Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 8 września 2016 r., sygn. akt II OSK 3143/14

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 5.09.2014 r. (sygn. akt IV SA/Wa 1135/14), oddalił skargę T. W. na decyzję Wojewody M. z dnia [...].03.2014 r. (nr [...]) w przedmiocie wymeldowania.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:

Prezydent [...] W. decyzją z dnia [...].01.2014 r. (nr [...]) orzekł o wymeldowaniu T. W. z pobytu stałego przy ul. O. w W. W uzasadnieniu organ ten podał, że M. W. (obecnie B.) we wniosku o wymeldowanie T. W. wskazała, że były mąż, około dwa lata wcześniej wyprowadził się z miejsca pobytu stałego i zapewne kupił własne mieszkanie. W ocenie wnioskodawczyni, T. W., pod jej nieobecność, najprawdopodobniej przychodzi do budynku położonego przy ul. O. w W. i wynosi rzeczy stanowiące ich majątek wspólny. Organ I instancji stanął na stanowisku, że zameldowanie T. W. ma charakter fikcyjny, bowiem nie zamieszkuje w przedmiotowej nieruchomości, a stan ten cechuje trwałość i dobrowolność.

W odwołaniu od opisanej powyżej decyzji Prezydenta [...] W. - T. W. zarzucił naruszenie przez organ I instancji przepisów proceduralnych poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy oraz dowolną ocenę zgromadzonych materiałów dowodowych i w konsekwencji błędne zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności).

Wojewoda M. decyzją z dnia [...].03.2014 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] W. z dnia [...].01.2014 r.

W uzasadnieniu owej decyzji organ odwoławczy podał następujące fakty i ustalenia:

1. - M. B. oświadczyła do protokołu, że T. W. wyprowadził się z budynku położnego przy ul. O. w W., dobrowolnie, we wrześniu 2011 r., podczas jej nieobecności. Zabrał część mebli, sprzętów, obrazów i swoich rzeczy. Stwierdziła, że mąż nadal posiada klucze do domu, nie zna jednak jego obecnego miejsca pobytu. Wnioskodawczyni podała także, że jest w trakcie rozwodu z T. W., który oskarża ją o molestowanie (k: 9-10);
2. - w dniu 3 września 2013 r. T. W. podał, że nie opuścił miejsca pobytu stałego trwale, ponieważ bywa w nim - ostatnio pod koniec lipca 2013 r. oraz posiada swoje rzeczy (obrazy, książki, ubrania, segregatory firmy). Nie może jednak stale przebywać w budynku mieszczącym się przy ul. O. w W. ze względu na prowadzoną działalność gospodarczą oraz molestowanie psychiczne przez byłą żonę (z tej przyczyny z jego inicjatywy miały miejsce interwencje Policji). Stara się przychodzić do miejsca zameldowania przynajmniej 1 raz w miesiącu, w czasie nieobecności byłej żony. Wówczas tam nocuje i stołuje się. W 2013 r. był kilkakrotnie w miejscu pobytu stałego. W pozostałym czasie przebywa w domu rodziców lub na służbowych wyjazdach (k: 15-16). Do akt postępowania złożył także postanowienie KP B. z dnia [...] listopada 2012 r. o odmowie wszczęcia dochodzenia przeciwko byłej żonie w sprawie psychicznego i fizycznego znęcania się nad nim w okresie od stycznia 2011 r. do 22 października 2012 r. w W. przy ul. O. (art. 207 § 1 k.k.). Z treści postanowienia, jak zauważył Wojewoda wynika, że pomiędzy byłymi już małżonkami istnieje bardzo poważny konflikt na tle finansowym, który stanowi przyczynę kierowania wzajemnych oskarżeń i składania zawiadomień do organów ścigania;
3. - T. W., dołączył do akt wydruki SMS-ów i nagranie dźwiękowe na płycie CD mające dowodzić faktu zmuszania go przez M. B. do opuszczenia domu. Dowody te potwierdzają istnienie głębokiego konfliktu pomiędzy stronami;
4. - dnia 7 października 2013 r. organ I instancji przeprowadził rozprawę administracyjną z udziałem stron i świadków.

