Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 18 września 2014 r. oddalił skargę Zakładu [...] Spółka z o.o. w E. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] czerwca 2014 r., nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej. Wyrok Sądu pierwszej instancji wydano w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w E. decyzją z dnia [...] maja 2014 r. stwierdził u A. F. przewlekłą chorobę obwodowego układu nerwowego wywołaną sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstków. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r., Nr 212, poz. 1263 ze zm.).
Z uzasadnienia decyzji wynika, że organ dokonał analizy danych dotyczących narażenia zawodowego związanego z obciążeniem narządu ruchu u pracownika Spółki A. F. Wykonywał on prace charakteryzujące się powtarzalnością ruchów zginania i prostowania kończyn górnych w nadgarstku w długich przedziałach czasowych, co stwarzało ryzyko powstania przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespołu cieśni w obrębie nadgarstków. Był zatrudniony w okresie od 2 marca 1998 r. do 14 maja 2013 r. w Zakładzie [...] w E. na stanowisku składacza wiązek przewodów. Do jego obowiązków należało ręczne zestawianie i montowanie wiązek instalacji elektrycznych do różnych typów samochodów na liniach technologicznych przez pierwsze 3-4 lata pracy, w kolejnych latach pakowanie wiązek, a od ok. 2007 r. kontrola elektryczna wiązki. Praca składacza wiązek na linii technologicznej polegała na zestawieniu przewodów elektrycznych i podzespołów w wiązki elektrycznych instalacji do samochodów na stołach przesuwających się ze stałą prędkością, poziomo po linii technologicznej.
Wiązka zestawiana jest zespołowo, a każdy pracownik wykonuje określone, powtarzające się czynności, tj. pobieranie przewodów i podzespołów z regału lub wieszaka, rozprowadzanie ich po stole montażowym pomiędzy wspornikami i uchwytami złączy i uchwytów, zakładanie osprzętu (tj. osłon, kostek rozdzielczych i przelotek) oraz taśmowanie wiązki taśmą samoprzylepną. Podczas taśmowania wiązki taśmą izolacyjną wykonywane są bardzo szybkie, liczne rotacyjne ruchy prawej dłoni i prawego nadgarstka obciążające mięśnie i ścięgna szczególnie w okolicy nadgarstków.
Organ ustalił, w oparciu o przeprowadzony wywiad oraz dokumentację, że pierwsze objawy chorobowe pod postacią bólu i drętwienia palców lewej i prawej kończyny górnej, zwłaszcza nocą, pojawiły się w 2006 r. i strona rozpoczęła leczenie u lekarza ortopedy w NZOZ [...] w E., przy czym, powrót do pracy po zwolnieniu lekarskim powodował nawrót dolegliwości i ich nasilenie zarówno w ciągu dnia jak i w porze nocnej.
Dalej ustalono, że orzeczeniem lekarskim Wojewódzkiego Zespołu Medycyny Pracy w [...] Poradni Chorób Zawodowych nr [...] z dnia [...] marca 2014 r., w oparciu o wyniki przeprowadzonych badań (neurologicznych i ortopedycznych), jak również dodatkowego badania ENeG wykonanego w dniu 31 października 2013 r. oraz analizie dokumentacji zgromadzonej w organie, tj. dokumentacji medycznej oraz danych dotyczących oceny narażenia zawodowego, rozpoznano u A. F. obustronny zespół cieśni w obrębie nadgarstka, brak poprawy po leczeniu operacyjnym lewego nadgarstka.
W odwołaniu od tej decyzji skarżący Zakład wniósł o przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego lekarza z dziedziny medycyny pracy w celu stwierdzenia, czy pomiędzy rozpoznanym schorzeniem u wskazanego pracownika a charakterem wykonywanej przez niego pracy zachodzi związek przyczynowy.
[...] Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie zebranego materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego, stosownie do § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Orzeczenia lekarskie w sprawie chorób zawodowych są opiniami w rozumieniu art. 84 § 1 K.p.a., czyli stanowią dowód w sprawie (dowód z opinii biegłego), a Inspektor Sanitarny jest bezwzględnie związany takim orzeczeniem lekarskim w zakresie rozpoznawania choroby zawodowej. Ustosunkowując się do wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w sprawie medycyny pracy organ odwoławczy wyjaśnił, że zgromadzony materiał jest wystarczający do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej.
