Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 września 2004 r. sygn. akt V SA/Wa 468/04 oddalił skargę K.J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] stycznia 2004 r. odmawiającą nadania uprawnień kombatanckich.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył - będący podstawą decyzji - przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 – zwanej dalej ustawą o kombatantach), w myśl którego przepisy ustawy stosuje się do osób, które podlegały represjom okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-56, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-56 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Jak stwierdził w uzasadnieniu decyzji Kierownik Urzędu, strona ubiega się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w areszcie z przyczyn politycznych przez okres 1 miesiąca w 1961 r. Pismo Sądu Rejonowego w G. z dnia 14.02.2003 r. potwierdza, że K.J. był skazany wyrokiem Sądu Powiatowego w G. z dnia 30.08.1961 r. z art. 215 § 2 kk na karę 1 miesiąca aresztu.
Prezes Sądu Okręgowego w Szczecinie w skierowanym do strony piśmie z 10.03.2003 r. odmówił potwierdzenia danych o skazaniu na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 1 ustawy o kombatantach, gdyż zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy takiemu potwierdzeniu podlegają jedynie skazania, które miały miejsce w latach 1944 do 1956. W konkluzji Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że z materiału dowodowego sprawy wynika, że strona nie podlegała represjom, o których mowa w powołanym przepisie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K.J. zarzucił organowi naruszenie prawa wywodząc, że jest osobą poszkodowaną przez PRL na skutek represji politycznych. Na rozprawie podniósł nadto, że spełnia wymogi określone w preambule do ustawy o kombatantach i w związku z tym należą mu się uprawnienia kombatanckie.
Oddalając skargę strony Sąd I instancji stwierdził, że uprawnienia kombatanckie przysługują osobie, która uzyska decyzję potwierdzającą działalność wymienioną w art. 1 ust. 2 i w art. 2 albo fakty, o których mowa w art. 4, posiada obywatelstwo polskie lub posiadała je w okresie działalności kombatanckiej bądź w okresie podlegania represjom. Zgodnie z dyspozycją przepisu art. 4 ust. 1 pkt 4 cyt. ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom okresu powojennego.
Represjami w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-56, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-56 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
Uprawnienia kombatanckie mogą być zatem przyznane jedynie osobom, które wykażą fakt podlegania represjom określonym szczegółowo w art. 4 ustawy i w terminach tam wskazanych, a nie każdej osobie, która czuje się represjonowana za działalność polityczną.
Stosownie do przepisu art. 8 ust. 2 ustawy (w brzmieniu obowiązującym od 31 lipca 1997 r.) – na wniosek osoby zainteresowanej – Prezes Sądu Wojewódzkiego lub w przypadku przebywania w więzieniu bez wyroku Szef Urzędu Ochrony Państwa potwierdzają okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Niezbędną przesłanką wydania decyzji potwierdzającej jest więc ustalenie przez w/w organy okoliczności, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy.
Skarżący nie wykazał, a nawet nie twierdził, że przebywał w więzieniu z przyczyn politycznych w okresie 1944-1956.
Wyrokiem Sądu Powiatowego w G. z 30 sierpnia 1961 r. został skazany na karę 1 miesiąca aresztu za przestępstwo z art. 215 § 2 kk. Zasadnie zatem organ przyjął, iż skarżący nie spełnia przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach czego konsekwencją była odmowa przyznania uprawnień kombatanckich.
Wobec powyższego Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego K. J., reprezentowany przez radcę prawnego P.W. zarzucając naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach, polegającą na przyjęciu przez Sąd, iż pojęcie represji określone w tym przepisie nie obejmuje skazania w 1961 r. za działalność polityczną, bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
Skarżący domagał się uchylenia wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
W uzasadnieniu skargi wywodzi się, iż przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy należy interpretować z pominięciem tego fragmentu przepisu, który obejmuje tekst zaczynający się od sformułowania od słowa, "na mocy" aż do myślnika. Po takim zabiegu interpretacyjnym przepis ten brzmi: Represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski za działalność polityczną bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
Skarżący będąc skazanym wyrokiem Sądu Powiatowego w G. z dnia 30 sierpnia 1961 r. na karę miesiąca aresztu za przestępstwo z art. 215 § 2 kk spełnia przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy, a więc powinny być mu przyznane uprawnienia kombatanckie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W zaskarżonym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopuścił się naruszenia prawa materialnego i dokonał poprawnej interpretacji przepisu art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach.
Brzmienie powyższego przepisu jest jednoznaczne, a wyjaśniać go należy w kontekście przepisów poprzedzających.
Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach w art. 1 ust. 1 określa, iż kombatantami są osoby, które brały udział w wojnach, działaniach zbrojnych i powstaniach narodowych, wchodząc w skład formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. W ust. 2 ustawodawca wyjaśnił przypadki uzasadniające uznanie działalności za kombatancką.
W dalszych przepisach ustawy (art. 2 i 3) wymieniono działalność równorzędną z działalnością kombatancką.
Przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 nakazuje stosować przepisy ustawy również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego, określając jednocześnie co należy rozumieć pod tym pojęciem.
Represjami w rozumieniu tej ustawy są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne, albo w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.
Aby więc uzyskać potwierdzenie uprawnień w trybie art. 22 powołanej ustawy, osoba ubiegająca się o to winna wykazać spełnienie wszystkich warunków wymienionych w tym przepisie.
Nie wystarczy więc pobyt w więzieniu, lub innym miejscu odosobnienia, lecz tylko taki, który nastąpił na mocy skazania w latach 1944-1956 przez sądy powszechne, wojskowe lub specjalne, za działalność polityczną, bądź religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość. Skazanie na karę aresztu skarżącego w 1961 r. nie mieści się więc w omawianym przepisie i nie może być uznane za represję w rozumieniu ustawy.
Zaprezentowana w skardze kasacyjnej wykładnia jest dowolna i pomija istotne elementy przepisu określające precyzyjnie warunki, w jakich pobyt w więzieniu może być uznany za działalność równoznaczną z działalnością kombatancką.
Wobec tego, że wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie naruszył prawa materialnego, skarga kasacyjna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).
O przyznaniu kosztów Sąd orzekł na podstawie art. 242 tej ustawy i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 163, poz. 1349 z późn. zm.).