienia udzielonego przez pacjenta.

Dodatkowo w sytuacji gdy takowa wykładnia postanowień regulaminu dokonana przez Rzecznika Praw Pacjenta a usankcjonowana orzeczeniem Sądu I instancji narusza przepisy innych ustaw w szczególności, przepisy art. 41 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty oraz 27 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych.

Na tych podstawach wnieśli o:

1. 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;
2. 2) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rzecznik Praw Pacjenta wniósł o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznawaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Postawione zarzuty naruszenia przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, a to art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 134 § 1 w zw. z art. 151, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie są zasadne. W zaskarżonym wyroku Sąd przeprowadził kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Wyprowadzenie naruszenia przepisów postępowania: art. 7, art. 77 § 1, art. 10, art. 80, art. 81, art. 72 § 1, art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego wymaga rozważenia w związku z zarzutami naruszenia przepisów prawa materialnego.

Hipotetyczny stan faktyczny zapisany jest w normie prawa materialnego. Konsekwentnie tylko o tyle można wyprowadzić zasadność zarzutów naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a następnie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, gdy organ rozpoznając sprawę nie ustalił stanu faktycznego, który zapisany jest w normie prawa materialnego. Zgodnie z art. 145 § 1pkt 1 lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: "Sąd uwzględniając skargę na decyzję (...): uchyla decyzję (...) w całości albo w części jeżeli stwierdzi: inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy". Według art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: "Sąd uwzględniając skargę na decyzję (...): uchyla decyzję (...) w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy".

Uchylenie decyzji przez sąd administracyjny obwarowane jest wadliwością materialnoprawną - dokonania wadliwej wykładni normy materialnego prawa, w wyniku której wadliwie rozstrzygnięto sprawę oraz wadliwością procesową powiązaną z wadliwością materialnoprawną. Tylko naruszenie przepisów prawa procesowego, które nie doprowadziło do ustalenia stanu faktycznego prawidłowo daje podstawę do zastosowania przez sąd administracyjny sankcji uchylenia decyzji.

W skardze kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia prawa materialnego: art. 64 ust. 1 - 4 i art. 59 ust. 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm.). Przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się, zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, bezprawne zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie przyznanych praw. Do jednego z podstawowych praw pacjentów należy prawo pacjenta do dokumentacji medycznej. Zgodnie z art. 23 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, pacjent ma prawo dostępu do dokumentacji dotyczącej jego zdrowia oraz udzielanych mu świadczeń zdrowotnych. Prawu temu odpowiada obowiązek podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych udostępnienia dokumentacji medycznej pacjentowi, ustanowiony w art. 26 ust. 1 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.

Według art. 26 ust. 1 ustawy "Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi, przedstawicielowi ustawowemu lub osobie upoważnionej przez pacjenta". Ten obowiązek podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych został wzmocniony regulacją przyjętą w § 78 ust. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z 21 grudnia 2010 r. w sprawie rodzajów, zakresu i wzorów dokumentacji medycznej oraz sposobu jej przetwarzania (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 177 ze zm.) Podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych obowiązany jest udostępnić dokumentację podmiotom i organom bez zbędnej zwłoki.

Ograniczenie w dostępie do dokumentacji medycznej przez zamknięcie lokalu, w którym znajduje się dokumentacja, stanowi praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjenta. Do tego rodzaju naruszenia zbiorowych praw pacjenta należy zakwalifikować udzielenie informacji co do udostępnienia dokumentacji medycznej błędnej, wprowadzającej w błąd pacjentów. Nie można zatem skutecznie zarzucić wadliwego ustalenia tych faktów co do udostępnienia dokumentacji medycznej pacjenta przez W. T. oraz K. T., Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej "[...]" w B. [...] spółka cywilna. Informacja o proteście zamieszczona na drzwiach wejściowych przy tablicy Niepublicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej "[...]" pozbawiła możliwości dostępu do dokumentacji przez wprowadzenie w błąd pacjentów, co potwierdzają fakty ustalone w sprawie.

Nie można tych okoliczności faktycznych obalić twierdzeniem o obecności pracowników, skoro błędna informacja pozbawiła prawa pacjentów dostępu do dokumentacji medycznej. Tym samym nie są zasadne zarzuty naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ orzekając w sprawie prawidłowo ustalił stan faktyczny, zapewniając udział strony w sprawie, która miała pełną możliwość wypowiedzenia się co do faktów mających miejsce 2 stycznia 2015 r. w zakresie dostępu do dokumentacji medycznej.

Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 23 ust. 1, art. 26 ust. 1 i ust. 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta w zw. z art. 41 ustawy z 5 grudnia 1996 r. o zawodzie lekarza i lekarza dentysty oraz art. 27 § 1 i § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. Zarówno art. 41 ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty, jak i art. 27 § 1 i § 2 ustawy o ochronie danych osobowych nie ma zastosowania w sprawie w zakresie oceny naruszenia praw pacjenta. Według art. 41 ust. 1 ustawy o zawodzie lekarza i lekarza dentysty " Lekarz ma obowiązek prowadzenia indywidualnej dokumentacji pacjenta", zaś według art. 41 ust. 2 "Sposób prowadzenia i udostępniania dokumentacji medycznej przez lekarza określają przepisy ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta".

Do praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów należy przyjęcie takich zapisów w regulaminie organizacyjnym, które przez brak jasności zapisów wyłączają lub ograniczają realizację gwarantowanych praw pacjentów, w tym podstawowego prawa pacjenta dla ochrony jego życia lub zdrowia przez dostęp do dokumentacji medycznej. Zapis Regulaminu organizacyjnego o udostępnieniu dokumentacji medycznej osobie upoważnionej przez pacjenta za okazaniem stosownego pisemnego upoważnienia udzielonego jej przez pacjenta (§ 29 pkt 5 lit. b Regulaminu) może budzić wątpliwości co do dopuszczalności udzielenia ustnie upoważnienia, a tych wątpliwości nie usuwa zapis § 29 pkt 3 Regulaminu. Zapis § 29 pkt 5 Regulaminu organizacyjnego w brzmieniu "NZOZ "[...]" udostępnia dokumentację medyczną, o której mowa w art. 1" pozostaje w sprzeczności z § 29 ust. 3, który jest ograniczony wyłącznie do wglądu w dokumentację medyczną.

Udzielenie upoważnienia przez złożenie oświadczenia w formie ustnej, a utrwalonego w formie pisemnej przez pracownika w odpowiedni sposób, zabezpiecza prawa pacjenta. Poprawa zapisu przez dopuszczenie formy ustnej upoważnienia udostępnienia dokumentacji medycznej z utrwaleniem przez osobę zatrudnioną w formie pisemnej nie stanowi szczególnego obciążenia dla obowiązków organizacyjnych. Tym samym nie jest zasadny zarzut naruszenia § 8 powołanego rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2008 r., który nie wyłącza złożenia oświadczenia o udostępnieniu dokumentacji medycznej w formie ustnej.

W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.