Uzasadnienie
Wyrokiem z 28 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 685/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w sprawie ze skargi D. Ł. na decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2019 r. w przedmiocie odmowy zmiany nazwiska oddalił skargę.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z [...] kwietnia 2015 r. D. Ł. zwrócił się do Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w G. (dalej: "Kierownik USC w G.") o zmianę nazwiska noszonego na "C." z pozostawieniem nazwiska rodowego w formie obecnej, wskazując, że tym nazwiskiem posługiwał się do [...] r. i pod tym nazwiskiem był znany w swoim miejscu zamieszkania.
Decyzją z [...] maja 2015 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w G., działając na podstawie art. 10 w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (Dz.U. Nr 220, poz. 1414 ze zm., dalej: u.z.i.n.) wyraził wnioskodawcy zgodę na zmianę nazwiska noszonego z "Ł." na "C.". W zakresie pozostawienia nazwiska rodowego jako "Ł.", wniosek został natomiast rozpatrzony odmownie, ze względu na art. 29 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. 2014, poz. 1741 ze zm., dalej: p.a.s.c.), zgodnie z którym nazwiskiem osoby, która nie zawarła związku małżeńskiego jest nazwisko rodowe, co wyklucza pozostawienie dotychczasowego nazwiska jako rodowego.
Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy, decyzją z [...] lipca 2015 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, wskazując, że pomimo braku jej uzasadnienia w części dotyczącej zmiany nazwiska, w świetle art 4 ust. 1 pkt 2 u.z.i.n. takiej zmiany można było dokonać. Powtórzył za organem pierwszej instancji, że ze względu na treść art. 29 p.a.s.c. nie można było pozostawić nazwiska rodowego w niezmienionym brzmieniu, gdyż wnioskodawca jest kawalerem.
Wyrokiem z 21 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 531/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił decyzję organu drugiej instancji wskazując w uzasadnieniu, że skoro w świetle art. 7 ust. 1 u.z.i.n. jest dopuszczalna także zmiana nazwiska rodowego, to należało ustalić, czy zgodnie z art. 4 ust. 1 u.z.i.n. istnieją ku temu ważne powody. Jakkolwiek skarżący ich nie wskazał, to jednak organ nie był zwolniony od wyjaśnienia tej kwestii, zwłaszcza, że w przeszłości, na wniosek skarżącego kilkukrotnie dokonywano takich zmian, która to okoliczność powinna być także przedmiotem oceny.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 7 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 619/16, oddalił skargę kasacyjną Wojewody [...] wniesioną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. NSA uznał, że wniosek D. C. oparty został w całości na przepisach u.z.i.n., dlatego materialnoprawne przesłanki tej właśnie ustawy powinny decydować o uwzględnieniu lub odmowie uwzględnienia jego żądania, a nie przepisy p.a.s.c. W treści art. 7 ust. 1 u.z.i.n. doprecyzowano jakiego rodzaju nazwiska podlegają zmianie, wskazując, że zmiana może dotyczyć zarówno nazwiska rodowego, jak i nazwiska noszonego aktualnie, np. nazwiska noszonego po zawarciu małżeństwa lub w wyniku administracyjnej zmiany.
Po ponownym rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy, Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2018 r. uchylił w całości decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego G. z [...] maja 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Jego zdaniem organ pierwszej instancji dokonał błędnej wykładni art. 7 ust. 1 u.z.i.n., a także wskazał niepełną podstawę prawną tj. art. 10 u.z.i.n., który normuje sposób złożenia wniosku przez wnioskodawcę oraz art. 12 ust. 1 u.z.i.n., który jest przepisem kompetencyjnym, zamiast art. 4 ust. 1 oraz art. 7 ust. 1 u.z.i.n., który stanowi podstawę prawną do zmiany nazwiska. Organ odwoławczy zwrócił też uwagę, że zgodnie z wnioskiem strony, rozpoznaniu podlegały dwie kwestie - zmiana nazwiska noszonego oraz pozostawienie nazwiska rodowego w brzmieniu dotychczasowym u osoby o stanie cywilnym "kawaler". Organ pierwszej instancji tymczasem orzekł wyłącznie o zmianie nazwiska noszonego, jedynie w uzasadnieniu odnosząc się do kwestii odmowy pozostawienia nazwiska rodowego w brzmieniu dotychczasowym, co organ odwoławczy uznał za rażące naruszenie prawa.
Formułując zalecenia organ odwoławczy polecił, aby w ponownie prowadzonym postępowaniu dokonano rozstrzygnięcia, czy żądanie wnioskodawcy zawarte we wniosku można zrealizować w trybie u.z.i.n. i czy motywy wskazane przez wnioskodawcę, mieszczą się w materialnoprawnych podstawach uzasadniających dokonanie żądanej przez niego zmiany nazwiska. Celowe zatem będzie wezwanie wnioskodawcy do przedstawienia dokumentów uzasadniających zmianę nazwiska, a następnie dokonanie oceny, czy wskazane przez niego motywy, mieszczą się w pojęciu ważnych powodów, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.z.i.n.
