Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 14 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] sierpnia 2010 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Zaskarżoną decyzją Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] grudnia 2009 r. odmawiającą obywatelowi USA D. G., urodzonemu [...] lutego 1942 r. w F., synowi A. G. i J. P. (P.), stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
Wyrokiem z dnia 9 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. G. na ww. decyzję Ministra podzielając stanowisko tego organu, iż ze względu na brak dowodów, wskazujących na to, że skarżący jest synem R. G. i dzieckiem ślubnym obywatela polskiego A. G., brak było podstaw do stwierdzenia, że skarżący z chwilą urodzenia nabył obywatelstwo polskie po swoim ojcu, zgodnie z art. 4 pkt 1 oraz art. 5 obowiązującej w dacie jego urodzenia ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7, poz. 44 ze zm.) - dalej: ustawa o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Sąd nie zakwestionował prawidłowości ustaleń faktycznych przyjętych w sprawie przez organy, z których wynikało, że skarżący jest synem A. G. i J. P.. Akt małżeństwa rodziców wnioskodawcy nie zachował się. Z dokumentów przedstawionych przez stronę wynika zaś, że żoną A. G. (uprzednio: A. A. G., wg wyroku Sądu Prawa Zwyczajowego w Filadelfii z dnia 18 kwietnia 1941 r.) była R. G. (uprzednio: R. G., zmiana nazwiska nastąpiła na mocy ww. wyroku Sądu Prawa Zwyczajowego w Filadelfii z dnia 18 kwietnia 1941 r.). Dokumenty zgromadzone w sprawie nie potwierdzają, że R. G. (G.) i J. P. to ta sama osoba. W tych warunkach brak było podstaw do przyjęcia, że R. G. (G.) jest matką skarżącego, a w konsekwencji brak podstaw do stwierdzenia, że skarżący pochodzi ze związku małżeńskiego, w szczególności zawartego pomiędzy A. G. i R. G.. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, uprawnione było uznanie przez organy administracji, iż brak dokumentów, z których w sposób niewątpliwy wynikałby fakt nabycia obywatelstwa polskiego, uniemożliwia stwierdzenie posiadania przez skarżącego tego obywatelstwa.
Po rozpoznaniu skargi kasacyjnej od tego wyroku, wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2012 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok z 9 grudnia 2010 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Podstawę uwzględnienia środka odwoławczego stanowił w ocenie NSA trafnie postawiony zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd kasacyjny zauważył, że w dniu 7 grudnia 2010 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o dopuszczenie dowodów z dokumentów, na okoliczność wykazania, iż skarżący jest dzieckiem pochodzącym z małżeństwa J. G. i A. G. oraz wykazania, iż matka skarżącego posługiwała się w USA różnymi danymi osobowymi. Dowody te zostały pozyskane przez stronę już po zakończeniu postępowania administracyjnego jednakże potwierdzają twierdzenia skarżącego formułowane w jego trakcie. Fakt zgłoszenia przez stronę wniosku dowodowego został odnotowany przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, treść uzasadnienia wyroku wskazuje jednak, że wniosek nie został uwzględniony gdyż sąd uznał przeprowadzenie wnioskowanych dowodów za zbędne.
Równocześnie dokonał oceny załączonych do wniosku z 7 grudnia 2010 r. dowodów stwierdzając, "że dokumenty złożone przy ww. piśmie potwierdzają dokonaną przez organy ocenę materiału dowodowego jako niewystarczającego do wykazania, aby skarżący był ślubnym dzieckiem A. G. i J. P. (zwłaszcza, że z powołanego wcześniej aktu urodzenia wynika, że P. to nazwisko). Ponadto w przedstawionym w ww. piśmie procesowym akcie zgonu J. G. figuruje jako mężczyzna.". W tych warunkach NSA stwierdził mające wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a. i po uchyleniu wyroku przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania zobowiązując ten Sąd do przeprowadzenia - w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. uzupełniającego dowodu z dokumentów przedstawionych przez stronę, dokonania ich oceny oraz rozważenia, czy zachodzi przesłanka wznowienia postępowania administracyjnego warunkująca zastosowanie art. 145 § 1 pkt lit. b p.p.s.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - po ponownym rozpoznaniu sprawy – skargę D. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] sierpnia 2010 r. o odmowie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddalił. Sąd, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., dokonał analizy dokumentów załączonych do pisma procesowego strony z 7 grudnia 2010 r. w postaci:
- 1) zeznania o ciągłości małżeństwa, złożonego pod przysięgą przez J. G. z [...] czerwca 1985 r.,
- 2) aktu zgonu A. G. z [...] czerwca 1985 r.,
- 3) poświadczonej kopii aktu zgonu J. G. z [...] czerwca 2001 r.,
- 4) karty identyfikacyjnej imigranta dotyczącej R. P. z [...] lutego 1929 r.,
- 5) ubezpieczenia zdrowotnego wystawionego na J.G.,
- 6) fragmentu paszportu wystawionego na R. J. G. w dniu [...] grudnia 1968 r., a także dokumentów załączonych do pisma 12 września 2012 r. tj.:
- 1) świadectwa obywatelstwa uzyskanego przez I. P. wydanego [...] kwietnia 1933 r.;
- 2) polskiego paszportu E. Z. Sz. (siostry matki skarżącego).
