Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1637/16, oddalił skargę N. D. (dalej jako skarżąca) na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], uchylającą decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] października 2015 r. Nr [...] o umorzeniu postępowania w całości i uznającą wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny.
Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
N. D. obywatelka Federacji Rosyjskiej narodowości czeczeńskiej, złożyła w dniu [...] grudnia 2012 r. wniosek o nadanie statusu uchodźcy w Rzeczpospolitej Polskiej. Wnioskiem tym objęte zostały jej małoletnie dzieci S. S. oraz I. S. Wskazała wówczas, że chce bronić swoich dzieci, boi się o ich życie ponieważ doataje karteczki z pogróżkami. Była prześladowana w kraju pochodzenia. Nie brała udziału w działaniach wojennych. Była poddawana przemocy psychicznej. Mąż rok temu wezwany na przesłuchanie nie wrócił z niego do tej pory. Zaczęto wobec niej kierować pogróżki i wypytywać gdzie jest mąż.
Wobec tego zdecydowała się na wyjazd. Oświadczyła także, że nigdy nie była zatrzymana i aresztowania. Nie było wobec niej prowadzone żadne postępowanie sądowe czy administracyjne, nie była skazana wyrokiem sądu. Nie zadeklarowała przynależności do żadnej organizacji o charakterze politycznym, religijnym, kulturalnym, społecznym.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców odmówił cudzoziemce i jej dzieciom nadania statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej oraz nie udzielił zgody na pobyt tolerowany, orzekł o wydaleniu z terytorium RP. Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] utrzymała w mocy decyzję organu I instancji. WSA w Warszawie w dniu 27 lipca 2014 r. wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji.
Skarżąca w dniu [...] czerwca 2014 r. złożyła drugi wniosek o nadanie jej statusu uchodźcy. Wskazała na potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa sobie i swoim dzieciom, zapewnienia im spokoju i możliwości kształcenia się. Podniosła, że z uwagi na prywatne śledztwo prowadzone przez męża mieli problemy, kierowano wobec nich groźby. Była prześladowana w kraju pochodzenia. Nie brała udziału w działaniach wojennych. Była poddawana przemocy psychicznej i fizycznej (przychodzili ludzie w maskach, którzy chcieli zatrzymać mnie i rodzinę). Oświadczyła, że nigdy nie była zatrzymana i aresztowania. Nie było wobec niej prowadzone żadne postępowanie sądowe czy administracyjne, nie była skazana wyrokiem sądu. Nie zadeklarowała przynależności do żadnej organizacji o charakterze politycznym, religijnym, kulturalnym, społecznym.
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] umorzył postępowanie bowiem stwierdził, że wniosek jest niedopuszczalny. Strona nie wskazała żadnych nowych istotnych informacji lub dowodów w sporawie, które mogłyby mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Wydruki internetowe dotyczące śmierci wuja zostały zbadane w pierwszym wniosku uchodźczym. Okoliczności dotyczące małoletnich dzieći mogą mieć wypływ na udzielenie zgody na pobyt tolerowany lub umanitarny ale nie są podstaą do nadania statusu uchodźcy czy ochrony uzupełniającej. Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.
Skarżąca w dniu [...] kwietnia 2015 r. złożyła kolejny, trzeci wniosek o udzielenie jej statusu uchodźcy. Powodem wyjazdu z kraju pochodzenia było prywatne śledztwo prowadzone przez jej mężą w sprawie śmierci krewnego Cudzoziemki. Ponadto wskazała, że brała udział w Polsce w manifestacji pod ambasadą Rosji przeciwko teroryzmowi na narodzie czeczeńskim i zrobione jej wtedy zdjęcie trafiło do internetu. Z tego powodu ojciec skarżącej miał otrzymywać pytania o zaangażowanie córki. Obawa o rodziców sprawiła, że zaczęła korzystać z pomocy psychologicznej. Wskazała, że w kraju pochodzenia była prześladowana, nie brała udziału w działaniach wojennych, była poddawana przemocy fizycznej i psychicznej. Nie była zatrzymana lub aresztowana, nie było prowadzone wobec niej postępowanie sądowe lub administracyjne, nie została skazana wyrokiem sądu. NIe zadeklarowała przynależności do żadnej organizacji o charakterze politycznym, religijnym, kulturalnym, społecznym.