W skardze na opisaną wyżej decyzję złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie Zakład [...] w E. Spółka z o.o. zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie:
- - art. 2351 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks Pracy oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu i uznaniu, że u strony występuje choroba zawodowa;
- - art. 7 w związku z art. 77 i art. 80 K.p.a. polegające na zaniechaniu oceny pracy strony w poprzednich zakładach pracy w P. [...] Oddział Zamiejscowy w E., [...] Sp. z o.o. i w Szkole [...] nr [...] w E. Uzasadniając powyższe zarzuty skarżący Zakład podniósł, że w rozpoznawanej sprawie nie wyjaśniono wszystkich istotnych okoliczności faktycznych, pomijając pozostałe zakłady pracy w których pracownik był zatrudniony ponad 10 lat. Nie przeanalizowano zatem, czy nie doszło do powstania choroby zawodowej wcześniej. Spółka zarzuciła, że zebrany w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający do rozstrzygnięcia co do stwierdzenia choroby zawodowej, ponieważ nie można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że chorobę spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalając skargę wskazał w uzasadnieniu wyroku, że podstawą do wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej było orzeczenie lekarskie Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w [...] z dnia [...] marca 2014 r., w którym stwierdzono u A. F. chorobę zawodową w postaci przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanego sposobem wykonywania pracy: zespół cieśni w obrębie nadgarstków, znajdujące się w wykazie chorób zawodowych pod pozycją 20 w punkcie 1. Zdaniem Sądu I instancji, organy inspekcji sanitarnej dokonały prawidłowej oceny warunków pracy, stwierdzając że rozpoznane schorzenie z wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane sposobem wykonywania pracy u ostatniego pracodawcy.
Sąd zauważył, że rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych ściśle określa tryb postępowania w sprawie stwierdzenia istnienia bądź braku istnienia choroby zawodowej. Warunkiem wydania decyzji o stwierdzeniu choroby zawodowej jest rozpoznanie przez uprawnioną jednostkę orzeczniczą choroby określonej w wykazie chorób zawodowych, zawartym w załączniku do powołanego rozporządzenia, oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą a czynnikami szkodliwymi dla zdrowia występującymi w środowisku pracy. Decyzję taką wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika (§ 8 ust. 1 cytowanego rozporządzenia). Jeżeli właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny przed wydaniem decyzji uzna, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia lub wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację oraz podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału.
Dalej Sąd wyjaśnił, że organ administracji wydający decyzję w sprawie choroby zawodowej nie może dokonać samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej. Oceniając sporządzone w sprawie orzeczenie lekarskie Sąd uznał, że pod względem formalnym nie budzi ono żadnych wątpliwości.
Według Sądu I instancji, organ prawidłowo uznał, że zebrany materiał dowodowy wskazuje związek przyczynowy pomiędzy warunkami pracy a stwierdzoną chorobą zawodową. Przy tym w sporządzonej w dniu 9 sierpnia 2013 r. (uzupełnionej w dniu 12 lutego 2014 r.) karcie oceny narażenia zawodowego w związku podejrzeniem choroby zawodowej wyszczególnione zostały wszystkie okresy zatrudnienia wraz z charakterystyką narażenia (czynnikami szkodliwymi/uciążliwymi). Na podstawie przeprowadzonej z zainteresowanym w dniu 2 sierpnia 2013 r. rozmowy ustalony został zakres czynności wykonywanych podczas pracy w każdym z zakładów pracy. W oparciu o te materiały organ orzeczniczy stwierdził, że rozpoznanie choroby zawodowej nastąpiło w związku z ruchami monotypowymi w obrębie nadgarstka (praca ręczna wymagająca wykonywania powtarzalnych w długich przedziałach czasowych ruchów prostowania i zginania w nadgarstku).