Organ odwoławczy przyjął, że T. W. nie mieszka w przedmiotowym budynku od września 2011 r., kiedy to zabrał potrzebne mu rzeczy i wyprowadził się. Fakt ten wynika z wyjaśnień obu stron postępowania, a także z zeznań świadków w szczególności M. W., A. W. i A. B., które organ II instancji uznał za wiarygodne. Ponadto z wyjaśnień sąsiadek T. O.i E. R. wynika, że T. W. nie jest przez te osoby widywany w miejscu stałego zameldowania od ok. 1,5 roku, co zbiega się w czasie z zaprzestaniem prowadzenia przez niego spraw osiedlowych. Do czasu wyprowadzenia się, T. W. był regularnie widywany i spotykany przez sąsiadów.

Jednocześnie organ odwoławczy odmówił wiary zeznaniom A. W., uznając je za sprzeczne z jej zeznaniami złożonymi na rozprawie rozwodowej M. B. i T. W. (protokół z dnia 5 listopada 2012 r., sygn. akt [...]), a także nie uwzględnił zeznań S.M. jako niezgodnych z pozostałym materiałem dowodowym oraz zeznań J. M..

Wojewoda podkreślił, że z akt postępowania wynika, iż pomiędzy T. W. i M. B. istnieje głęboki konflikt, który w ocenie odwołującego się uniemożliwia mu stałe zamieszkiwanie w budynku przy ul. O. w W. Opuszczenie lokalu nie traci natomiast cechy dobrowolności także wówczas, gdy jest wynikiem nieporozumień lub kłótni z pozostałymi osobami zamieszkującymi lokal, pomimo że w sposób oczywisty stan taki utrudnia korzystanie z tego pomieszczenia. Pozbawienie możliwości zamieszkiwania musi mieć charakter zobiektywizowany.

Organ odwoławczy podkreślił, że przedłożone przez odwołującego się w toku postępowania dowody w postaci nagrań dźwiękowych, wydrukowanych SMS-ów, a także zeznania m. in. B. R. potwierdzają istnienie napiętych, konfliktowych stosunków pomiędzy nim, a M. B.. Fakt braku znamion czynu zabronionego w zachowaniu M. B., dodatkowo potwierdza postanowienie KP B. z dnia [...] listopada 2012 r. odmawiające wszczęcia dochodzenia w powyższej sprawie. O niedobrowolnym opuszczeniu dotychczasowego miejsca zamieszkania można byłoby mówić tylko wówczas, gdyby T. W. został usunięty z tego mieszkania wbrew swojej woli. W sytuacji jednak gdy - jak wynika z akt sprawy - sam opuścił budynek przy ul. O. w W. uznając, że powinien zmienić miejsce zamieszkania ze względu na różne okoliczności, w tym złe, konfliktowe stosunki w rodzinie, nie można mówić o niedobrowolnym opuszczeniu miejsca zamieszkania (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2007 r., sygn. akt IIOSK 401/06).

Wojewoda M. zauważył, że fakt pozostawienia przez T. W. w przedmiotowym mieszkaniu wielu osobistych przedmiotów, nie wpływał na zaistnienie przesłanek wymeldowania, określonych w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Organ odwoławczy powołał się na pogląd z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, że sam fakt pozostawienia rzeczy i przedmiotów, nawet codziennego użytku w określonym lokalu nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych osoby zameldowanej i nie dowodzi stałego przebywania w nim właściciela tych rzeczy (por. m.in. wyrok NSA z dnia 6 października 2011 r. sygn. akt II OSK 1478/10; wyrok WSA w Gdańsku z dnia 15 stycznia 2009 r., sygn. akt III SA/Gd 360/08; wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 139/09). Wskazane w odwołaniu ruchomości niewątpliwie mają znaczenie dla ich właściciela, ale samo ich przechowywanie w miejscu zameldowania nie dowodzi automatycznie zamieszkiwania (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2009 r., sygn. akt VIII SA/Wa 136/09).

