Uzasadnienie
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 24 października 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 454/19, oddalił skargę Parafii Rzymskokatolickiej pw. św. [...] w R. (dalej skarżąca) na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] stycznia 2019 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z [...] siepnia 2018 r. nr [...] o odmowie wydania na wniosek skarżącej zaświadczenia o następującej treści: "nieruchomość ziemska położona w miejscowości R., gm. [...], zapisana do roku 2005 w księdze wieczystej KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych (obecnie: [...]), w części składającej się z działek ewidencyjnych nr: [...], [...], cz. [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 37.5116 ha, nie przeszła z dniem 23 marca 1950 r. z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 i art. 4 ust. 4 ustawy o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz.U. Nr 9, poz. 87 z późn. zm.; dalej ustawa) na własność Skarbu Państwa".
Sąd I instancji wskazał, że powołana ustawa z 1950 r. przewidywała, iż wszystkie nieruchomości ziemskie związków wyznaniowych przejęte zostają na własność Państwa (art. 1 ust. 1 ustawy). Jednocześnie, Ministrowi Administracji Publicznej powierzona została kompetencja do orzekania o tym, czy nieruchomość ziemska posiada charakter nieruchomości związku wyznaniowego w rozumieniu art. 4 ust. 1 ustawy (art. 4 ust. 4 ustawy). W ocenie Sądu Wojewódzkiego, wskazanie w art. 4 ust. 4 ustawy, że Minister Administracji Publicznej orzeka o tym, czy nieruchomość ziemska posiada charakter nieruchomości związku wyznaniowego oznacza, że organ administracji rozstrzygał tę kwestię w drodze decyzji administracyjnej, nie zaś poprzez wydanie zaświadczenia. Oznacza to, że w razie sporu co do tego, czy dana nieruchomość stanowiła nieruchomość związku wyznaniowego, o której mowa w art. 4 ust. 1 ustawy, podmiot mający interes prawny w ustaleniu tej okoliczności winien wystąpić z wnioskiem do właściwego organu o wydanie decyzji w trybie art. 4 ust. 4 ustawy, nie zaś zaświadczenia.
W konsekwencji art. 4 ust. 4 ustawy nie może być uznany za przepis prawa wymagający urzędowego potwierdzenia faktów, o jakim mowa w art. 217 § 2 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej Kpa).
- 2. Skarżąca wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie:
- 1) art. 2, art. 7 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, wobec uniemożliwienia weryfikacji, prawidłowości i legalności wydanego przez Wojewodę Wielkopolskiego zaświadczenia z [...] lipca 2002 r. wraz ze sprostowaniem w formie postanowienia z [...] stycznia 2005 r. w sprawie o znakach: [...] i [...]; a także wobec ustalenia, że Wojewoda Wielkopolski nie był organem właściwym do wydania zaświadczenia w danej sprawie, co w konsekwencji spowodowało brak możliwości wyeliminowania wadliwego zaświadczenia wraz ze sprostowaniem z obrotu prawnego i utrzymanie wywołanych nim skutków prawnych naruszających w sposób istotny interes prawny skarżącej;
- 2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 217, art. 218 oraz w zw. z art. 6 i art. 7, a także art. 19 oraz art. 65 § 1 Kpa, wobec stwierdzenia, że Wojewoda Wielkopolski nie był właściwy w sprawie zarówno w roku 2002, gdy wydawał zaświadczenia z [...] lipca 2002 r. wraz ze sprostowaniem z [...] stycznia 2005 r., a także w 2018 r., gdy wydawał postanowienie z [...] sierpnia 2018 r., ponieważ Wojewoda Wielkopolski, skoro był niewłaściwy w sprawie, to powinien był przekazać ją organowi właściwemu, a nie odmawiać wydania zaświadczenia w sprawie, w której nie miał kompetencji do wydania zaświadczenia. W konsekwencji, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji powinien był uchylić skarżone postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z [...] sierpnia 2018 r. i przejąć sprawę do rozpoznania jako organ właściwy w sprawie, skoro za taki się uznał. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien był uchylić postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi, a także udzielić informacji o prawidłowym trybie postępowania.
W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, względnie rozpoznanie skargi i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
- 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
- 3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
- 3.2. W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego Sądu (art. 183 § 1 Ppsa). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy, określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu orzeczeniu naruszenia prawa, jak i jego zakres. Z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania. Ta jednak nie miała miejsca w rozpoznawanej sprawie. Przy tym zgodnie z art. 193 zd. drugie Ppsa uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się wyłącznie do oceny zarzutów skargi kasacyjnej w oparciu o stan faktyczny przyjęty w orzeczeniu przez Sąd I instancji. Wobec tego, że strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, na podstawie art. 182 § 2 Ppsa skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym.
