Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 24 września 2014 r. sygn. akt III SA/Łd 603/14, po rozpoznaniu sprawy ze skargi I. S. na decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2014r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisania wzmianki dodatkowej w akcie urodzenia, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z [...] kwietnia 2014r. [...]
Wyrok zapadł w następującym stanie sprawy.
Przedmiotem rozpoznania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi była sprawa zgodności z prawem decyzji Wojewody [..] z [...] maja 2014r. utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z [...] kwietnia 2014 r. o odmowie wpisania wzmianki dodatkowej w akcie urodzenia nr [...] I. S. dotyczącej zmiany imienia ojca M. na M. W wyniku rozpoznania Sąd ustalił, że decyzje zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.
Podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (j.t. Dz.U. z 2011 r. nr 212, poz. 1264 ze zm.).
Zgodnie z art. 21 ust. 1 powołanej ustawy, jeżeli po sporządzeniu aktu stanu cywilnego nastąpią zdarzenia, które mają wpływ na jego treść lub ważność, zmiany z nich wynikające wpisuje się do aktu w formie wzmianki dodatkowej. Podstawę do wpisania wzmianki, o której mowa w ust. 1, stanowią prawomocne orzeczenia sądów, ostateczne decyzje, odpisy z akt stanu cywilnego oraz inne dokumenty mające wpływ na treść lub ważność aktu (art. 21 ust. 2 ustawy). W myśl zaś ust. 3 art. 21 ustawy pod treścią aktu stanu cywilnego zamieszcza się przypiski zawierające informacje o innych aktach stanu cywilnego dotyczących tej samej osoby.
Sąd podkreślił, że instytucja wzmianki dodatkowej służy zapewnieniu zgodności aktu stanu cywilnego ze stanem rzeczywistym, gdy na skutek zdarzeń zaszłych po sporządzeniu aktu, a mających wpływ na jego treść, wymaga on odpowiedniego uzupełnienia. Przepis art. 21 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego jest przepisem zawierającym ogólne przesłanki do wpisania wzmianki dodatkowej do aktu stanu cywilnego. Ustawa - Prawo o aktach stanu cywilnego zawiera ponadto szereg przepisów szczególnych dotyczących wpisywania wzmianek dodatkowych do poszczególnych aktów stanu cywilnego, w tym art. 73 ust. 2-4.
Stosownie do treści art. 73 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego akt stanu cywilnego sporządzony za granicą może być wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu. Wpisanie wzmianki dodatkowej lub zamieszczenia przypisku w akcie stanu cywilnego na podstawie orzeczenia sądu państwa obcego lub rozstrzygnięcia innego organu państwa obcego następuje, jeżeli orzeczenie to podlega uznaniu na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego lub innych właściwych przepisów (art. 73 ust. 2 ustawy). Na podstawie aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą wpisuje się z urzędu wzmianki dodatkowe lub zamieszcza przypiski w akcie stanu cywilnego sporządzonym w polskich księgach stanu cywilnego, jeżeli odpis zagranicznego aktu stanu cywilnego przesłano do kraju w wykonaniu umowy międzynarodowej przewidującej wzajemną wymianę aktów stanu cywilnego (art. 73 ust. 3 ustawy).
Natomiast w myśl art. 73 ust. 4 powołanej ustawy kierownik urzędu stanu cywilnego może wpisać wzmiankę dodatkową lub zamieścić przypisek na podstawie innego dokumentu pochodzącego od organu państwa obcego, a niewymagającego uznania. Zaznaczyć przy tym należy, że w ust. 4 art. 73 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego ustawodawca wskazuje na inny dokument pochodzący od organu państwa obcego, niewymagający uznania na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego. A zatem powyższa regulacja przewiduje wpisanie wzmianki dodatkowej przez kierownika urzędu stanu cywilnego na podstawie dokumentu pochodzącego od organu państwa obcego, który to dokument nie wymaga uznania na podstawie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego (Księga trzecia części czwartej K.p.c., Uznanie i stwierdzenie wykonalności, Tytuł I Uznanie orzeczeń sądów państw obcych lub rozstrzygnięć innych organów państw obcych).