Jak podkreślił organ odwoławczy, z wyjaśnień T. W. wynika, że od września 2011 r. przebywa on w budynku przy ul. O. w W. sporadycznie, tylko pod nieobecność byłej żony. Okazjonalne, sporadyczne przebywanie w budynku, w orzecznictwie administracyjnym, postrzegane jest natomiast jako niewystarczająca przesłanka do uznania takiego pobytu za pobyt z zamiarem stałego zamieszkiwania. Z kolei sam zamiar powrotu, jak zauważył Wojewoda nie może przesądzać o odmowie wymeldowania, musi bowiem być połączony ze stałym zamieszkiwaniem. T. W. nie spełnia żadnego ze wskazanych warunków, a organy administracji nie mogą odmówić wymeldowania jedynie opierając się na deklaracjach strony, dodatkowo uzależniającej swój powrót do lokalu od zdarzeń przyszłych i niepewnych (tj. od przyznania T. W. przez sąd przedmiotowego budynku w postępowaniu o podział majątku wspólnego). Ustalony w przedmiotowej sprawie okres ponad 2 lat przebywania T. W. poza miejscem zameldowania jest, w ocenie Wojewody M., wystarczająco długi dla stwierdzenia trwałości opuszczenia tego budynku.

W tym stanie rzeczy, wg organu II instancji, sformułowane w odwołaniu zarzuty naruszenia przez Prezydenta [..] W. - art. 7, 8, 77 § 1 i 80 K.p.a. są w sposób oczywisty pozbawione podstaw.

Wojewoda podkreślił także, iż brak było podstaw do zawieszenia postępowania w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. Wskazał, że sprawa o podział majątku wspólnego małżonków w żaden sposób nie wpływa na wystąpienie ustawowych przesłanek wymeldowania.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący zarzucił:

1. - niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności podając, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych o zaktualizowaniu się przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu w rozumieniu wskazanego przepisu można jedynie mówić w sytuacji, kiedy opuszczenie budynku miało charakter trwały i do którego doszło na skutek dobrowolnych działań;
2. - naruszenie art. 7, art. 77 K.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, czego skutkiem było to, że organ administracji poczynił w zaskarżonej decyzji całkowicie dowolne i nieuprawnione ustalenia faktyczne oraz zinterpretował ujawnione wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy na niekorzyść T. W., jednostronnie dokonując tym samym subsumpcji ustaleń faktycznych na korzyść byłej małżonki skarżącego;
3. - naruszenie art. 80 K.p.a., poprzez brak wyjaśnienia wątpliwości co do wpływu konfliktu stron na powstanie okoliczności przesłanki braku dobrowolności w chwilowym opuszczeniu budynku przez skarżącego. Organ nie wyjaśnił okoliczności, czy powroty skarżącego do lokalu świadczą o tym, że nie opuścił dotychczasowego pomieszczenia. Organ nie wyjaśnił jak na stan sprawy wpływa ta okoliczność, iż skarżący prowadzi nadal, bez przerwy działalność gospodarczą pod tym adresem i rozlicza w dzielnicy podatki dochodowe;
4. - naruszenie art. 78 § 2 K.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy i w ocenie organu miało uzasadniać oddalenie wniosków dowodowych skarżącego.
5. - naruszenie art. 8 K.p.a., poprzez prowadzenie przez organ pierwszej instancji postępowania w sposób faworyzujący w nim jedną ze stron, odmawiając z góry wiarygodności wnioskom dowodowym drugiej strony oraz przez brak zebrania wszystkich dowodów niezbędnych dla ustalenia okoliczności faktycznych w sprawie, tj. dowodów poświadczających fakt zamieszkiwania skarżącego w budynku przy ul. O. w W., a co najmniej z ostrożności procesowej brak dobrowolności i brak zamiaru oraz trwałości opuszczenia przez skarżącego lokalu,
6. - naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji i brak ustosunkowania się w uzasadnieniu do zarzutów skarżącego (odwołującego) w przedmiocie braku trwałego opuszczenia lokalu i braku dobrowolności jego opuszczenia oraz faktu utrzymywania więzi z lokalem.

Skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji. Jednocześnie domagał się dopuszczenia przez Sąd, na zasadzie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uzupełniającego dowodu z następujących dokumentów:

1. 1. wydruku przelewu zapłaty podatku dochodowego z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej z siedzibą w W. przy ul. O. na rachunek Urzędu Skarbowego W.– T.,
2. 2. wydruku z CEDIG dotyczącej działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącego pod nazwą T. W. C. oba dowody na okoliczność, iż centrum życiowym T. W. pozostaje dom przy ul. O. w W.,
3. 3. z nagrania zarejestrowanego w domu byłych małżonków W. przedstawiającego przebieg wszczętej przez byłą małżonkę skarżącego awantury na okoliczność, iż opuszczenie lokalu i budynku przez T. W. nie było trwałe, dobrowolne i skarżący nie miał zamiaru jego opuszczenia (dowód w aktach sprawy administracyjnej),
4. 4. z dokumentów zgromadzonych przez Policję. W tym celu skarżący wnioskował aby Sąd zwrócił się na zasadzie art. 106 § 3 i § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 248 § 1 k.p.c. do Komisariatu Policji W. B. o przesłanie notatek policyjnych, protokołów w sprawach interwencji w lokalu, w budynku przy ul. O. w W. (m. in. sprawa [...] oraz inne z udziałem stron),
5. 5. z dokumentów zgromadzonych przez Prokuraturę Rejonową W. P. P.. W tym celu wnioskował skarżący aby Sąd zwrócił się na zasadzie art. 106 § 3 i § 5 P.p.s.a. w zw. z art. 248 § 1 k.p.c. do Prokuratury Rejonowej W. P.P. o przesłanie akt sprawy p 6 Ds. [...] prowadzonej przez Prokuraturę Rejonową W. P. P. w sprawach interwencji w budynku przy ul. O. w W., w sprawie m. im. psychicznego i fizycznego znęcania się nad T. W. przez byłą małżonkę, wnioskodawczynię w sprawie o wymeldowanie - M. B. (poprzednio W.) oraz innych spraw z udziałem stron,
6. - na okoliczność iż centrum życiowym T. W. pozostaje dom przy ul. O. w W. oraz, że opuszczenie tymczasowe lokalu nie miało i nie ma charakteru trwałego i nie było dobrowolne.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5.09.2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1135/14 oddalił skargę T. W. na opisaną wyżej decyzję Wojewody M. z dnia [..].03.2014 r.

Sąd podał, że wynikająca z materialnoprawnej podstawy zaskarżonej decyzji (art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych) przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wtedy, gdy opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne. O opuszczeniu miejsca stałego pobytu można mówić tylko wtedy, gdy dana osoba fizyczna nie przebywa w określonym lokalu i ma zamiar opuszczenia tego lokalu na stałe. Rezygnacja z przebywania w lokalu może nastąpić w sposób wyraźny - poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale również w sposób dorozumiany - poprzez zachowanie, które w sposób bez wątpliwości wyraża wolę osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu. Przyjmuje się też, iż za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu (wyroki NSA z dnia 30 listopada 2012 r., sygn. akt II OSK 1369/11 i z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 771/11).

Jeżeli przez dłuższy czas strona, będąc zameldowana w lokalu, mieszka w innym miejscu, to tym samym daje wyraz swojej woli dobrowolnego opuszczenia lokalu, w którym faktycznie nie przebywa, a jedynie niezgodnie z przepisami o ewidencji ludności jest nadal zameldowana. Nie podejmując działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu, daje też wyraz swej woli rezygnacji z zamieszkania w tym lokalu (postanowienie NSA z dnia 8 maja 2012 r. sygn. akt II OSK 966/12; wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 2122/11).