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców w decyzji z dnia [...] października 2015 r. nr [...] stwierdził, że wniosek ten jest niedopuszczalny i umorzył postępowanie. Strona nie wskazała żadnych nowych, istotnych informacji i dowodów, które mogłyby miec wpływ na wynik postępowania.
Po rozpoznaniu odwołania Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r., na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 3 oraz art. 89p ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcóm ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2012 r., poz. 680 z późn. zm.), art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 10 września 2015 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcóm ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1607) uchyliła zaskarżoną decyzję w całości i uznała wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny. Decyzją tą objęto małoletnie dzieci skarżącej.
Rada wskazała na uchylenie z dniem 13 listopada 2015 r. w związku z nowelizacją dokonaną ustawą z dnia 10 września 2015 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcóm ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1607) art. 40 ustawy o udzielaniu ochrony stanowiącego o umorzeniu postępowania gdy po otrzymaniu decyzji ostatecznej wnioskodawca złożył kolejny wniosek oparty na tych samych podstawach. Nowelizacja wprowadziła art. 38 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ww. ustawy zgodnie z którym wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jest wnioskiem niedopuszczalnym gdy jest kolejnym wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej i nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez wnioskodawcę nowe dowody ani okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. Ustawodawca zrezygnował z konstrukcji opartej na umorzeniu postępowania, decydując się na decyzję o charakterze quasi-merytorycznym.
Organ zauważył, że ustawa z dnia 10 września 2015 r. nie zawiera praktycznie żadnych przepisów przejściowych, z których można by wnosić, iż postępowania wszczęte i niezakończone przed dniem 13 listopada 2015 r. toczą się według przepisów dotychczasowych. Jedynie na mocy art. 14 przedmiotowej ustawy dokonano konwersji z mocy prawa wniosku o nadanie statusu uchodźcy we wniosek o udzielenie ochrony, a postępowania o nadanie statusu uchodźcy w postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej, co wydaje się mieć znaczenie przede wszystkim porządkujące, ale zarazem podkreśla intencję ustawodawcy odnoszenia nowego stanu prawnego także do postępowań wszczętych przed wejściem w życie nowelizacji.
Rada stwierdziła, że nie było podstaw do wydania decyzji kasacyjnej ze względu na zmianę stanu prawnego. Nie doszło też do naruszenia przepisów postępowania. Organ I instancji miał prawo zastosować obowiązujący wówczas art. 40 ustawy o udzialaniu cudzoziemcom ochrony. Mimo zmiany typu decyzji rozpatrującej wniosek uznany za niedopuszczalny, nie ujawnia się żaden element faktyczny sprawy, który nie został już zbadany w postępowaniu przeprowadzonym w poprzednim stanie prawnym, a który jest istotny dla rozstrzygnięcia na podstawie art. 38 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ww ustawy w obecnym brzmieniu. Wydając zaskarżoną decyzję w oparciu o uchylony art. 40 ustawy Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców zajął stanowisko, iż brak jest nowych podstaw wniosku i ten pogląd uzasadnił. Skoro zdaniem organu pierwszej instancji w ogóle nie istnieją żadne nowe podstawy wniosku, to tym bardziej nie ma takich faktów lub dowodów, które znacząco zwiększałyby prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.
Rada stwierdziła, że stanowisko zajęte przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców jest dalej idące (całkowity brak nowych podstaw) niż to, które organy muszą wyrazić pod rządami nowego stanu prawnego. W konsekwencji, w związku ze zmianą stanu prawnego sprawy nie trzeba dodatkowo wyjaśnić w żadnym zakresie. Rada była zatem uprawniona do wydania decyzji reformacyjnej w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.
Rada po analizie sprawy uznała, że zostały spełnione wszystkie przesłanki uznania tego wniosku za niedopuszczalny na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 3 ww ustawy. Powołane dowody lub okoliczności muszą być nowe, by można było po raz kolejny rozpoznać sprawę merytorycznie. Charakter "nowości" uzasadniających przeprowadzenie postępowania co do istoty, będą miały tylko te okoliczności wskazane w nowym wniosku, które zaistniały po wydaniu decyzji ostatecznej. Rada uznając tożsamość podmiotową i przedmiotową sprawy wskazała, że odwołanie stanowi próbę doprowadzenia do ponownego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i stanowi jedynie polemikę ze skarżoną decyzją wobec niezgody na decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie wobec stwierdzenia, że wniosek jest niedopuszczalny.
