Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 11 września 2013 r. sygn. akt IV SA/Wa 1106/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skargi J.O. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2013 r. (nr [...]) o wymeldowaniu skarżącej z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu oraz zasądził na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
Ze stanu faktycznego sprawy ustalonego przez organy administracji i przyjętego przez Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia wynika, że K.O. zwrócił się do Wójta Gminy Goworowo z wnioskiem o wymeldowanie J.O. z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. [...] w miejscowości P.. We wniosku podał, że J.O. pracuje i mieszka w Warszawie. W spornym lokalu bywa sporadycznie po odbiór korespondencji. Z kolei skarżąca w toku postępowania administracyjnego wyjaśniła, że pracuje w Warszawie, ale mieszkanie przy ul. Kardynała Stefana Wyszyńskiego stanowi centrum jej spraw życiowych. Bywa w nim co najmniej raz w tygodniu na dwie noce, weekend a czasami nawet dłużej.
Wójt Gminy Goworowo decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. (nr [...]), działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2013 r., nr 139, poz. 993 ze zm.) orzekł o wymeldowaniu skarżącej z dotychczasowego miejsca pobytu stałego. Organ I instancji w uzasadnieniu rozstrzygnięcia podkreślił, że zgodnie z powołanym przepisem, podstawą wymeldowania jest opuszczenie przez daną osobę miejsca pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełnienie obowiązku wymeldowania się. Według organu niesporne w sprawie okoliczności faktyczne dowodzą, że J.O. nie przebywa w mieszkaniu w którym jest zameldowana na pobyt stały. Sąsiedzi ([...]) jej wcale nie spotykają lub widują sporadycznie. Za sprzeczne i nie mające wartości dowodowej organ uznał zeznania córki skarżącej A.O. oraz E.G. i A.K., a także kierownika posterunku policji w Gworkowie z których wynika, że skarżąca mieszka w spornym mieszkaniu wówczas, gdy pozwalają jej na to obowiązki zawodowe.
Organ podkreślił, że sama skarżąca przyznała, że z uwagi na charakter wykonywanej pracy codzienne dojeżdżanie z miejsca stałego zamieszkania do Warszawy byłoby uciążliwe. W ocenie organu oznacza to, że dobrowolnie zrezygnowała z zamieszkania w miejscu stałego zameldowania i centrum życiowe przeniosła do Warszawy.
Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] marca 2013 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako k.p.a.), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Skarżąca wniosła na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zdaniem skarżącej organy administracji nie rozpatrzyły wyczerpująco materiału dowodowego w sprawie. Podniosła, że sporne mieszkanie zostało jej przyznane na mocy wyroku rozwodowego z K.O.. Zostało ono przez nią wyremontowane i wyposażone w niezbędne meble i sprzęt. Stanowi ośrodek jej spraw życiowych. Te okoliczności zostały pominięte przez organy, podobnie jak zeznania jej córki A.O.. Natomiast uwzględniono zeznania innych świadków, które są niespójne, ponadto zostały złożone pod presją jej byłego męża.
Sąd I instancji uchylił decyzje organu odwoławczego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), uznając, że została wydana z mogącym mieć wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W ocenie Sądu I instancji, Wojewoda nie ustalił w sposób nie budzący wątpliwości, wszystkich okoliczności, które mogłyby wskazywać na to, że skarżąca przeniosła swoje centrum ze wsi Pasieka do Warszawy. Nie wyjaśnił, w jakich celach skarżąca przyjeżdża do swojego mieszkania w Pasiece i jak dużo czasu w nim spędza. Przede wszystkim nie wyjaśnił, jak wygląda życie pozazawodowe skarżącej w Warszawie, a więc czy jej warunki życiowe wskazują na tymczasowość jej pobytu w Warszawie (np. zamieszkanie u rodziny), czy też stworzyła tam trwalsze więzi życiowe, mogące świadczyć o tym, że nie zamierza powrócić do P..
Organ odwoławczy rozstrzygał więc sprawę na podstawie niepełnego, zawierającego nieścisłości materiału dowodowego. Zdaniem Sądu sam fakt, że skarżąca pracuje na stałe w Warszawie nie wyklucza przyjęcia, że zamieszkuje na stałe poza Warszawą. Miejsce pracy jest co prawda czynnikiem istotnym, jednakże nie przesądzającym o tym, gdzie znajduje się centrum życiowe człowieka.
K.O. zaskarżył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargą kasacyjną. Zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a przez jego błędną interpretację i w konsekwencji niesłuszne przyjęcie, że organ naruszył przepisy postępowania i to naruszenie miało wpływ w na wynik sprawy.
Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną postępowanie dowodowe w rozpoznawanej sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy i wyczerpujący. Sąd nie wyjaśnił zaś, na czym polegało naruszenie wskazanych przez Sąd przepisów k.p.a., a przede wszystkim, jaki był wpływ tego naruszenia na wynik sprawy. Zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną niepodzielenie przez Sąd oceny materiału dowodowego dokonanej przez organ nie może być przesłanką uchylenia decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Wojewoda Mazowiecki nie skorzystał z prawa do złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie żadnej z wyliczonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego i będąc związany granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do rozpatrzenia zarzutów tej skargi.