W ocenie sądu I instancji, sytuacja taka miała miejsce w rozpatrywanej sprawie. Skarżący nie skorzystał bowiem z możliwości wniesienia powództwa posesoryjnego. Z akt administracyjnych wynika, że nosił się z takim zamiarem. Jednakże żadnego rozstrzygnięcia sądowego w tym przedmiocie nie przedłożył. Podał WSA w Warszawie, iż wbrew twierdzeniom skarżącego, który wskazywał byłą żonę jako winną rozpadu ich związku i podkreślał fakt psychicznego znęcania się nad nim, co miało być przyczyną opuszczenia przez niego wspólnego domu, sąd powszechny rozwiązał małżeństwo bez orzekania o winie byłych małżonków, nie ustalił też zasad korzystania przez nich z przedmiotowego budynku. Wyrok rozwodowy stał się prawomocny, a żadna ze stron nie zażądała sporządzenia jego uzasadnienia w celu jego zaskarżenia.

Sąd I instancji podkreślił, że organ administracji, wobec braku sformułowanych na piśmie przez sąd udzielający rozwodu ustaleń, miał podstawy do analizy treści zeznań świadków i stron tamtego postępowania rozwodowego, w tym zeznań matki skarżącego, co do miejsca jego zamieszkiwania w badanym okresie i zestawienia ich z zeznaniami złożonymi w tej samej kwestii w postępowaniu administracyjnym o wymeldowanie. Istotnie treść tych zeznań jest sprzeczna i dawała podstawę do odmowy przyznania wiarygodności zeznaniom A. W. (por. protokół z dnia 5 listopada 2012 r., sygn. akt [...]). Okoliczności te nie pozwalały zatem na stwierdzenie, że skarżący po wrześniu 2011 r. nadal zamieszkiwał pod adresem ul. O. w W. Organ administracji był przy tym uprawniony do nieuwzględnienia zeznań S M oraz zeznań J M, jako niezgodnych z pozostałym materiałem dowodowym, co w zaskarżonej decyzji zostało wyczerpująco wyjaśnione.

Zeznania pozostałych świadków są spójne i jak szczegółowo oraz trafnie wywiódł Wojewoda, potwierdziły fakt dobrowolnego opuszczenia przedmiotowego budynku przez skarżącego we wrześniu 2011 r. Sąd I instancji podkreślił, że zamieszkanie w lokalu winno łączyć się ze skoncentrowaniem tam centrum życiowego danej osoby. Zatem miejsce stałego pobytu osoby to miejsce, w którym stale realizuje ona swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję.

Sąd I instancji podał, że przepis art. 106 P.p.s.a. nie zobowiązuje Sądu do poszukiwania dokumentów sugerowanych przez stronę w sytuacji, gdy z urzędu Sąd stwierdzi ich zbędność, co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Postępowanie o znęcanie się nad skarżącym zostało umorzone. Zbędne stało się także przeprowadzenie wizji lokalnej w przedmiotowym budynku, który to zarzut jako zaniechanie organu podniesiono w skardze. Wnioskodawczyni potwierdziła bowiem, że część rzeczy używanych przez byłego męża znajduje się w budynku przy ul. O. w W. Rzeczy te stanowią majątek wspólny małżonków. Dużą też ilość przedmiotów, również stanowiących ich majątek wspólny, były mąż już wyniósł i pod jej nieobecność nadal stara się wynosić z ich domu. Trafnie zauważył więc Wojewoda, że sam fakt pozostawienia rzeczy i przedmiotów, nawet codziennego użytku, w określonym lokalu nie świadczy o skoncentrowaniu spraw życiowych osoby zameldowanej i nie dowodzi stałego przebywania w nim właściciela tych rzeczy.