Nie nastąpiło podnoszone przez stronę naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium RP, ponieważ organ pierwszej instancji przeanalizował okoliczności wynikające z oświadczeń cudzoziemki i porównał je z okolicznościami podnoszonych w pierwszym i kolejnym postępowaniu, konstatując że są to te same okoliczności, a więc istnieje tożsamość podstawy faktycznej wniosków. W ocenie Rady nie nastąpiło również naruszenie art. 7 w związku z art. 77 § 1 K.p.a., gdyż w toku postępowania organ pierwszej instancji podjął szereg koniecznych działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (w tym m. in. informacje dotyczące możliwości korzystania z opieki psychiatrycznej - akta organu pierwszej instancji nr [...] - k. 25-27), a następnie analizował udowodnienie danych okoliczności na podstawie całokształtu materiału dowodowego.
Rada oceniła, iż przeprowadzone postępowanie cechowała wszechstronność, indywidualne podejście do sprawy oraz dążność do ustalenia prawdy obiektywnej. Podkreśliła też, że cudzoziemka nie wskazała żadnych nowych podstaw faktycznych swojego wniosku, tak w zakresie okoliczności dotyczących jej losów, jak i sytuacji w kraju pochodzenia. Rada nie dopatrzyła się naruszenia przepisów postępowania, wobec podjęcia przez organ I instancji działań mających ustalić czy strona przedstawiła nowe okoliczności faktyczne. Decyzja została właściwie uzasadniona.
Przepisy art. 37 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nakładają na wnioskodawcę obowiązek przedstawienia informacji niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego (pkt 1) oraz udostępnienia posiadanych dowodów potwierdzających okoliczności wskazane w uzasadnieniu wniosku (pkt 2). Zatem, w ramach procedury ubiegania się o status uchodźcy, zakłada się daleko idące współdziałanie wnioskodawcy w zebraniu materiału dowodowego.
Rada podkreśliła, że słusznego interesu strony nie można utożsamiać z rozstrzygnięciem zgodnym z oczekiwaniami osoby zainteresowanej, w celu osiągnięcia osobistych korzyści. Rozstrzygnięcie musi być dokonywane na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, a nie na podstawie niczym niepotwierdzonych domniemań. Wbrew twierdzeniom odwołania skarżąca była informowana o możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na jej wynik.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 18 maja 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1637/16, na podstawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) oddalił skargę N. D..
Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie wszechstronnie rozważono czy zaistniały powody by trzeci wniosek skarżącej rozpatrzyć w pełni merytorycznie, czy też, po wstępnym rozpatrzeniu, uznać za niedopuszczalny. Nie doszło do naruszeń przepisów postępowania, w tym i przywołanych w skardze art. 11, art. 15, art. 107 § 3 i art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., które mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ostatecznie analiza materiału zgromadzonego w sprawie doprowadziła do prawidłowego zastosowania w sprawie art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu ochrony.
Sąd zaakceptował stanowisko organu co do konieczności zastosowania w niniejszej sprawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 38 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony w związku z nowelizajcją tej ustawy ustawą z dnia 10 września 2015 r.
Sąd mając na uwadze treść art. 38 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu ochrony wskazał, że regulację tę należy wykładać i stosować z uwzględnieniem Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej - wersja przekształcona [(Dz.U.UE.L.2013.180.96) - dalej jako "Dyrektywa proceduralna"). Sąd dokonał pogłębionej analizy tej dyrektywy wskazując na regulacje zawierające przesłanki, które należy brać pod uwagę dokonując oceny czy kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej można uznać za niedopuszczalny a kiedy jest możliwa merytoryczna ocena takiego wniosku.
Sąd wskazał, że z powołanych regulacji Dyrektywy proceduralnej wynika, że dla przyjęcia niedopuszczalności kolejnego wniosku nie jest konieczne powtórzenie przez wnioskodawcę dokładnie tych samych okoliczności, co we wniosku pierwotnym. Kluczowe jest więc to, że chodzi tu zasadniczo o te same zdarzenia, na podstawie których uprzednio wnioskodawca ubiegał się o ochronę. Natomiast w razie przedstawienia przez wnioskodawcę nowych elementów lub ustaleń muszą one znacząco zwiększać prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.