W ocenie Sądu nie są to istotne dowody, których istnienie miałoby bezpośredni wpływ na treść rozstrzygnięcia, bowiem na ich podstawie nie można podważyć stanowiska organów przedstawionego w wydanych w sprawie decyzjach. Z dowodów tych - wbrew twierdzeniu skarżącego - nadal nie wynika, że skarżący był dzieckiem ślubnym J. P. i A. G.. Z załączonych dokumentów nie wynika bowiem, aby w dniu [...] lutego 1942 r., tj. dniu narodzin skarżącego, J. P. i A. G. pozostawali w związku małżeńskim. Z dokumentów tych nie można wyprowadzić jednoznacznej tezy, że matka skarżącego – J. P. w dniu [...] lutego 1942 r. była żoną ojca skarżącego – A. G. oraz, że J. P. to ta sama osoba co J. G., czy R. G. (uprzednio G.), czy R. J. G.. Z dokumentów tych jedynie wynika, że J. G. była żoną ojca skarżącego – A. G. w 1985 r. Ta sama ocena dotyczy dokumentów sporządzonych przed [...] lutego 1942 r. Karta identyfikacyjna imigranta z 1929 r. dotyczy R. P. urodzonej [...] grudnia 1908 r., tymczasem z żadnego z dokumentów zgromadzonych w sprawie nie wynika, aby matka skarżącego J. P. kiedykolwiek nosiła imię R., nazwisko P., czy urodziła się [...] grudnia 1908 r.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że w świetle ocenionych dokumentów nie traci na aktualności teza, iż w aktach sprawy brakuje dowodów potwierdzających, że skarżący urodził się jako dziecko ślubne A. G. i J. P.. Zdaniem Sądu, uprawnione było uznanie przez organy administracji, iż brak dokumentów, z których w sposób niewątpliwy wynikałby fakt nabycia i posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego, uniemożliwia stwierdzenie posiadania obecnie przez skarżącego obywatelstwa polskiego. Zarzut naruszenia art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego Sąd zatem oddalił.
W skardze kasacyjnej od wyroku z 14 września 2012 r. skarżący podniósł zarzuty:
- 1) niewłaściwego zastosowania art. 5 ustawy o obywatelstwie państwa Polskiego polegające na uznaniu, że skarżący nie nabył z chwilą urodzenia obywatelstwa polskiego,
- 2) pominięcia przepisów ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych międzynarodowych (Dz. U. z 1926 r. Nr 101, poz. 581), w szczególności art. 13 i art. 18 i w konsekwencji brak ustalenia prawa właściwego dla ślubnego pochodzenia skarżącego w rozumieniu art. 5 ustawy o obywatelstwie państwa polskiego
- 3) naruszenia art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 oraz art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75, art. 77, art. 80 i art. 138 § 2 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie i uznanie, że skarżący nie wykazał swojego ślubnego pochodzenia oraz tego, że R. G. (G.) i J. P. to ta sama osoba.