Sprzeciw od powyższej decyzji wywiedziony przez wnioskodawcę na powyższą decyzję, został oddalony wyrokiem WSA w Białymstoku z 26 września 2018 r., sygn. akt II SA/Bk 447/18.
Decyzją z [...] maja 2018 r. Kierownik USC odmówił D. Ł. zmiany nazwiska na "C." i pozostawił nazwisko rodowe w formie obecnej tj. Ł. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawca wezwany do wskazania ważnych powodów zmiany nazwiska, nie wypowiedział się co do przedmiotu żądania, ani też nie przedłożył żadnych dokumentów, w związku z czym, w świetle art. 4 ust. 1 u.z.i.n., brak było podstaw aby uwzględnić jego wniosek. Organ wskazał ponadto, że z analizy uprzednio składanych przez stronę wniosków o zmianę nazwiska i obecnie rozpatrywanego wniosku wynika, że u ich podłoża leży subiektywne przekonanie wnioskodawcy o powstaniu w ten sposób więzi rodzinnych pomiędzy rodzinami jego rodziców biologicznych, której to okoliczności nie można uznać za uzasadnienie zmiany nazwiska. Ważne powody nie mogą bowiem wynikać z subiektywnego przekonania osoby żądającej zmiany nazwiska, ale muszą również sprostać zobiektywizowanym i zracjonalizowanym kryteriom ich oceny. Wnioskowane zmiany w perspektywie czasu prowadzą do braku stabilizacji oraz możliwości identyfikowania wnioskodawcy z nazwiskiem w stosunkach zarówno prywatnych, jak i urzędowych.
Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2019 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że decyzja o zmianie nazwiska ma charakter uznaniowy. Może zostać wydana z ważnych powodów, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Wojewoda podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że takiego powodu nie stanowi subiektywne przekonanie wnioskodawcy o potrzebie zmiany nazwiska ze względu na więzi emocjonalne, które powstają wskutek posługiwania się określonym nazwiskiem. Wojewoda ponadto wskazał, że uwzględnienie wniosku doprowadziłoby do naruszenia art. 29 ust. 1 p.a.s.c. przez destabilizację systemu prawnego wskutek zmiany nazwiska kawalera i jednocześnie pozostawienie nazwiska rodowego w formie niezmienionej. Organ podkreślił przy tym, że wszystkie dotychczasowe zmiany nazwiska wnioskodawcy dotyczą nazwiska rodowego, które - ze względu na brak zawarcia związku małżeńskiego przez wnioskodawcę - jest równocześnie jego nazwiskiem noszonym.
WSA w Białymstoku, wspomnianym we wstępie wyrokiem, oddalił skargę na decyzję Wojewody [...] wskazując, że organy zastosowały się, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., do wytycznych zawartych w wyroku WSA w Białymstoku z 21 stycznia 2016 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Bk 531/15, przy czym organ pierwszej instancji uzupełnił materiał dowodowy odbierając od skarżącego dodatkowe oświadczenie i gromadząc do akt wszelkie zapadłe w sprawie skarżącego rozstrzygnięcia dotyczące zmiany jego nazwiska. Podzielił stanowisko organów, że podawaną przez skarżącego przyczyną zmiany nazwiska jest jego subiektywne przekonanie o powstaniu więzi rodzinnych wskutek posługiwania się określonym nazwiskiem. Argumentacja skarżącego o funkcjonowaniu w środowisku szkolnym pod nazwiskiem "C." nie stanowi w ocenie Sądu ważnego powodu, po pierwsze ze względu na fakt, że skarżący ma obecnie[...] lat, a zatem naukę szkolną zakończył [...] lat temu, a po drugie ze względu na kilkukrotną już zmianę nazwiska, która jedynie doprowadziła do destabilizacji jego sytuacji prawnej.
W konsekwencji Sąd uznał, że wskazywane przez skarżącego powody wnioskowanej (kolejnej) zmiany nazwiska, nie są ważnymi w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n. Słusznie przy tym organ odwoławczy uznał, że ze względu na brak zawarcia związku małżeńskiego przez skarżącego, noszone przez niego obecnie nazwisko jest jednocześnie nazwiskiem rodowym w świetle art. 29 ust. 1 p.a.s.c., który zawiera definicję nazwiska rodowego.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku zarzucono naruszenie:
- I. przepisów prawa materialnego tj.:
- 1. art. 7 ust. 1 u.z.i.n. poprzez jego błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że w przypadku zmiany nazwiska noszonego zmianie ulega także nazwisko rodowe,
- 2. art. 29 p.a.s.c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie zmiany także nazwiska rodowego, w przypadku zmiany wyłącznie nazwiska noszonego.
- II. przepisów prawa procesowego tj.:
- 1. art. 174 pkt 2 w zw. z art. 153 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i całkowite pominięcie uwag zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Białymstoku z 21 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 531/15 oraz w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2017r., sygn. akt II OSK 619/16 - zapadłych na gruncie rozpoznawanej sprawy.