Sąd zauważył, że w orzecznictwie wyjaśniono, iż na gruncie art. 40 ust. 2 pkt 2 ustawy o udzielaniu ochrony (w brzmieniu sprzed zmiany dokonanej ustawą nowelizującą) charakter "nowości", uzasadniający przeprowadzenie postępowania co do istoty mają tylko te okoliczności wskazywane w nowym wniosku, które zaistniały po wydaniu decyzji ostatecznej. Powołanie się przez cudzoziemca na nowe (nieujawnione) fakty i dowody, jeżeli odnoszą się one do zdarzeń uwzględnionych przez organ w toku postępowania zakończonego decyzją ostateczną, nie kreuje bowiem nowej sprawy administracyjnej (por. np. wyrok NSA z 20 maja 2016 r., II OSK 2191/14, CBOSA).
Ten pogląd orzecznictwa jest aktualny również na gruncie art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu ochrony w brzmieniu nadanym powołaną ustawą nowelizującą. Innymi słowy, wniosek jest rozpatrywany merytorycznie, jeżeli po wstępnym jego rozpatrzeniu zaistniały przedstawione przez wnioskodawcę nowe elementy lub informacje, znacznie zwiększające prawdopodobieństwo spełnienia przez wnioskodawcę warunków statusu uchodźcy. Znaczenie może więc mieć ujawnienie nowych okoliczności faktycznych dotyczących indywidulanej sytuacji cudzoziemki czy jej sytuacji w kraju pochodzenia, jak również zmiana sytuacji w samym kraju pochodzenia. Warunkami uznania nowego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za dopuszczalny, czyli doprowadzenia do merytorycznego jego rozpoznania przez organ, jest zatem powołanie w nim nie tylko zupełnie nowych dowodów czy okoliczności faktycznych lub prawnych, a więc odmiennych od tych jakie zaprezentowano we wcześniejszym wniosku, ale również muszą to być dowody czy okoliczności, które dodatkowo znacząco zwiększają prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.
Pełną aktualność zachowuje teza wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego wydanego w sprawie o sygn. akt II OSK 2626/12 wskazująca, że charakter "nowości" uzasadniających przeprowadzenie postępowania co do istoty sprawy będą miały tylko te okoliczności wskazane w nowym wniosku, które zaistniały już po wydaniu decyzji ostatecznej.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza art. 38 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu ochrony cudzoziemcom na terytorium RP. W sprawie, wbrew zarzutom zawartym w skardze, rozważono - czy zaistniały powody, by trzeci wniosek skarżącej rozpatrzyć w pełni merytorycznie, czy też, po wstępnym rozpatrzeniu, uznać za niedopuszczalny.
Organy słusznie uznały, że istnieją podstawy do zastosowania art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu ochrony. Skarżąca uważa, że we wniosku z 29 grudnia 2014 r. wskazała na dwie nowe okoliczności, które winny skutkować merytorycznym jego rozpoznaniem, mianowicie uczestniczenie w manifestacji przed Ambasadą Rosji przeciwko terroryzmowi na narodzie czeczeńskim, podczas której zrobiono jej zdjęcie, które opublikowano w internecie i z powodu którego jej ojciec otrzymywał pytania o zaangażowanie skarżącej w to wydarzenie oraz zdiagnozowanie u skarżącej zespołu stresu pourazowego (PTSD) i leczenia od marca 2015 r. Tymczasem organ prawidłowo ustalił po pierwsze, że ww wniosek jest trzecim wnioskiem skarżącej o udzielenie ochrony międzynarodowej, czyli kolejnym po wniosku z dnia [...] grudnia 2012 r. i wniosku z dnia [...] czerwca 2014 r.; po drugie, że uczestnictwa skarżącej w manifestacji i zdiagnozowania PTSD oraz chęci ochrony siebie i dzieci przed nękaniem w kraju pochodzenia z powodu problemów męża nie można określić mianem nowych okoliczności znacząco zwiększających prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.
W decyzji organu pierwszej instancji zostało bowiem wskazane i podtrzymane przez organ odwoławczy, że oświadczenie skarżącej o rzekomym zagrożeniu z powodu jej uczestnictwa w manifestacji przed Ambasadą Rosji zostało uznane przez organ za niewiarygodne, jako niepotwierdzone żadnymi dowodami, ujawnione dopiero podczas obecnej, zatem trzeciej procedury, pomimo że wydarzenie to miało miejsce tuż po przyjeździe do Polski, więc przed wydaniem pierwszej decyzji w postępowaniu uchodźczym; skarżąca może być leczona w kraju pochodzenia (opracowanie dotyczące możliwości korzystania z opieki psychiatrycznej w Czeczeni); kwestia edukacji małoletnich dzieci może stanowić podstawę do udzielenia zgody na pobyt tolerowany lub humanitarny; sytuacja skarżącej i jej dzieci w związku z okolicznościami dotyczącymi obawy związanej z powrotem do kraju pochodzenia została już szczegółowa zbadana, wyjazd strony z kraju pochodzenia (Republiki Czeczenii) spowodowany był ogólną panującą w nim sytuacją.