Taki charakter wykonywanych czynności miał miejsce jedynie u skarżącego pracodawcy. Czynności wykonywane w czasie pracy w: P. [...] Oddział Zamiejscowy w E. na stanowiskach: uczeń praktycznej nauki zawodu, rzemieślnik, obrotniczy; w [...] Spółka z o.o. w L. jako zbieracz roślin okopowych oraz w Szkole [...] nr [...] w E. jako palacz c.o. miały charakter znacznie zróżnicowany i niemonotypowy, nie wymagający stałego zginania rąk w stawach nadgarstkowych, z licznymi przerwami w pracy.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący Zakład wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji organu odwoławczego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Nadto, wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Kwestionowanemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego oraz postępowania, które miało wpływ na jego wynik, w szczególności:
- - art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej określanej jako "p.p.s.a." w zw. z art. 138 § 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji pomimo istniejących w niej uchybień przepisom art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., polegających na niedopełnieniu obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego pozwalającego na obiektywną ocenę stanu zdrowia A. F. oraz przyczyn wystąpienia ewentualnych schorzeń, wyrażające się w zaniechaniu dołączenia do akt dokumentacji medycznej okresu poprzedzającego podjęcie pracy u strony skarżącej;
- - art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów wyrażające się w stwierdzeniu, iż wyłącznie praca u strony skarżącej przyczyniła się do powstania choroby zawodowej u A. F., pomijając przy tym narażenia w poprzednich zakładach pracy;
- - art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 10 K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, w tym § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez nie wystąpienie przez organ I instancji do lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie o jego dodatkowe uzasadnienie oraz zaniechanie wystąpienia przez organ II instancji o dodatkowe konsultacje.
Uzasadniając skargę kasacyjną podniesiono, że niniejszej sprawy nie należało rozpatrywać w oderwaniu od warunków pracy A. F. w poprzednich zakładach pracy. Choroba mogła bowiem rozwijać się wcześniej, co oznaczałoby brak związku przyczynowo skutkowego zachodzącego pomiędzy chorobą A. F. a występowaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, świadcząc nieuznaniem występującej choroby za chorobę zawodową. Zdaniem kasatora, stwierdzenia choroby zawodowej dokonano w oparciu o niekompletny materiał dowodowy. W momencie kiedy zebrany w sprawie materiał dowodowy był niewystarczający organ zobligowany był podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia niniejszego materiału, czego nie uczynił, opierając się jedynie na treści orzeczeń lekarskich.
Tym samym organy administracji w toku postępowania naruszyły przepisy prawa materialnego oraz procesowego w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji nie dostrzegając owych uchybień sam dopuścił się naruszenia przepisów postępowania.
Organ nie skorzystał z prawa ustosunkowania się do zarzutów skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.), która w niniejszej sprawie nie występuje. W związku z tym, że w skardze kasacyjnej sformułowano zarzuty naruszenia prawa procesowego, ale również zarzut materialnoprawny, w pierwszej kolejności jej rozpoznanie należy rozpocząć od zarzutów naruszenia przepisów postępowania.
Zarzut procesowy skargi kasacyjnej zmierza do wykazania, że Sąd I instancji nie dostrzegł potrzeby zgromadzenia pełnego materiału dowodowego pozwalającego na obiektywną ocenę stanu zdrowia A. F. i tym samym błędnie przyjął, że decyzja organu II instancji prawidłowo została oparta na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Ustosunkowując się do tego zarzutu i jego uzasadnienia w skardze kasacyjnej, trudno dostrzec w czym autor skargi kasacyjnej upatruje wątpliwości co do oceny stanu zdrowia A. F. Ocena ta nie została w żaden sposób podważona i co więcej, w samym uzasadnieniu skargi kasacyjnej prowadzi się rozważania na temat ewentualnych przyczyn stwierdzonej u A. F. choroby. Stan zdrowia A. F. potwierdziły znajdujące się w aktach m.in. badanie ENeG oraz informacje o przebytym zabiegu neurolizy nerwu pośrodkowego lewego, który nie przyniósł spodziewanych efektów, co doprowadziło do leczenia operacyjnego polegającego na uwolnieniu ze zrostów i neurolizy zewnętrznej nerwu pośrodkowego oraz dekompresji kanału nadgarstka lewego
Kolejnym zarzutem, jest brak wyjaśnienia przez organy związku przyczynowo skutkowego pomiędzy chorobą a występowaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy w skarżącym Zakładzie.