- 3.3. Przepis art. 4 ust. 4 ustawy stanowi, że o tym, czy nieruchomość ziemska posiada charakter nieruchomości związku wyznaniowego w rozumieniu ust. 1, zawierającego definicję nieruchomości ziemskich związku wyznaniowego ustaloną dla potrzeb danej regulacji, orzeka wskazany organ administracji publicznej (wyrok NSA z 26 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 1001/08). Konieczne jest przy tym wyjaśnienie, że od daty uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1961 r. sygn. I CO 11/61 (publ. OSNC 1962, nr 1, poz. 3, LEX nr 106128) nie wywołuje wątpliwości, że przewidziane w art. 4 ustawy zastrzeżenie co do orzekania przez Ministra Administracji Publicznej (aktualnie - Wojewody), czy nieruchomość ma charakter nieruchomości związku wyznaniowego, odnosi się wyłącznie do wypadków, w których sporne jest między zainteresowanymi podmiotami samo zagadnienie zakwalifikowania nieruchomości ziemskiej jako nieruchomości związku wyznaniowego w rozumieniu powołanego wyżej art. 4 ust. 1 ustawy. Innymi słowy na podstawie przepisów tej ustawy wpis do księgi wieczystej prawa własności Państwa odnośnej nieruchomości, przejętej na własność Państwa z mocy art. 1 ustawy następuje na wniosek oparty na zaświadczeniu stwierdzającym przejęcie danej nieruchomości na własność Państwa. Zaświadczenie jednak nie może być wydane w sytuacji odwrotnej tj. dla stwierdzenia, że nieruchomość nie podlega pod zakres ustawy i nie przeszła na własność Państwa.
- 3.4. Przedmiotem oceny w zaskarżonym wyroku nie była kwestia uprzednio wydanych zaświadczeń, lecz odmowa wydania zaświadczenia o określonej treści z uwagi na niedopuszczalność jego wydania. Przepisy art. 2, art. 7 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie gwarantują, że w każdej sprawie organ ma obowiązek wydania zaświadczenia o żądanej treści, niezależnie od rodzaju postępowania jurysdykcyjnego w jakim dana sprawa jest rozstrzygana. Należy przy tym mieć na względzie to, iż wydawanie zaświadczeń stanowi rodzaj uproszczonego postępowania administracyjnego, w którym nie prowadzi się postępowania dowodowego poprzedzającego wydanie rozstrzygnięcia, dla którego koniecznym jest wcześniejsze uzyskanie właśnie zaświadczenia. Dlatego też "obowiązek wydania na podstawie art. 217 § 2 pkt 2 Kpa i art. 218 § 2 Kpa zaświadczenia urzędowo potwierdzającego określone fakty lub stan prawny, wynikający z prowadzonej przez organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych, znajdujących się w jego posiadaniu, nie dotyczy okoliczności, których ustalenie i ocena następują w postępowaniu jurysdykcyjnym w sprawie rozstrzyganej w drodze decyzji administracyjnej lub postanowienia" (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 września 2005 r., sygn. akt II OSK 36/05 i z 30 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1433/09).
- 3.5. Niedopuszczalność wydania zaświadczenia żądanego przez skarżącą wynika właśnie z treści art. 4 ust. 4 ustawy, zastrzegającego do trybu decyzyjnego ustalenie, że nieruchomość nie przeszła na własność Państwa. Tym samym zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa w zw. z art. 217, art. 218 oraz w zw. z art. 6 i art. 7, a także art. 19 oraz art. 65 § 1 Kpa jest całkowicie niezasadny. Żądanie strony było bowiem jednoznaczne i dotyczyło wydania zaświadczenia określonej treści, a nie wszczęcia postępowania administracyjnego i rozstrzygnięcia sprawy w trybie decyzyjnym. W tym też trybie, stosownie do przepisów Działu VI Kpa, zostało rozpoznane. Zresztą jak wynika z akt sprawy skarżąca wystąpiła do ministra właściwego do spraw administracji i spraw wewnętrznych o rozstrzygnięcie sprawy we właściwym trybie poprzez wydanie decyzji administracyjnej (k. 71 akt sądowych).
- 3.6. Zarzuty skargi kasacyjnej są zatem niezasadne.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 Ppsa, skargę kasacyjną oddalił.