Skarżąca zarzuca organom nieprzeprowadzenie podstawowego dowodu w sprawie, w szczególności wobec nieprzesłuchania skarżącej na okoliczności dotyczące manifestacji celem którego byłoby ustalenie kiedy manifestacja dokładnie miała miejsce, kiedy skarżąca dowiedziała się, że w Rosji odnaleziono opublikowane zdjęcie, kiedy skarżąca dowiedziała się, że dzwoniono do jej ojca oraz okoliczność ustalenia tego, jakie zagrożenie wiąże się z faktem publikacji zdjęcia. Według skarżącej powyższe należało wyjaśnić przez wzgląd na istotność i wskazywanie na uzasadnioną obawę przed prześladowaniem z powodu poglądów politycznych.
Sąd odpierając przedmiotowy zarzut wskazał po pierwsze, że niniejsze postępowanie nie było postępowaniem merytorycznym, tylko postępowaniem wstępnym, z racji stwierdzenia przez organ już na tym etapie oczywistego braku przedstawienia przez stronę nowych okoliczności czy dowodów przemawiających za znacząco zwiększonym prawdopodobieństwem udzielenia ochrony międzynarodowej. Po drugie, że to skarżąca, zgodnie z brzmieniem art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu ochrony - jako podmiot inicjujący kolejne postępowanie o udzielenie ochrony międzynarodowej – powinna przedstawić nowe okoliczności czy dowody znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.
Zatem powołując się na manifestację i skutki związane z udziałem w niej, skarżąca mając możliwość przez cały tok postępowania swobodnego wypowiadania się, czynnego uczestniczenia w postępowaniu (chociażby przez zapewnienie skarżącej zarówno na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji, jak i przed organem odwoławczym, możliwości skorzystania z prawa określonego art. 10 § 1 K.p.a.), miała możliwość złożenia stosownych wyjaśnień, ujmujących wszystkie ww informacje, a związane z przywoływaną manifestacją. Według Sądu skarżąca miała inicjatywę dowodową, z której w pełni nie skorzystała. Nie skorzystała z zasady, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne (wyroki NSA w Warszawie - sygn. III SA 2431/99). Strona powinna zatem we własnym dobrze pojętym interesie przedłożyć stosowne wyjaśnienia i dokumenty, aby dowieść swoich racji, nie zaś uważać, że to organ powinien wykazać się ciężarem dowodzenia faktu, z którego to strona wyprowadza określone skutki prawne, zwłaszcza gdy organ, po wstępnej analizie wniosku, uznaje zgromadzony materiał za wystarczający do ostatecznego rozstrzygnięcia.
Rada słusznie wskazała, że "słusznego interesu strony" nie można utożsamiać z rozstrzygnięciem zgodnym z oczekiwaniami osoby zainteresowanej, w celu osiągnięcia osobistych korzyści. Rozstrzygnięcie musi być dokonywane na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. W ocenie Sądu, przeprowadzone postępowanie dało organom podstawy do uznania - z zestawienia treści wniosków skarżącej o nadanie statusu uchodźcy (udzielenie ochrony międzynarodowej), wyjaśnień składanych w toku postępowania wszczętego pierwszym wnioskiem - że skarżąca odwołuje się do tych samych okoliczności, które zostały negatywnie ocenione przez organ, to jest przeciwnie do oczekiwań skarżącej, jako niekwalifikujące do uzyskania ochrony międzynarodowej (istotne z punktu widzenia przesłanek do uzyskania ochrony międzynarodowej) i jako nienowe znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie:
- - art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 10 września 2015 r. o zmianie ustawy o udzielaniu cudzoziemcóm ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r., poz. 1607) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie prowadzące do uznania, że ponowny wniosek o nadanie statusu uchodźcy jest niedopuszczalny;
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 15 K.p.a., mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zaniechaniu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy;
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 15, art. 11, art. 107 § 3 K.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na zaniechaniu ustosunkowania się do podnoszonych przez skarżącą w toku postępowania twierdzeń i zarzutów;
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 i 2 K.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na zastosowaniu art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., pomimo że decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albowiem organ I instancji zaniechał przeprowadzenia postępowaniania wyjaśniającego na okoliczność nowych, powołanych przez skarżącą faktów, w tym zaniechał przesłuchania skarżacej w charakterze strony, oraz zaniechał zbadania konsekwencji jakie wywoła powrót do kraju pochodzenia w świetle postawionej diagnozy lekarskiej odnośnie do zdrowia psychicznego oraz zaleceń bezwzględnej izolacji od czynników stresowych.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponadto skarżąca zwróciła się o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które to koszty nie zostały opłacone w całości lub w części. Skarżąca zrzekła się rozpoznania niniejszej sprawy na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona argumentacja mająca potwierdzać zasadność postawionych wyżej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Mając na uwadze, że skarżąca kasacyjnie w oparciu o art. 182 § 2 P.p.s.a. zrzekła się rozprawy a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, niniejszą skargę kasacyjną NSA rozpoznawał na posiedzeniu niejawnym.