Okazjonalne, sporadyczne przebywanie w budynku postrzegane jest natomiast jako niewystarczająca przesłanka do uznania takiego pobytu za pobyt z zamiarem stałego zamieszkiwania. Ustalony w przedmiotowej sprawie okres ponad 2 lat przebywania skarżącego poza miejscem zameldowania jest wystarczająco długi dla stwierdzenia trwałości stanu opuszczenia przedmiotowego budynku.

Podkreślił sąd I instancji, iż jakkolwiek wnioskodawczyni nie potrafiła w postępowaniu administracyjnym podać aktualnego adresu zamieszkania byłego męża, uczyniła to na rozprawie przed sądem administracyjnym, wnosząc o włączenie do akt sprawy w trybie art. 106 § 3 P.p.s.a. poświadczonych za zgodność z oryginałem dokumentów dotyczących postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w P III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt III [...] z przesłuchania w charakterze świadka jej byłego męża, na okoliczność sytuacji opiekuńczo-wychowawczej małoletnich dzieci jego obecnej partnerki. Z dokumentów tych wynika, że jej były mąż aktualnie zamieszkuje ze swą partnerką oraz jej młodszymi synami w J. przy ul. N. [...] Na ten też adres otrzymał wezwanie do złożenia zeznań. Składając zeznania jako świadek w tamtym postępowaniu sądowym oświadczył, że jest partnerem matki małoletnich i zamieszkuje z nią od końca 2013 r. Oświadczył też, że mają wspaniałe warunki mieszkaniowe.

Zatem w czasie rozstrzygania przez organy obu instancji jego centrum życiowe nie znajdowało się już w dotychczasowym domu położonym przy ul. O. w W. Bez znaczenia pozostaje zatem adres podawany przez skarżącego w składanych zeznaniach podatkowych, czy też w innych dokumentach oraz wskazany adres prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli przez dłuższy czas strona, będąc zameldowana w lokalu, mieszka w innym miejscu, to tym samym daje wyraz swojej woli dobrowolnego opuszczenia lokalu, w którym faktycznie nie przebywa, a jedynie niezgodnie z przepisami o ewidencji ludności jest nadal zameldowana. Nie podejmując działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania lokalu, daje też wyraz swej woli rezygnacji z zamieszkania w tym lokalu (por. postanowienie NSA z dnia 8 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 966/12; wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 2122/1).

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku WSA w Warszawie z dnia 5.09.2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 1135/14 wniósł T. W., zaskarżając wyrok ten w całości i domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy sądowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Żądał także zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.

W ramach podstawy kasacyjnej naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) skarżący kasacyjnie wskazał na naruszenie:

1. a) art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, przez błędną wykładnię tego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe jego zastosowanie polegające na uznaniu, że opuszczenie przez skarżącego spornego mieszkania było trwałe i dobrowolne, w sytuacji, gdy przy ul. O. w W. jest jego centrum życiowe. Nadto podawał, że żona przemocą skłoniła go do czasowego nieprzebywania w domu. Lokal w P. jest wynajmowany przez B. K.(obecnie W.), a skarżący nie posiada do niego żadnych praw;
2. b) art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych w zw. z art. 346 Kodeksu cywilnego przez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że opuszczenie przez skarżącego spornego mieszkania było trwałe i dobrowolne, a skarżący nie skorzystał z właściwych środków prawych, podczas gdy z przepisów Kodeksu cywilnego wynika, że roszczenie o ochronę posiadania nie przysługuje w stosunkach między współposiadaczami tej samej rzeczy, jeżeli nie da się ustalić zakresu współposiadania. Nie miał więc skarżący legitymacji do zgłoszenia takiego żądania.