W rozpoznawanej sprawie z dokumentu poświadczonego przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Państwa [...] - Wyciągu z Rejestru Ludności wynika, że w dniu [...] lipca 1965 r. M. S. dokonał zmiany imienia na M. Dokument ten nie jest aktem stanu cywilnego, może natomiast być potraktowany jako "inny dokument pochodzący od organu państwa obcego", o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Sąd wskazał, że Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2014 r. stwierdził, że Wyciąg z Rejestru Ludności zgodnie z § 29 ustawy o ewidencji ludności 5725-1965 wydany przez Urząd Administracji Ludności i Migracji w K., poświadczony przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Państwa [...] wraz z tłumaczeniem na język polski dokonanym przez tłumacza przysięgłego języka [...], wyczerpuje znamiona dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 1138 K.p.c.
Wobec powyższego, w ocenie sądu w takim przypadku mogłaby istnieć podstawa do wpisania wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia wnioskodawcy. Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. Kierownik USC w [...] zmienił imię i nazwisko P. S. na I. S. Po uprawomocnieniu się powyższej decyzji [...] lipca 2013 r. została naniesiona do aktu urodzenia wnioskodawcy wzmianka dodatkowa dotycząca zmiany imienia i nazwiska. Dane ojca pozostały bez zmian. Ponadto do akt sprawy załączony został odpis zupełny aktu urodzenia P. S. nr [...]. Akt ten został sporządzony w dniu [...] stycznia 1964 r. Z aktu tego wynika, że skarżący urodził się [...] grudnia 1963 r. w [...], W akcie tym wskazano dane rodziców strony: ojciec - M. S., urodzony [...] lutego 1935 r. w S., matka - R. S. urodzona w W., miejsce zamieszkania rodziców - [...].
Jednocześnie do akt sprawy został załączony odpis zupełny aktu małżeństwa wnioskodawcy I. S. z dnia [...] kwietnia 2013 r. Z powyższego odpisu aktu wynika, że w dniu [...] lipca 1994 r. skarżący zawarł małżeństwo z H. S. O., w miejscowości G. I. – C. ([...]). W akcie tym wskazano dane rodziców skarżącego: ojciec M., matka R. Akt ten został sporządzony na podstawie decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. (wpisany do polskich ksiąg stanu cywilnego).
Z ustalonego przez organy administracji stanu faktycznego tej sprawy, wynika, że w chwili sporządzenia aktu urodzenia wnioskodawcy ([...] stycznia 1964 r.) jego ojciec posługiwał się imieniem M. Dopiero po upływie około półtora roku po urodzeniu się wnioskodawcy ([...] lipca 1965 r.) dokonał on zmiany imienia na M., skutecznej w świetle prawa [...].
W ocenie sądu, wbrew stanowisku organów, do wpisania wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia syna o dokonanej zmianie imienia i nazwiska jego ojca nie jest konieczne przeprowadzenie administracyjnej procedury zmiany imienia i nazwiska ojca w Polsce, zwłaszcza, że w dacie złożenia wniosku przez skarżącego o wpisanie tej wzmianki jego ojciec już nie żył (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2014 r., sygn. akt II OSK 2033/12). W rozpoznawanej sprawie skarżący wystąpił o wpisanie wzmianki dodatkowej o zmianie imienia i nazwiska ojca w swoim akcie urodzenia, a nie w akcie urodzenia ojca. Wpisanie wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia I. S. sporządzonego w Polsce w 1964 r. nie oznacza automatycznego dokonania zmiany imienia i nazwiska jego ojca w świetle prawa polskiego. W akcie urodzenia I. S. pozostaje nadal wpisany jako jego ojciec M. S. Nie ulega też zmianie treść polskiego aktu urodzenia M. S. Sąd ponadto jeszcze raz podkreślił, o czym była już mowa powyżej, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy – w transkrybowanym do polskich ksiąg stanu cywilnego w 2013 r. akcie małżeństwa I. S. i H. S. O. (zawartego w 1994 r.) jako ojca skarżącego wpisano M., a więc uwzględniono zmianę imienia ojca dokonaną w [...] 1965 r. Istnieje więc niezgodność w oznaczeniu ojca skarżącego pomiędzy tymi dwoma dotyczącymi go aktami stanu cywilnego wpisanymi do polskich ksiąg stanu cywilnego.