Zdaniem NSA, skarga kasacyjna N. D. jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu.
Zgodnie z art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2012 r. poz. 680 ze zm.) w brzmieniu obowiązującym w chwili wydawania zaskarżonej decyzji, wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jest wnioskiem niedopuszczalnym, w przypadku gdy jest kolejnym wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej i nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez wnioskodawcę nowe dowody ani okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że skarżąca ubiegała się już wcześniej o udzielenie statusu uchodźcy w oparciu o wówczas obowiązujące przepisy ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej wnioskiem z dnia [...] grudnia 2012 r. oraz wnioskiem z dnia [...] czerwca 2014 r. Obecnie rozpoznawany wniosek z dnia [...] kwietnia 2015 r. był trzecim wnioskiem skarżącej, w którym ubiegała się ona o nadanie statusu uchodźcy dla siebie i swoich małoletnich dzieci. W wyniku postępowania zainicjowanego wnioskiem z dnia [...] grudnia 2012 r. została wydana decyzja Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia [...] grudnia 2013 r., którą odmówiono skarżącej oraz jej dzieciom nadania statusu uchodźcy, udzielenia ochrony uzupełniającej, zgody na pobyt tolerowany i orzeczono o ich wydaleniu z terytorium RP. Nie dopatrzono się wówczas podstaw by uznać, że żywiona przez nią obawa przed prześladowaniem w kraju pochodzenia z uwagi na kierowane wobec niej groźby związane z dochodzeniem prowadzonym przez męża milicjanta ma uzasadnione podstawy i jest związana z prześladowaniem na tle politycznym, narodowościowym, etnicznym, kulturalnym czy społecznym.
Następnie Rada do Spraw Uchodźców decyzją z dnia [...] kwietnia 2014 r. utrzymała ww. decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 listopada 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 1394/14 oddalił skargę. NSA z urzędu ustalił, że skarga kasacyjna od powyższego wyroku została oddalona wyrokiem z dnia 9 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 654/15. Nie ulega wątpliwości, że decyzja Rady z [...] kwietnia 2014 r. była ostateczna w administracyjnym toku instancji. Zatem wniosek o nadanie statusu uchodźcy złożony w dniu [...] kwietnia 2015 r. należało rozpoznać według art. 40 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 ustawy o udzielaniu ochrony i ustalić czy nowy wniosek oparto na tych samych podstawach. W tym celu organ I instancji dokonał porównania okoliczności wskazanych w nowym wniosku i w poprzednich wnioskach. Słusznie uznał, że udział skarżącej w manifestacji pod ambasadą rosyjską i związane z tym rzekome jej zagrożenie nie miało wpływu na rozstrzygnięcie postępowania albowiem było ono niewiarygodne, niepotwierdzone żadnymi dowodami, ujawnione dopiero podczas trzeciej procedury, pomimo że miało miejsce tuż po przyjęździe do Polski przed wydaniem pierwszej decyzji w postępowaniu uchodźczym.