Skarżący nie kwestionuje, że w skład materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie nie wchodzą dokumenty, które wprost świadczyłby o zawarciu związku małżeńskiego przez jego rodziców oraz potwierdzające zmianę imienia i nazwiska przez jego matkę. Brak aktu małżeństwa rodziców oraz aktu urodzenia matki nie stał jednak na przeszkodzie do ustalenia na podstawie przestawionych przez stronę dokumentów, że skarżący jest ślubnym dzieckiem A. G., który obywatelstwo polskie nabył po swoim ojcu. Porównanie złożonych przez skarżącego dokumentów pozwalało ustalić, iż dotyczą one rodziców skarżącego pozostających w dacie jego urodzenia w związku małżeńskim. O ślubnym pochodzeniu skarżącego świadczy tożsamość nazwiska noszonego przez jego rodziców, wymienianie nazwiska rodowego matki w akcie urodzenia, a także adnotacje w dokumentach amerykańskich o stanie cywilnym, w tym zwłaszcza w wyroku sądowym i aktach stanu cywilnego.
Przy ocenie materiału dowodowego trudno jest zaprzeczyć ustaleniom sądu amerykańskiego, który wydał wyrok tuż przed urodzeniem skarżącego w stosunku do własnych obywateli w oparciu o prawo amerykańskie. Sentencja orzeczenia wyraźnie wskazuje, że sąd amerykański ustalił, że osoby wymienione w dokumencie były małżonkami.
Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody Mazowieckiego oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przewidzianych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W sposób nieskuteczny skarżący zarzucił Sądowi I instancji naruszenie wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania sądowoadministracyjnego (art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 oraz art. 135 p.p.s.a.) poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego w związku z przyjęciem, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na stwierdzenie, iż skarżący jest dzieckiem ślubnym obywatela polskiego A. G., co prowadziłoby do konieczności potwierdzenia, że z chwilą urodzenia nabył obywatelstwo polskie po swoim ojcu na podstawie art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.
Na podstawie dokumentów przedstawionych przez stronę w rozpoznawanej sprawie ustalono, że skarżący urodził się w dniu [...] lutego 1942 r. w F. jako syn A. G. oraz J. P. (wg aktu urodzenia) oraz to, że w 1941 r. żoną A. G. była R. G.. Skuteczność nabycia przez skarżącego obywatelstwa polskiego na podstawie art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego wymagała ustalenia, że w dacie jego urodzenia A. G. pozostawał w związku małżeńskim z J. P.. Czynności podejmowane w toku postępowania przez skarżącego zmierzające do wykazania, że J. P. i R. G. to ta sama osoba, nie odniosły zamierzonego skutku, gdyż organy orzekające w sprawie uznały, że materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy nie pozwala przyjąć takiego twierdzenia za udowodnione, ani nawet uprawdopodobnione. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do zakwestionowania takiego stanowiska, przyjętego również w zaskarżonym wyroku.
Rozstrzygając kwestię poprawności przyjętych w tym zakresie przez Sąd I instancji ustaleń nie sposób pominąć okoliczności, że wymienione w skardze kasacyjnej (s. 4 uzasadnienia skargi kasacyjnej) dokumenty, tj. paszport amerykański wystawiony na R. J. G. w dniu [...] grudnia 1968 r., aktu zgonu A. G. z [...] czerwca 1985 r., akt zgonu J. G. z [...] czerwca 2001 r. oraz zeznanie o ciągłości małżeństwa złożone w dniu [...] czerwca 1985 r. przez J. G., przedłożone zostały przez stronę na etapie postępowania sądowoadministracyjnego i podlegały wyłącznie ocenie Sądu I instancji dokonanej na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., nie zaś ocenie właściwych w spawie organów administracji publicznej. Okoliczność ta ma zasadnicze znaczenie przy ocenie skuteczności postawionych przez stronę zarzutów naruszenia prawa procesowego, zważywszy, że dotyczą one naruszenia art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 oraz art. 135 p.p.s.a. w związku z naruszeniem z art. 7, art. 75, art. 77, art. 80 i art. 138 § 2 k.p.a., a zatem przepisów, które nie regulują zasad przeprowadzania postępowania dowodowego i przyjmowania ustaleń przez sąd administracyjny.
