Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 552/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę W. J. i M. M. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestrów zabytków.
Jak wynika z akt sprawy, Wojewódzki Konserwator Zabytków w Warszawie decyzją z dnia [...] października 1992 r. nr [...] wpisał do rejestru zabytków budynek mieszkalny murowany, wzniesiony w 1878 r. w W. przy ul. [...]. Z decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Warszawie z dnia [...] października 1992 r. wynika, że "Kamienica [...], wzniesiona w latach 1877–78, piętrowa z mansardowym dachem, jest jednym z pierwszych domów murowanych przy ul. [...], cennym reliktem zabudowy czynszowej i robotniczej na terenie [...]".
Z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków ww. kamienicy zwrócił się pełnomocnik Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy, reprezentujący właściciela nieruchomości – miasto stołeczne Warszawa.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., znak: [...], na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c/, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 5 i 6 i art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. Nr 162, poz. 1568 ze zm.) odmówił skreślenia z rejestru zabytków budynku mieszkalnego zlokalizowanego przy ul. [...] w W., wpisanego do tego rejestru pod nr [...].
W uzasadnieniu decyzji Minister powołał się na opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa z dnia 26 września 2011 r., wykonaną na zlecenie Dyrektora Departamentu Ochrony Zabytków. Opinia została sporządzona po oględzinach budynku i wynika z niej, że omawiany budynek jest w złym stanie technicznym, a szczegółowy opis zniszczeń spowodowany upływem czasu i brakiem doraźnych remontów opisany został w ekspertyzach technicznych, wykonanych w latach wcześniejszych. Od 2009 r., kiedy kamienica wyłączona została z użytkowania jej stan znacznie się pogorszył. Już w 2008 r. budynek miał zniszczoną więźbę dachową której konstrukcja była skorodowana na skutek długotrwałych zacieków spowodowanych nieszczelnościami pokrycia dachowego z papy. Obecnie dach od strony podwórza jest zapadnięty. Ściany zewnętrzne posiadają pionowe i poziome spękania z ubytkami cegieł i tynku. Widoczne są rysy i pęknięcia w nadprożach.
Otwory okienne w większości zamurowano. Przejazd bramny sklepiony kolebkowo został podstemplowany. Założono także drewniane zadaszenie nad kondygnacją parteru w celu zabezpieczenia chodnika przed ewentualnym spadaniem pozostałości tynków i innych odspojonych części elewacji. Brak dostępu do wnętrza budynku, które ze względów bezpieczeństwa zostało zamknięte, uniemożliwia ocenę stanu zachowania stropów. Przypuszczalnie drewniane stropy, jak i elementy wyposażenia opisane w ekspertyzach jako zniszczone, uległy dalszej destrukcji. Jednocześnie w opinii wskazano, że "do dnia dzisiejszego czytelny jest w terenie dawny układ przestrzenno-funkcjonalny kamienicy. Zniszczony budynek frontowy od momentu wpisu do rejestru, tj. od 1992 r. do dziś zachował się w zasadniczo niezmienionej bryle i artykulacji elewacji. Jego szczególna wartość polega na tym, że jest jedynym zachowanym budynkiem robotniczej Woli, cennym reliktem historycznej zabudowy czynszowej i robotniczej". W związku z powyższym negatywnie zaopiniowano wniosek o skreślenie przedmiotowej kamienicy z rejestru zabytków.
Organ wskazał ponadto, iż w ekspertyzie technicznej opracowanej w 2008 r. uznano, że: "ściany murowane stanowiące elementy nośne budynku mimo różnych zniszczeń i uszkodzeń nie stanowią w chwili obecnie zagrożenia jako całości, pomimo rys i pęknięć". Oznacza to, że w tym stanie zachowania obiektu, możliwy jest jego remont, a zakres prac, który wiąże się z całkowitą wymianą wnętrza nie spowoduje utraty przez obiekt wartości, które legły u podstaw jego wpisania do rejestru zabytków. Stosowne kroki w tym kierunku podjął Stołeczny Konserwator Zabytków w decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r., [...], w której nakazał właścicielowi ww. zabytku przeprowadzenie prac remontowo-konserwatorskich w określonym zakresie w terminie.
Minister stwierdził, że w stosunku do przedmiotowego budynku, nie zaszła żadna z przesłanek wymienionych w przepisie art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ponieważ przedmiotowy obiekty nie utracił swoich wartości decydujących o wpisaniu do rejestru zabytków, a jego wartość nie została zakwestionowana w najnowszych badaniach naukowych.
Decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., znak: [...], Prezydent m.st. Warszawy ustanowił na 99 lat prawo użytkowania wieczystego do zabudowanego gruntu o powierzchni 838 m2 położonego w W. przy ul. [...] na działce nr ew. [...] obręb [...], KW Nr [...] na rzecz: W. J., I. M., M. M., P. M. Pełnomocnik działający w imieniu: B. J., I. M., M. M., P. M., pismem z dnia 23 lutego 2012 r. zwrócił się o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2012 r.
W toku ponownego rozpatrzenia sprawy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wystąpił do Stołecznego Konserwatora Zabytków o nadesłanie postanowienia z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] zatwierdzającego pod wzglądem konserwatorskim projekt zabezpieczenia budynku, tj. wymianę stropów i klatki schodowej, wymianę dachu i wykonanie obróbek blacharskich w budynku przy ul. [...] zgodnie z "Projektem budowlano-wykonawczym zabezpieczenia budynku przy ul. [...] (front) zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2010 r."
Następnie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., znak: [...], działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c/, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2012 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że z projektu zabezpieczenia zabytkowej kamienicy zatwierdzonego postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] wynika, iż możliwe do wykonania roboty budowlane przy zabytkowej kamienicy, miałyby polegać m.in. na: demontażu więźby drewnianej dachu; demontażu wszystkich stropów drewnianych międzykondygnacyjnych; demontażu klatki schodowej; wyburzeniu drewnianych ścianek działowych; wykonaniu wieńców i stropów żelbetowych oraz schodów płytowych na belkach żelbetowych (na wszystkich kondygnacjach za wyjątkiem stropu nad drugim piętrem, który projektuje się w konstrukcji drewnianej z uwagi na geometrię mansardy); zastąpieniu istniejących stropów i schodów drewnianych współczesnymi rozwiązaniami żelbetowymi, co pozwoli usztywnić i wzmocnić całą konstrukcję kamienicy bez nadmiernego obciążania ścian nośnych i fundamentów; wzmocnieniu sklepienia nad przejazdem bramnym oraz nadproży; osuszeniu i odgrzybieniu murów; odtworzeniu dachu mansardowego, wykonaniu spadków odprowadzających wodę i obróbek blacharskich. Zdaniem opiniodawcy, powyższe działania umożliwią zasiedlenie w przyszłości przedmiotowej kamienicy lokatorami, co pozwoli na utrzymanie obiektu w dobrym stanie technicznym.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał, że w omawianej sprawie uległ pogorszeniu stan zachowania zabytku, tj. nastąpiło dalsze zawalenie się dachu od strony podwórza. Zważywszy jednak na zakładaną całkowitą rekonstrukcję dachu, nadal jest możliwy generalny remont kamienicy, przy stosunkowo dobrze zachowanych fundamentach oraz murach obwodowych.
W ocenie organu prowadzącego postępowanie analiza materiału dowodowego sprawy nie daje podstaw do skreślenia z rejestru zabytków kamienicy przy ul. [...] w W. Stwierdził, że przedmiotowy obiekt nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości zabytkowej, a zły stan techniczny niektórych elementów obiektu nie spowodował utraty wartości, dla których obiekt został wpisany do rejestru. Wartości zabytkowe omawianego budynku zostały zachowane do chwili obecnej, a wartości będące podstawą jego wpisu do rejestru zabytków nie zostały zakwestionowane w nowych ustaleniach naukowych. Z projektu budowlano-wykonawczego wynika, że istnieje techniczna możliwość podjęcia prac remontowych w kamienicy i zasiedlenia jej przez lokatorów. Powyższy zakres prac, polegający przede wszystkim na: usztywnieniu konstrukcji przy równoczesnej wymianie substancji budowlanej wewnątrz obiektu i rekonstrukcji dachu, nie spowoduje utraty wartości zabytkowych kamienicy.
Z konserwatorskiego punktu widzenia dopuszczalna jest bowiem częściowa wymiana zabytkowej substancji budowlanej na nową przy jednoczesnej zmianie układu wnętrza, gdy celem nadrzędnym jest zachowanie zabytkowych murów obwodowych i tym samym całego budynku.