W ramach podstawy kasacyjnej naruszenia przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) zarzucono naruszenie:

1. a) art. 3 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.- poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej i brak uchylenia zaskarżonej decyzji;
2. b) art. 106 par. 3 p.p.s.a. w zw. z art. 32 p.p.s.a. poprzez uwzględnienie wniosku złożonego przez osobę niebędącą stroną w postępowaniu;
3. c) art. 106 par. 3, par. 5, art. 141 par. 4 p.p.s.a. w zw. z art. 207 par. 6 i art. 217 par. 2 k.p.c., poprzez dopuszczenie dokumentów uzyskanych przez byłą małżonkę w sposób podstępny. Sąd nie wyjaśnił dlaczego uwzględnił dowody złożone przez osobę zainteresowaną rozstrzygnięciem niekorzystnym dla skarżącego, nie dokonał analizy statusu prawnego lokalu w którym mieszka skarżący i podstawy prawnej na jakiej zeznawał, iż zamieszkiwał w domu w J. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2016 r., poz. 718; dalej ustawa powoływana jako p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W ocenianej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 par. 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Powyższe oznacza, że zakres rozpoznawania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez wskazanie podstaw kasacyjnych. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jej zadaniem zostały przez Sąd naruszone (art. 174 p.p.s.a.), a nadto obowiązana jest uzasadnić przytoczone podstawy kasacyjne (art. 176 par. 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Złożona w ocenianej sprawie skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, wobec czego podlegała oddaleniu.

W pierwszej kolejności zająć należy stanowisko odnośnie do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania. W tym zakresie skarga kasacyjna wskazuje na naruszenie przez sąd I instancji przepisów regulujących uzupełniające postępowanie dowodowe. Skarga kasacyjna akcentuje przy tym fakt nieuprawnionego dopuszczenia przez WSA w Warszawie dowodów stanowiących akta postępowania prowadzonego przez Sąd Rejonowy w P. III Wydział Rodzinny i Nieletnich, sygn. akt [...] Ocena tych zarzutów prowadzi jednak do wniosku, że są one nietrafne. W szczególności, nie jest trafny ten zarzut naruszenia art. 106 par. 3 p.p.s.a. w zw. z art. 32 p.p.s.a., który wskazuje, iż sąd I instancji uwzględnił wniosek dotyczący przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów, złożony przez osobę niebędącą stroną w postępowaniu sądowym.

Zauważyć i podkreślić należy, że zgodnie z art. 33 par. 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Stosownie zaś do art. 12 p.p.s.a. ilekroć w ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania. Zwrócić przy tym należy uwagę, że NSA w uchwale 7 sędziów z dnia 5.12.2011 r. (sygn. akt II OPS 1/11) zajął stanowisko, iż osoba dysponująca tytułem prawnym do lokalu jest stroną, w rozumieniu art. 28 K.p.a., w postępowaniu administracyjnym o zameldowanie (wymeldowanie) w tym lokalu innej osoby. W ocenianym przypadku nie ulegało przy tym wątpliwości, iż M. W. jest współwłaścicielką lokalu, z którego, stosownie do wniosku inicjującego postępowanie administracyjne, miało nastąpić wymeldowanie T. W.. M. W. miała zatem status strony w postępowaniu przed organami administracji publicznej.

Z kolei, uzyskanie statusu strony postępowania administracyjnego, stosownie do cytowanego art. 33 par. 1 p.p.s.a., daje również status strony (uczestnika) w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Z pozycją strony postępowania sądowoadministracyjnego wiążą się natomiast określone uprawnienia, w tym m.in. uprawnienie do złożenia wniosku o przeprowadzenie przez sąd dowodu uzupełniającego z dokumentów, aby w granicach obowiązujących regulacji prawnych wyjaśnić istotne wątpliwości pojawiające się w sprawie. Tak więc jest niewątpliwe, że M. W., jako strona postępowania sądowego, była uprawniona do złożenia powyżej wskazanego wniosku i sąd I instancji rozpatrując ten wniosek nie naruszył art. 106 par. 3 p.p.s.a. w zw. z art. 32 p.p.s.a. Przy tym, dla oceny kwestii złożenia wniosku o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci części akt postępowania toczącego się przed sądem powszechnym, nie ma znaczenia to, czy M. W. przysługiwał status strony w tamtym postępowaniu.