Z tych powodów uznać należało, że zdarzenie to choć dotychczas nie powołane nie miało żadnego wpływu na dotychczasowe rozstrzygnięcie o statusie uchodźcy. Konieczność leczenia w poradni psychologicznej mogła być według danych organu z powodzeniem leczona w kraju pochodzenia, co potwierdzało opracowanie dotyczące możliwości korzystania z opieki psychiatrycznej w Czeczeni. Podnoszona po raz kolejny kwestia zapewnienia dzieciom bezpieczeństwa, spokoju i wykszatałcenia nie miała znaczenia dla orzekania o statucie uchodźcy lecz mogła być podstawą udzielenia zgody na pobyt tolerowany lub humanitarny. Wobec tego organ I instancji miał podstawy do zastosowania art. 40 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 wówczas obowiązującej ustawy o udzielaniu ochrony.
W okolicznościach zmiany stanu prawnego jaki nastąpił pomiędzy wydaniem decyzji przez organ I instancji a wydaniem decyzji w postępowaniu odwoławczym słusznie zauważył Sąd I instancji, że nie było podstaw do wydania decyzji kasacyjnej z art. 138 § 2 K.p.a. Skoro organ I instancji stosując wówczas obowiązujący przepis art. 40 ustawy o udzielaniu ochrony nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, a tego nie stwierdzono i nie ujawniła się okoliczność faktyczna istotna dla rozstrzygnięcia sprawy w nowym stanie prawnym na podstawie art. 38 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o udzialaniu ochrony, która nie została zbadana w poprzednim stanie prawnym, to zastosowania nie mógł mieć art. 138 § 2 K.p.a. Wbrew twierdzeniom skarżącej nie ziściły się wymienione w tym przepisie przesłanki jego zastosowania. Organ odwoławczy powinien wydać decyzję reformacyjną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. jednocześnie uzasadniając możliwość zastosowania obecnie obowiązującego przepisu art. 38 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ww. ustawy, co miało miejsce.
Sąd przeprowadził analizę pod kątem właściwego zastosowania powyższego przepisu i właściwie uznał, że miał on zastosowanie w stanie faktycznym i prawnym ustalonym przez organy. Okoliczność udziału w manifestacji i zagrożenie skarżącej z tym związane nie mogło znacząco zwiększyć prawdopodobieństwa udzielenia ochrony międzynarodowej skoro została oceniona jako niewiarygodna. Charakter nowości takiej okoliczności został podważony bowiem okoliczność ta miała miejsce przed wydaniem pierwszej decyzji a zatem nie można uznać, że powstała po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie dotyczącej udzielenia ochrony międzynarodowej. Konieczność uzyskania leczenia psychologicznego sama w sobie nie uzasania udzielania ochrony międzynarodowej. Wobec tego zastosowanie art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu ochrony było prawidłowe i uzasadnione okolicznościami.
Nie można skutecznie czynić zarzutu Sądowi, że nie dostrzegł naruszenia przepisów postępowania organów czym naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w sytuacji gdy naruszenia przepisów postępowania nie było. Organy nie były zobowiązane merytorycznie rozpoznawać wniosku skarżącej (art. 15 K.p.a.) skoro z art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzialaniu ochrony wynikało, że organ miał w pierwszej kolejności ustalić jedynie czy nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez wnioskodawcę nowe dowody ani okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. Ustalenie negatywne powodowało brak merytorycznego rozpatrzenia sprawy i stwierdzenie, że wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jest niedopuszczalny. Organ ocenił jaki charakter mają powołane przez skarżącą zdarzenia i uznał, że nie spełniają wymagań z powołanego wyżej przepisu. To obligowało go do odstąpienia od ponownej merytorycznej oceny sprawy i wydania decyzji stwierdzającej niedopuszczalność wniosku.
Wbrew twierdzeniom skarżącej Sąd odniósł się do podnoszonych przez skarżącą twierdzeń i zarzutów. Wskazał w uzasadnieniu dlaczego wniosek został uznany za niedopuszczalny przez organy. Fakt, że skarżąca odmiennie ocenia przywołane przez siebie zdarzenia nie może powodować tego, że ocena organów jest nieprawidłowa. Sąd wyjaśnił, że zdarzenia powołane w kolejnym wniosku powinny mieć charakter nowości (powstać po wydaniu ostatecznej decyzji o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej) oraz znacząco zwiększać prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. Organy słusznie uznały, że powołanych przez skarżącą okoliczności nie można zakwalifikować według tych kryteriów. Organy uzasadniły zajęte stanowisko.