Rozpoznając ponownie wniosek organ I instancji powinien ponownie ocenić, czy przedstawiony przez wnioskodawcę dokument wydany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Państwa [...], z którego wynika, że w dniu [...] lipca 1965 r. M. S. dokonał zmiany imienia na M., spełnia wszystkie wymogi "innego dokumentu pochodzącego od organu państwa obcego", o którym mowa w art. 73 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego (jak już wyżej wskazano organ nie miał żadnych wątpliwości co tego, że jest to dokument urzędowy). Sąd wskazał, że tego rodzaju dokumenty podlegają badaniu z punktu widzenia następujących przesłanek: czy dotyczą zdarzenia lub czynności prawnej należących do zakresu rzeczowego polskiej rejestracji stanu cywilnego, czy w odniesieniu do obywatela polskiego obcy organ państwowy był uprawniony do wydania orzeczenia w sprawie danego rodzaju, czy orzeczenie pochodzi od organu, który w świetle prawa danego państwa jest właściwy do jego wydania, czy orzeczenie nie jest sprzeczne z polskim porządkiem prawnym i jest prawomocne, czy w odniesieniu do obywatela polskiego nie zapadło wcześniej orzeczenie organu polskiego w tym przedmiocie, czy zastosowano prawo polskie, jeżeli w sprawie danego rodzaju organ państwa obcego powinien był orzec na podstawie polskiego prawa materialnego, chyba, że stosowanie prawa miejsca orzekania nie różni się w istotny sposób od prawa polskiego.
Z tych względów, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję i decyzję organu pierwszej instancji.
Wojewoda [...] wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjna oparł na zarzutach:
- 1) naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieprawidłowe przyjęcie, iż organ naruszył art. 77 i 80 k.p.a. poprzez nakazanie dokonania czynności w postępowaniu administracyjnym niekoniecznych do rozpatrzenia sprawy i w konsekwencji uwzględnienie skargi, podczas gdy powinien mieć zastosowanie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi,
- 2) naruszenia prawa materialnego przez błędna jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie – art.73 ust. 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego poprzez ustalenie, iż decyzja Wojewody [...] i poprzedzająca jej decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego, w sytuacji gdy organ działał w granicach dopuszczonych przez prawo, w ramach uznania administracyjnego istniejącego w w/w przepisie.
Mając na uwadze powyższe, wnosił o:
- 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, ewentualnie zmianę wyroku i oddalenie skargi do WSA
- 2) zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną I. S. wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie jest zasadny. Artykuł 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi, że sąd administracyjny stosuje środek uchylenia decyzji, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. W skardze kasacyjnej postawiono zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie art. 73 ust. 4 ustawy z 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (tj. Dz. U. z 2011r. Nr 212, poz. 1264 ze zm.).