W konkluzji organ wskazał, iż w myśl art. 5 w związku z art. 6 ust 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami opieka nad zabytkiem stanowi obowiązek jego właściciela bez względu na stan zachowania zabytku. Obowiązkiem podmiotu posiadającego aktualnie prawo do przedmiotowego zabytku jest opieka nad zabytkiem polegająca w szczególności na zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku w jak najlepszym stanie oraz korzystaniu z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] stycznia 2013 r. złożyły W. J. i M. M. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2013 r. sygn. akt VII SA/Wa 552/13, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. oddalił skargę.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że pełnomocnik skarżących złożył pismo procesowe w którym wniósł o dopuszczenie dowodu z dokumentu – opinii prof. K. P., sporządzonej na zlecenie skarżących i załączonej do pisma. W ocenie sądu wnioskowany przez skarżących dowód w postaci opinii, która zawiera wiadomości fachowe nie jest dowodem uzupełniającym z dokumentu w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a.
Zdaniem Sądu Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w sposób dostateczny uzasadnił dlaczego odmówił skreślenia budynku, którego dotyczy sprawa z rejestru zabytków, a jego stanowisko znajduje oparcie w zebranym materiale dowodowym. Z przedłożonych w sprawie ekspertyz technicznych oraz opinii E. P. z dnia 26 września 2011 r. – zatwierdzonej przez kierownika Działu Analiz Konserwatorskich wynika, że pomimo złego stanu technicznego przedmiotowy budynek nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości zabytkowych (historycznej, naukowej). Bryła kamienicy jest wciąż czytelna, podobnie jak artykulacja jego elewacji. Obiekt został wpisany do rejestru zabytków ze względu na wartości historyczne i naukowe. Jego szczególna wartość polega na tym, że jest nadal "jednym z pierwszych domów murowanych przy ul. [...], cennym reliktem zabudowy czynszowej i robotniczej na terenie Woli, istotnym elementem tożsamości kulturowej miasta".
Ponadto brak jest nowych ustaleń naukowych, które zweryfikowałyby negatywnie dotychczasową ocenę tych wartości. W opinii E. P. wskazano także, iż już w momencie wpisu budynku do rejestru zabytków istniała konieczność przeprowadzenia generalnego remontu, polegającego na wymianie niemal całej substancji zabytkowej.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego odniósł się do przedłożonej przez skarżących Ekspertyzy – Opinii Technicznej z dnia 10 grudnia 2012 r. wykonanej przez K. K., w której wskazano m.in., że: "W elementach nośnych budynku, tj. konstrukcji dachów, stropów, klatek schodowych i części wsporczych wystąpiło przekroczenie zarówno stanów granicznych użytkowania jak i stanów granicznych nośności", co zdaniem opiniodawcy kwalifikuje obiekt do rozbiórki. Powołując się na ustalenia zawarte w projekcie budowlano-wykonawczym zabezpieczenia budynku wykonanym w marcu 2012 r. przez mgr. inż. arch. T. B., który to projekt został zatwierdzony pod względem konserwatorskim, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził, iż opisane w projekcie i możliwe do wykonania roboty budowlane pozwolą usztywnić i wzmocnić całą konstrukcję kamienicy bez nadmiernego obciążania ścian nośnych i fundamentów. Wskazane przez K. K. zużyte elementy mogą zostać wymienione, co przy założonym usztywnieniu konstrukcji zachowanych murów obwodowych zabytkowego budynku, doprowadzi do poprawy jego stanu technicznego.
W ocenie Sądu, wbrew twierdzeniom skarżących opinia wykonana przez K. K. nie mogła mieć istotnego wpływu na wynik sprawy gdyż jej celem nie była ocena zniszczenia zabytku w aspekcie przesłanek przewidzianych w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Opinia ta zawiera jedynie ocenę stanu techniczno-użytkowego obiektu oraz kwestionuje zasadność wpisania budynku do rejestru zabytków.
Podstawą do wykreślenia zabytku wpisanego do rejestru zabytków nie jest jego zły stan techniczno-użytkowy, ale takie jego zniszczenie, które powoduje utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Kryteria techniczne dotyczące stanu obiektu uznawanego za zabytek i powiązane z nimi aspekty ekonomiczne nie mogą mieć wpływu na podjęcie decyzji w przedmiocie skreślenia obiektu z rejestru zabytków, a wyłącznie decydujący powinien być wzgląd na to, iż zrujnowany obiekt stanowi dziedzictwo minionej epoki i jako taki relikt powinien być zachowany. Tak rozumiana wykładnia przepisu art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami znajduje również oparcie w art. 6 ust. 1 ww. ustawy, w którym wymienia się przedmioty ochrony i opieki z zaznaczeniem, że ta ochrona i opieka jest niezależna od stanu zachowania.