Odmowa wiarygodności zagrożenia skarżącej związanego z jej udziałem w manifestacji pod Ambasadą Rosji była uzasadniona. Skoro we wcześniejszych wnioskach nie powoływała się na tę okoliczność wywołującą jej uzasadnioną obawę przed prześladowaniem w kraju pochodzenia, a przecież zdarzenie to miało miejsce jeszcze przed wydaniem decyzji o odmowie nadania statusu uchodźcy, to uznać należało, że w istocie zdarzenie to jest mało wiarygodne. Osoba zagrożona w pierwszej kolejności przywołałaby zdarzenie, które jest jego źródłem a nie czekała by ujawnić je dopiero w przyszłości. Skarżąca nie przedstawiła także żadnych dowodów potwierdzających rzeczywisty charakter takiej obawy. W tej sytuacji przeprowadzanie przez organy dowodu z przesłuchania skarżącej w charakterze strony było niecelowe bowiem powołana okoliczność została już oceniona i jej wyjaśnienia nie mogły spowodować oceny odmiennej.
Kwestia zdiagnozowania u skarżącej stresu pourazowego nie dawała możliwości rozpoznania wniosku merytorycznie. Organy słusznie uznały na podstawie dostępnych im źródeł wskazujących na możliwość zapewnienia pomocy psychologicznej w Czeczeni, że pomoc taka jest możliwa w kraju pochodzenia skarżącej a zatem zdiagnozowanie choroby nie wpływa znacząco na prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. Tu znów dochodzi do konfrontacji poglądów skarżącej i organu co do oceny tej okoliczności dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednak odmienna ocena organu wobec wskazania uzasadnienia tak zajętego stanowiskja nie stanowi o jej wadliwości. Oczywiście skarżąca ma prawo nie zgadzać się z nią, co jednak nie ma znaczenia dla legalności wydanej decyzji w oparciu o art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawu o udzielaniu ochrony.
Chybiony jest zarzut naruszenia przez Sąd art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez uznanie, że zastosowanie tego ostatniego przepisu przez organ było prawidłowe. W ocenie NSA, Sąd właściwie ocenił, że organ odwoławczy rozpatrując sprawę w zmienionym stanie prawnym postąpił prawidłowo wydajac decyzję reformatoryjną. W niniejszej sprawie wbrew twierdzeniom skarżącej nie było możliwości zastosować art. 138 § 2 K.p.a. Nie zostały spełnione wymogi do wydania decyzji kasacyjnej wskazane w tym przepisie. Słusznie organ odwoławczy skonstatował, że organ I instancji nie dopuścił się naruszenia przepisów postępowania a rozpatrywane w kontekście nowego przepisu okoliczności sprawy nie wymagały by należało przeprowadzać czynności wyjaśniające istotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie było zatem przesłanek do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. Organ I instancji działał w oparciu o art. 40 ustawy o udzielaniu ochrony i nie był zobligowany rozpatrywać okoliczności przywołanych przez skarżącą w kontekście wymogów z wówczas nieobowiązującego art. 38 ust. 2 pkt 3. Wobec tego nie było potrzeby kierowania sprawy do I instancji bo organ I instancji działał prawidłowo w ramach obowiązujących wówczas przepisów i prawidłowo ocenił wniosek w świetle tych uregulowań.
Organ odwoławczy mógł zatem bez przekazywania sprawy do I instancji, ku czemu nie było podstaw, wydać decyzję reformatoryjną, która oceni złożony wniosek według nowego stanu prawnego tj. pod kątem wymogów art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu ochrony.
Sąd nie naruszył również art. 145 § 1 pkt 1 lit c P.p.s.a. bowiem słusznie uznał, że skoro organy nie dopuściły się naruszenia przepisów postępowania, w szczególności dokonały wszelkich czynności koniecznych do dokładnego ustalenia stanu faktycznego poprzez wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie zgromadzonego matriału dowodowego istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy, to nie mógł stwierdzić naruszenia przepisów postępowania mającego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, dającego podtawę do uchylenia zaskarżonej decyzji. Należało oddalić skargę z uwagi na jej niezasadność, co Sąd uczynił (art. 151 P.p.s.a.).
W rozpatrywanej sprawie analiza argumentacji wniosku potwierdziła, że nie wskazano na okoliczności, które mogłyby zwiększyć szanse skarżącej na uzyskanie ochrony międzynarodowej. Jak wyżej wskazano albo były to okoliczności, które już zostały uznane za niewiarygodne albo okoliczności te, jako nowe, nie miały znaczenia dla udzielenia tej formy ochrony.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty za bezzasadne i na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.