Sąd przeprowadził w pełni prawidłową wykładnię art. 73 ust. 4 tej ustawy. Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego, jeżeli po sporządzeniu aktu stanu cywilnego następują zdarzenia, które maja wpływ na jego treść lub ważność, zmiany z nich wynikające wpisuje się do akt w formie wzmianki dodatkowej. Podstawę do wpisania wzmianki, o której mowa w ust. 1 stanowią prawomocne orzeczenia sądów, ostateczne decyzje, odpisy z akt stanu cywilnego oraz inne dokumenty mające wpływ na treść lub ważność aktu (art. 21 ust. 2 tej ustawy). Instytucja wzmianki dodatkowej służy zapewnieniu zgodności aktu stanu cywilnego ze stanem rzeczywistym, gdy na skutek zdarzeń po sporządzeniu aktu, a mających wpływ na jego treść, wymaga on odpowiedniego uzupełnienia. Przepis art. 21 ust. 1 powołanej ustawy jest przepisem zawierającym ogólne przesłanki do wpisania wzmianki dodatkowej do akt stanu cywilnego.
Ustawa prawo o aktach stanu cywilnego zawiera ponadto szereg przepisów szczególnych dotyczących wpisywania wzmianek dodatkowych do poszczególnych akt stanu cywilnego. Taką regulacją szczególną jest regulacja art. 73 ust. 3 i 4 ustawy Prawo o aktach stanu cywilnego. Według art. 73 ust. 3 na podstawie aktu stanu cywilnego sporządzonego za granicą wpisuje się z urzędu wzmianki dodatkowe lub zamieszcza przypiski w akcie stanu cywilnego sporządzonych w polskich księgach stanu cywilnego, jeżeli odpis zagranicznego aktu stanu cywilnego przesłano do kraju w wykonaniu umowy międzynarodowej przewidującej wzajemną wymianę aktów stanu cywilnego.
Natomiast, zgodnie z art. 73 ust. 4 ustawy – Prawo o aktach stanu cywilnego, kierownik urzędu stanu cywilnego może wpisać wzmiankę dodatkową lub zamieścić przypisek na podstawie innego dokumentu pochodzącego od organu państwa obcego, a niewymagającego uznania. To, że w konstrukcji normy prawnej przepisu art. 73 ust. 4 wprowadzono sformułowanie " kierownik urzędu stanu cywilnego może wpisać wzmiankę dodatkową ", nie daje organowi podstaw do swobodnego uznania. W razie gdy w sprawie nie ma podstaw do kwestionowania spełnienia przesłanek ustawowych, a mianowicie przedstawienia dokumentu pochodzącego od organu państwa obcego, a niewymagającego uznania wydanie decyzji odmownej stanowi przekroczenie granic uznania.
Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego przez organy administracji publicznej, wynika, że w chwili sporządzenia aktu urodzenia wnioskodawcy ([...] stycznia 1964 r.) jego ojciec posługiwał się imieniem M. Dopiero po upływie około półtora roku po urodzeniu wnioskodawcy ([...] lipca 1965 r.) dokonał zmiany imienia na M., skutecznej w świetle prawa [...]. Sąd prawidłowo uznał, że do wpisania wzmianki dodatkowej do aktu urodzenia wnioskodawcy o dokonanej zmianie imienia ojca nie jest konieczne przeprowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie zmiany imienia, zwłaszcza, że w dacie złożenia wniosku przez skarżącego o wpisanie tej wzmianki jego ojciec już nie żył.
Skarżący wystąpił o wpisanie wzmianki dodatkowej o zmianie imienia ojca w swoim akcie urodzenia, a nie w akcie urodzenia ojca. Zasadnie Sąd wskazał, że w sytuacji gdy w transkrybowanym do polskich ksiąg stanu cywilnego w 2013 r. akcie małżeństwa I. S. i H. S. O. (zawartego w 1994r.) jako ojca skarżącego wpisano M., a więc uwzględniono zmianę imienia ojca dokonaną w 1965 r. to występuje niezgodność w oznaczeniu imienia ojca skarżącego pomiędzy tymi dwoma dotyczącymi go aktami stanu cywilnego wpisanymi do polskich ksiąg stanu cywilnego.
Nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 145 §1 pkt 1lit. c ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez nieprawidłową ocenę zastosowania art. 77 i art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego. Zawarte wskazania co do czynności, które organy obowiązane są podjąć rozpoznając sprawę są w pełni prawidłowe.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.