Wzgląd na powyższą okoliczność oraz uwzględnienie zasady związania Naczelnego Sądu Administracyjny granicami skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.) nakazywały zatem stwierdzić, iż w zakresie, w jakim w skardze kasacyjnej skarżący kwestionuje stan faktyczny sprawy ustalony przez Sąd I instancji na podstawie powyżej wskazanych dokumentów, nieobjętych postępowaniem dowodowym przeprowadzonym przez organy administracji publicznej, rozpoznawany środek odwoławczy musiał być uznany za bezskuteczny. Wadliwość w konstrukcji zarzutów prowadzi do tego, że nie sposób przyjąć w tych okolicznościach, by Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając skargę dopuścił się naruszenia powołanych w skardze kasacyjnej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, prowadzących do błędnego ustalenia stanu faktycznego sprawy.
Sąd kasacyjny nie znalazł ponadto podstaw do stwierdzenia, że poddany ocenie Sądu I instancji stan faktyczny sprawy ustalony przez organy administracji publicznej na podstawie przeanalizowanych przez te organy dokumentów, do których odwołuje się strona w skardze kasacyjnej (tj. karty identyfikacyjnej imigranta wystawionej przez konsulat amerykański na Kubie w dniu [...] lutego 1929 r. dla obywatelski polskiej R. P. oraz wyroku sądowego z 1941 r. z którego wynika, że A. A. G. i jego żonie zmieniono nazwisko na G.) został przyjęty w sposób błędny. Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, dokumenty te nie pozwalały organom na przyjęcie w sposób niebudzący wątpliwości, że matka skarżącego – J. P. – urodziła się w roku 1905 lub 1908 w Polsce jako R. (R.) P., w szczególności, że po osiedleniu się w USA jej imię zostało zmienione na J.. Dokonana przez organy ocena, że wydany przed urodzeniem się skarżącego wyrok sądu amerykańskiego z 1941 r. wskazuje na to, że żoną ojca skarżącego była w tym okresie R. G. (poprzednio: G.), jednakże jest niewystarczający do przyjęcia, że R. G. i J. P. to ta sama osoba, trafnie została uznana przez Sąd I instancji za nienaruszającą zasady swobodnej oceny dowodów.
Należy zauważyć, że z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że powodów posługiwania się przez jego matkę różnymi danymi osobowymi skarżący wskazać nie potrafił. Naczelny Sąd Administracyjny za nieskuteczną uznał zatem argumentację skarżącego odnoszącą się do błędnego przyjęcia przez Sąd I instancji, że w toku postępowania administracyjnego została przeprowadzona w sposób wadliwy ocena zgromadzonych w sprawie dowodów, co skutkowało naruszeniem wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w związku z przyjęciem, że dokumenty znajdujące się w aktach sprawy nie potwierdzają, że skarżący urodził się jako dziecko ślubne A. G. i J.P..
Konsekwencją stwierdzenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, iż prawidłowość ustaleń faktycznych przyjętych przez Sąd I instancji nie została w skardze kasacyjnej skutecznie zakwestionowana jest uznanie, że w rozpoznawanej sprawie nie doszło do niewłaściwego zastosowania art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Skoro bowiem nie zostało wykazane, że w dniu urodzenia skarżącego jego ojciec, obywatel polski, A. G. pozostawał w związku małżeńskim z J. P., figurującą w akcie urodzenia skarżącego jako jego matka, to tym samym organy nie miały podstaw do stwierdzenia posiadania przez skarżącego obywatelstwa polskiego nabytego na podstawie art. 5 powołanej ustawy. Z powołanych względów zarzut naruszenia art. 5 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego należało oddalić.
Na uwzględnienie nie zasługiwały też zarzuty naruszenia art. 13 i art. 18 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych międzynarodowych, w szczególności art. 18 pkt 1 tej ustawy stanowiącego, że o ślubnym pochodzeniu dziecka rozstrzyga prawo ojczyste męża matki z czasu urodzenia się dziecka. Należy zauważyć, że w toku postępowania organy nie kwestionowały tego, że w 1941 r. żoną A. G. była R. G., a zatem osoba będąca w świetle deklaracji skarżącego jego matką. Nieuznanie ślubnego pochodzenia skarżącego nie było zatem wynikiem zanegowania przez organy faktu zawarcia małżeństwa przez jego ojca z R. G., a jedynie skutkiem stwierdzenia, że dowody zgromadzone w rozpoznawanej sprawie nie pozwalają na uznanie zgodnie z twierdzeniami skarżącego, że R. G. jest tą samą osobą, co wskazana w akcie urodzenia skarżącego jako jego matka J. P..
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art.184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.