Uzasadniając skargę kasacyjną wskazał, że organy administracji publicznej rozpoznające ponownie jego wniosek nie dokonały ustaleń, czy zgodnie z art. 4 ust. 1 u.z.i.n. istnieją ważne powody do zmiany nazwiska rodowego oraz nieprawidłowo orzekły, że żądanie skarżącego nie może być uwzględnione z uwagi na brak podstawy materialno-prawnej.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 174 pkt 2 w zw. z art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, są związane oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Kontrola legalności przez sąd administracyjny zaskarżonej decyzji, wydanej w ramach związania wynikającego z art. 153 p.p.s.a., sprowadza się zatem w głównej mierze do oceny, czy organy podporządkowały się ocenie prawnej wyrażonej w poprzednim wyroku. Sąd po to wyraża swoją ocenę w omawianym zakresie, by przy ponownym rozpoznawaniu sprawy zakres tej oceny nie był już przedmiotem rozpoznania.
Zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z prawomocnego wyroku WSA w Białymstoku z 21 stycznia 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 531/15, które powtórzył NSA w wyroku z 7 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 619/16, oddalającym skargę, skoro w świetle art. 7 ust. 1 u.z.i.n. dopuszczalna jest także zmiana nazwiska rodowego, to należało ustalić, czy zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy istnieją ku temu ważne powody. Brak wskazania przez skarżącego, jakie ważne powody w jego ocenie dają ku temu podstawy, nie zwalniał, zdaniem Sądu, organu od wyjaśnienia tej kwestii zwłaszcza, że w przeszłości na wniosek skarżącego kilkakrotnie zmian takich już dokonywano, co wynika z załączonych do akt administracyjnych dokumentów i ta okoliczność powinna być również przedmiotem oceny. Sąd zobowiązał organ do sformułowania racjonalnego i przekonującego uzasadnienia decyzji.
Wojewoda [...], wykonując powołane wyroki, decyzją z [...] marca 2018 r., uchylił decyzję Kierownika USC i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia wskazując, że w ponownie prowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji powinien rozstrzygnąć, czy żądanie wnioskodawcy zawarte we wniosku można zrealizować w trybie ustawy o zmianie imienia i nazwiska i czy motywy, jakimi kierował się wnioskodawca mieszczą się w materialnoprawnych podstawach do dokonania zmiany nazwiska. Skarżący, zawiadomiony o ponownym rozpoznaniu wniosku i wezwany do złożenia dodatkowych wyjaśnień, nie skorzystał ze swoich uprawnień w wyznaczonym terminie. W decyzji Kierownika USC w G. z [...] maja 2018 r. odmawiającej zmiany nazwiska, organ pierwszej instancji uznał, że nie zachodzi ważny powód do zmiany nazwiska w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n., a istnieje jedynie subiektywne przekonanie wnioskodawcy o potrzebie jego zmiany, uzasadnione więzami emocjonalnymi.
Pogląd ten podzielił organ odwoławczy. Organ zastosował się do wytycznych zawartych w wyroku NSA z 7 grudnia 2017 r. Zgodnie z wytycznymi, wiążącymi organ co do zakresu dalszego postępowania, należało w nim ustalić, czy istnieją ważne powody w rozumieniu art. 4 ust. 1 u.z.i.n. po stronie wnioskodawcy, które uzasadniałyby uwzględnienie złożonego wniosku. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że dostrzeżone w poprzednim postępowaniu nieścisłości dowodowe oraz braki w ustaleniach stanu faktycznego, stanowiące oczywiste uchybienia procesowe, zostały obecnie wyeliminowane, co sprawia, że zarzut naruszenia przepisów postępowania nie mógł zostać uwzględniony.
W odniesieniu do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy stwierdzić, że Sąd w tym postępowaniu ocenia decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2019 r. utrzymującą w mocy decyzję Kierownika USC z [...] maja 2018 r. o odmowie zmiany nazwiska z "Ł." na "C.", przy równoczesnym pozostawieniu nazwiska rodowego w formie obecnej "Ł.". Organy w ponownym postępowaniu dokonały merytorycznej oceny wniosku w związku z przesłankami zawartymi w 4 ust. 1 u.z.i.n. Ocena ta doprowadziła do ustalenia, że motywy, jakimi kierował się wnioskodawca, nie mieszczą się w pojęciu "ważnych powodów". Chociaż więc NSA w wyroku z 7 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 619/16, przesądził, że do postępowania z wniosku o zmianę nazwiska nie mają zastosowania przepisy prawa o aktach stanu cywilnego, w szczególności art. 29 p.a.s.c., to jednak wyrażenie w przez sąd pierwszej instancji poglądu przeciwnego, nie miało wpływu na wynik sprawy.
Niezależnie bowiem od przyjętej wykładni art. 7 ust. 1 u.z.i.n., brak zaistnienia "ważnych powodów" do zmiany nazwiska, stanowi wystarczającą przesłankę do wydania decyzji odmownej. Należy bowiem wskazać, że przesłanki określone w art. 4 ust. 1 u.z.i.n. odnoszą się zarówno do zmiany nazwiska noszonego aktualnie, jak i nazwiska rodowego.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.