Sąd podkreślił, że kamienica [...] została wpisana do rejestru zabytków ze względu na wartości historyczne i naukowe jako cenny relikt zabudowy czynszowej i robotniczej na terenie Woli.
Z przedstawionej opinii Działu Analiz Konserwatorskich z dnia 26 września 2011 r. wynika, że przedmiotowy obiekt nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości zabytkowych (historycznej, naukowej) lecz jego wartość zabytkowa jeszcze wzrosła wskutek wyburzenia w 1998 r. innego obiektu reprezentującego wczesny etap rozwoju kamienicy czynszowej na terenie Woli.
W ocenie sądu skarżący nie podważyli skutecznie opinii Działu Analiz Konserwatorskich z dnia 26 września 2011 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego zbadał czy możliwe jest z technicznego punktu widzenia, mimo istotnego zniszczenia przeprowadzenie robót budowlanych celem zabezpieczenia budynku przed dalszą destrukcją. Badanie to polegało na przeprowadzeniu dowodu z projektu budowlano-wykonawczego zabezpieczenia budynku, wykonanego w marcu 2012 r. przez mgr. inż. arch. T. B. Organ zapoznał się także z postanowieniem Stołecznego Konserwatora Zabytków zatwierdzającym projekt zabezpieczenia zabytkowej kamienicy.
Z obu tych dokumentów wynika, że możliwy jest generalny remont kamienicy przy stosunkowo dobrze zachowanych fundamentach oraz murach obwodowych.
Sąd podkreślił również, że organ prowadzący postępowanie w sprawie skreślenia z rejestru zabytków nie ma obowiązku powoływania biegłych celem ustalenia czy uzasadnione jest dokonanie takiego skreślenia, gdyż dysponuje własnymi, wyspecjalizowanymi ekspertami, których opinii zasięga.
Dodatkowo podkreślono, że organ miał obowiązek zbadać wyłącznie przesłanki wymienione w art. 13 ust 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami istniejące w dacie orzekania. Obowiązkiem organu nie było natomiast badanie czy po wykonaniu remontu obiekt będzie nadal posiadał wartości będące podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków.
Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie z dnia 29 sierpnia 2013 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego wnieśli W. J. i M. M. zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik postępowania – art. 106 § 3 k.p.a. w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 78 k.p.a. w związku z art. 79 k.p.a. przez oddalenie dowodu z opinii prof. K. P. uznanego światowego autorytetu w zakresie ochrony zabytków, z której jednoznacznie wynika brak jakichkolwiek podstaw i przesłanek do traktowania budynku przy ul. [...] w W. jako obiektu zabytkowego podlegającego wpisowi do rejestru zabytków. Powyższy dokument którego zlecenie sporządzenia strona zapowiadała jeszcze w ramach postępowania przed Ministrem potwierdzał zasadność stanowiska strony wyrażonego w skardze oraz bezzasadność i naruszenie prawa w ramach zaskarżonych decyzji przez wydanie odmowy wykreślenia z rejestru zabytków ww. budynku.
Sąd błędnie uznał, iż ww. dowód z dokumentu należy zakwalifikować jako dowód z opinii biegłego, a nie dowód z dokumentu, co miało wpływ na wynik rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Ponadto przez nieuwzględnienie zastrzeżeń i wniosków dowodowych strony zgłoszonych przez stronę w szczególności na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2013 r. oraz z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy czy w piśmie z dnia 6 listopada 2012 r. oraz częściowe i wybiórcze uwzględnienie złożonej do akt przez stronę ekspertyzy K. K., bezpodstawne przyjęcie za wiążące ustalenia wynikające z projektu budowlanego zaakceptowanego przez konserwatora zabytków bez ustalenia czy wykonanie ww. projektu ma wpływ na ewentualną wartość historyczną budynku wpisanego do rejestru zabytków z uwagi na jego ingerencję w konstrukcję budynku i znaczne odtworzenie części zniszczonych budynku powodujących zafałszowanie pod względem jego wartości historycznej.