Ograniczeń takich nie przewiduje bowiem ani art. 106 par. 3 p.p.s.a., ani również, stosowane z mocy odesłania zawartego w art. 106 par. 5 p.p.s.a. – właściwe przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Nie sposób też podzielić argumentu, że wykorzystaniu wskazanych wyżej części akt postępowania, które toczyło się przed Sądem Rejonowym w P. - stało na przeszkodzie "podstępne" zdobycie tych dokumentów. Skoro M. W. była w posiadaniu materiałów miarodajnych dla oceny okoliczności istotnych z punktu widzenia kontrolowanego postępowania, to brak było przesłanek aby odmówić możliwości ich dopuszczania i oceny w tej sprawie. Dlatego też, wbrew skardze kasacyjnej należy uznać, że sąd I instancji nie naruszył art. 106 par. 3, par. 5, art. 141 par. 4 p.p.s.a. w zw. z art. 207 par. 6 i art. 217 par. 2 k.p.c. Dla oceny tej sprawy nie była też niezbędna, jak wskazuje skarga kasacyjna, analiza przez sąd I instancji statusu prawnego lokalu w którym mieszka skarżący. Z akt sprawy bezspornie bowiem wynika, iż T. W. mieszka w lokalu w J., zaś analiza tytułu prawnego (uprawnienia) do tego lokalu pozostaje poza granicami tej sprawy.

Nie były też usprawiedliwione zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego tj. art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych polegające na uznaniu, że opuszczenie przez skarżącego spornego mieszkania było trwałe i dobrowolne, w sytuacji, gdy przy ul. O. nr [...] w W. w dalszym ciągu znajduje się centrum życiowe skarżącego kasacyjnie. Wskazany przepis stanowi, iż organ gminy wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Wymeldowanie z miejsca stałego pobytu winno być bowiem następstwem ustalenia nie tylko zamiaru zerwania więzi z tym miejscem przez osobę zameldowaną, ale również tego, czy zamiar ten związany jest z założeniem w nowym miejscu ośrodka osobistych i majątkowych interesów.

Spełnienie przesłanki opuszczenia lokalu przez zainteresowaną osobę, stanowiącego dotychczasowe miejsce pobytu stałego, następuje wówczas, gdy jest ono trwałe i dobrowolne. Analiza akt sprawy prowadzi do wniosku, iż nie są dowolne te ustalenia organów administracji, następnie trafnie zaakceptowane przez sąd I instancji, z których wynika, że skarżący kasacyjnie opuścił lokal przy ul. O. nr [...] w W. i tam nie zamieszkuje. Przeciwko powyższemu ustaleniu nie świadczy to, iż skarżący ma do tego lokalu klucze i w nim "bywa". Powyższe bowiem nie oznacza, że w tym właśnie lokalu koncentrują się jego czynności życiowe, co jest wymagane z mocy cytowanego przepisu. Nie ulega bowiem w sprawie wątpliwości, iż skarżący kasacyjnie stale mieszka w innym miejscu, niż w lokalu przy ul. O. nr [...] w W. Bezspornie jest bowiem, iż T. W., po rozpadzie małżeństwa z żoną M. W., pozostaje w nowym związku i mieszka w nowym miejscu - o czym świadczą ustalenia poczynione na podstawie akt Sądu Rejonowego w P. Powyższe okoliczności uzasadniają zatem poprawny wniosek, że trwale i dobrowolnie opuścił lokal przy ul. O. [..] w W. Fakt odbierania pod tym adresem korespondencji związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą, nie uzasadnia twierdzenia, że zastosowanie art. 15 ust. 2 wskazanej wyżej ustawy, w okolicznościach faktycznych sprawy, było nieprawidłowe.

Mając powyższe na uwadze, NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.