Skarga kasacyjna nie może być uwzględniona, ponieważ podniesione w niej zarzuty nie są uzasadnione. Sąd I instancji prawidłowo zakwestionował zarówno niekompletność materiału dowodowego, zebranego w postępowaniu administracyjnym, jak i sposób jego oceny przez organy obu instancji. Na podstawie ustaleń organów można przyjąć, że nie budzi jedynie wątpliwości fakt, że J.O. pracuje w Warszawie. W P. przebywa zaś w czasie wolnym od pracy. Nie ustalono już jednak w sposób przekonywający, jak częste są jej pobyty w P. i czy mają charakter regularny. Sąd I instancji słusznie stwierdził, że samo stałe zatrudnienie w Warszawie nie jest dostateczną przesłanką do przyjęcia, że pobyt J.O. w P. nie ma cech pobytu stałego w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Należy bowiem zauważyć, że praktyka dojeżdżania do pracy (codziennego lub np. cotygodniowego) jest w obecnych czasach zjawiskiem powszechnym i przez to naturalnym. Wynika przede wszystkim z potrzeb ekonomicznych i najczęściej nie wiąże się zamiarami dotyczącymi zmiany stałego miejsca zamieszkania.
Przepis art. 6 ust. 1 wspomnianej ustawy stanowi, że pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego zamieszkania. Przesądzające zatem dla rozstrzygnięcia kwestii co do charakteru pobytu (stały lub czasowy) jest ustalenie zamiaru osoby zamieszkującej w określonym miejscu. Przez "zamiar" nie należy rozumieć wyłącznie woli wewnętrznej, ujawnionej np. w oświadczeniach osoby zainteresowanej. Chodzi tu o wolę zobiektywizowaną, dającą się określić na podstawie zewnętrznych,możliwych do stwierdzenia okoliczności towarzyszących zamieszkaniu. W orzecznictwie sądowym wyraża się zapatrywanie, że miejscem pobytu stałego osoby jest miejsce (lokal), w którym znajduje się jej centrum życiowe. Zamieszkiwanie w danym lokalu polega zaś na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb socjalnych (np. wyrok WSA w Olsztynie z 1 lipca 2014r., II SA/Ol 231/14, Lex nr 1488233).
Takie też stanowisko zajmuje orzecznictwo sądowe, powstałe na tle stosowania art. 25 k.c., zawierającego określenie miejsca zamieszkania. Np. Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 13 sierpnia 2013 r. sygn. akt III AUa 1529/11 (Lex nr 1356469) podkreślił, że na prawną konstrukcję zamieszkania składają się dwa elementy: przebywanie w określonej miejscowości oraz zamiar stałego pobytu. O stałości pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów, chodzi zatem o aktualne centrum życiowej działalności człowieka.
Ze sformułowań tych wynika, że o stałym pobycie nie przesądza stałe, czyli ciągłe zamieszkanie w określonym miejscu. Centrum życiowym człowieka może być zatem miejsce, w którym spędza on faktycznie mniej czasu niż w innym miejscu, np. w miejscowości, w której pracuje. Istotna jest natomiast intensywność i ciągłość relacji życiowych z miejscem, które ma być uznane za miejsce stałego pobytu.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji co do tego, że organy administracyjne nie dokonały odpowiednich ustaleń i ocen pozwalających na stwierdzenie, że J.O. nie zamierza przebywać na stałe w miejscowości P.. Zarzuty skargi kasacyjnej kwestionujące stanowisko Sądu I instancji w tym zakresie nie są więc uzasadnione. Nie ma całkowicie racji wnoszący skargę kasacyjną stwierdzając, że niepodzielenie przez Sąd oceny materiału dowodowego dokonanej przez organy nie stanowi o naruszeniu przez organy przepisów postępowania uzasadniającym uchylenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. Sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję m. in. z punktu widzenia przestrzegania przez organ przepisów postępowania administracyjnego, nakładających na organy pewne obowiązki dotyczące prowadzenia postępowania dowodowego (np. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.). Kontroluje więc nie tylko to, czy dowody zostały zebrane wyczerpująco, ale również bada sposób i prawidłowość ich oceny.
Uznanie przez Sąd tej oceny za nieprawidłową jest równoznaczne ze stwierdzeniem naruszenia przez organ wspomnianych przepisów procesowych, w szczególności art. 80 k.p.a. Takie naruszenie może uzasadniać uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji uchylając zaskarżoną decyzję na tej podstawie prawnej prawidłowo przyjął, że stwierdzone braki w postępowaniu dowodowym mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy mogłoby bowiem prowadzić do ustaleń i ocen odmiennych od tych, do jakich doszły organy podejmując decyzję o wymeldowaniu J.O. z pobytu stałego.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw. O odstąpieniu od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a.