Skarżące kasacyjnie zarzuciły również naruszenie prawa materialnego, tj. art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c/, art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami przez ich błędną wykładnię w niniejszej sprawie i bezpodstawną odmowę wykreślenia budynku przy ul. [...] w W. z rejestru zabytków w sytuacji braku przesłanek do jego zarejestrowania i braku wartości historycznej z uwagi na usytuowanie, zakres zniszczeń i powstanie zupełnie innego budynku w przypadku wykonania kapitalnego remontu zgodnie z projektem załączonym do akt sprawy.
Skarżące kasacyjnie wniosły o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania, oraz o zasadzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 15 § 1 pkt 1 w związku z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje środki odwoławcze od orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych w granicach ich zaskarżenia, a z urzędu bierze jedynie pod rozwagę nieważność postępowania.
W niniejszej sprawie nie dostrzeżono okoliczności mogących wskazywać na nieważność postępowania sądowoadministracyjnego.
Wniesiona skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zaskarżonym wyrokiem, wbrew zarzutowi naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a., zamieszczonemu w pkt 1 skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji nie naruszył tego przepisu, gdyż w istocie złożonej przed Sądem opinii prof. K. P., nie można było w świetle powyższego przepisu zakwalifikować jako dokumentu mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Opinia ta powinna być złożona przez skarżących na etapie postępowania administracyjnego jako materiał dowodowy, a nie przed Sądem, który kontroluje zaskarżony akt według stanu prawnego i stanu faktycznego mającego miejsce w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Przedmiotowa opinia prof. K. P. została sporządzona przez autora w dniu 27 marca 2013 r., a więc po dacie wydania zaskarżonej decyzji, nie mogła więc podlegać ocenie w postępowaniu przed Sądem. Z tego też względu błędnie w pkt 1 skargi kasacyjnej wskazano na naruszenie przez Sąd art. 106 § 3 p.p.s.a. w związku z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego tam zamieszczonymi.
W związku z powyższym, że opinia prof. K. P. powstała po zakończeniu postępowania administracyjnego i nie mogła stanowić dokumentu w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a., nie powinna być powoływana w uzasadnieniu skargi kasacyjnej z daleko idącymi wnioskami dowodowymi.
Zaskarżonym wyrokiem nie zostały też naruszone przepisy prawa materialnego wskazane w pkt 2 skargi kasacyjnej przez ich błędną wykładnię, gdyż w uzasadnieniu tego pisma autor nie wykazał na czym by miała polegać błędna wykładnia tych przepisów.
Uzasadnieniem zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego wymienionych w pkt 2 skargi kasacyjnej, nie może być kwestionowanie zasadności wpisu obiektu budowlanego do rejestru zabytków, brak wartości historycznej, zakres zniszczeń obiektu, czy też obawa, że w przypadku wykonania kapitalnego remontu doszłoby "do zafałszowania rzeczywistości architektoniczno-historycznej".
Powyższe kwestie, jako stanowiące merytoryczną podstawę ochrony zabytków i opieki nad zabytkami, podlegają ocenie organów specjalistycznych ewentualnie biegłych powołanych w sprawie, nie zaś ocenie prawnej.
Nie do końca można się też zgodzić z poglądem wyrażonym w odpowiedzi na skargę kasacyjną (pismo z dnia 26 listopada 2013 r.), gdyż ten "standard, który broni się w sądach administracyjnych od wielu lat", musi być w ocenie Sądu zgodny z obowiązującymi przepisami postępowania i przepisami prawa materialnego.
Wyraźna niechęć organu ochrony zabytków do częstszego przeprowadzania dowodu z oględzin obiektu podlegającego ochronie, nie może być kwestionowana stwierdzeniem, że "Takie postępowanie nic by zresztą w istocie w sprawie nie zmieniło i nie miałoby sensu", gdyż narusza to art. 7 k.p.a. oraz inne przepisy tego Kodeksu chroniące prawa strony.
W omawianym piśmie autor jego, zdaje się nie dostrzegać upływu czasu działającego negatywnie na stan chronionego obiektu, który może się zmieniać, zważywszy na wiek, nieomalże z dnia na dzień, co może uzasadniać wnioski o przeprowadzenie dowodu z oględzin. Z akt rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby dowód z oględzin był przeprowadzony "niemal co kilka miesięcy", jak sugeruje się w piśmie.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.
O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 179 oraz art. 204 pkt 1 i art. 209 p.p.s.a.