Również ten zarzut nie ma usprawiedliwionych podstaw. W trakcie postępowania wyjaśniającego zgromadzony został materiał dowodowy pozwalający uznać wystąpienie u A. F. choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstków. W ramach procedury poprzedzającej wydanie ostatecznej decyzji przez organ II instancji, uwzględniono m.in. informacje wynikające z Karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej, wywiad z pracownikiem, wynik przeprowadzonej wizytacji na terenie Zakładu [...] Spółka z o.o. w E. oraz orzeczenie lekarskie nr [...] o rozpoznaniu choroby zawodowej, sporządzone przez uprawnionego lekarza – specjalistę medycyny pracy.
Z dokumentacji tej wynika, że w ramach wykonywania obowiązków zawodowych w Zakładzie [...] w E. Spółka z o.o. narządy ruchu pracownika były obciążone w szczególności na stanowisku składacza wiązek przewodów w okresie od 2 lutego 1998 r. do 14 maja 2013 r., bowiem była to praca wymagająca wykonywania powtarzalnych, w długich przedziałach czasowych, ruchów zginania i prostowania w stawach nadgarstkowych. Tych okoliczności stanu faktycznego kasator również skutecznie nie podważył, nie negując przy tym opisu stanowiska pracy.
Najbardziej eksponowanym zarzutem skargi kasacyjnej jest brak wyjaśnienia w toku postępowania, czy wyłącznie praca w skarżącym Zakładzie przyczyniała się do powstania choroby zawodowej, co miałaby wyjaśnić dokumentacja medyczna okresu poprzedzającego podjęcie pracy w Zakładzie [...] w E. Spółka z o.o. Odnosząc się do tego zarzutu wyjaśnić należy, że orzekając o istnieniu choroby zawodowej organy inspekcji sanitarnej nie mają obowiązku ustalać w jakim zakładzie pracy pojawiły się pierwsze symptomy choroby zawodowej, lecz mają ustalić zakłady pracy w których warunki pracy były szkodliwe dla zdrowia i tym samym doszło do narażenia zawodowego. Naczelny Sąd Administracyjny w orzecznictwie swym wskazywał już, że w świetle przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, nie jest konieczne ustalenie, u którego pracodawcy wykonywanie pracy spowodowało powstanie choroby zawodowej.
Wynika to z § 8 ust. 1 powołanego rozporządzenia, w którym stwierdza się, że organ administracji wydaje jedynie decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej. Ponadto, w § 8 ust. 3 pkt 2 ww. rozporządzenia nakazuje się taką decyzję przesłać pracodawcy lub pracodawcom zatrudniającym pracownika w warunkach, które mogły spowodować skutki zdrowotne uzasadniające postępowanie w sprawie rozpoznania i stwierdzenia choroby zawodowej (por. wyrok NSA z dnia 16 września 2015 r., sygn. akt II OSK 687/14, dostępny na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Z tego względu nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., polegający na braku wyjaśnienia, czy w poprzednim miejscu pracy pracownik nabawił się choroby zawodowej, bowiem wystarczającym dla orzeczenia o istnieniu choroby zawodowej była praca w skarżącym Zakładzie wykonywana w warunkach narażenia zawodowego.
Dodatkowo wskazać trzeba, czego zdaje się nie dostrzegł autor skargi kasacyjnej, że w karcie oceny narażenia zawodowego zostały opisane wcześniejsze miejsca zatrudnienia pracownika. Ustalono, że praca w P. [...] Oddział Zamiejscowy w E. nie powodowała znacznego obciążania kończyn górnych, była niemonotypowa, ruchy zróżnicowane. Miesiąc pracy przy zbiorach okopowych również miał charakter niemonotypowy. W Szkole [...] nr [...] w E. pracownik zajmował stanowisko palacza c.o., w trakcie której obciążał kończyny górne zwłaszcza przedramiona i barki – praca również była niemonotypowa.
Chybiony okazał się zatem zarzut pominięcia potencjalnego narażenia w poprzednich zakładach pracy i tym samym naruszenia przez organy art. 80 K.p.a. Przy tym lektura decyzji organów obu instancji nie potwierdza zarzutu strony skarżącej, jakoby organy te uznały, że wyłącznie praca w Zakładzie [...] w E. Spółka z o.o. przyczyniła się do powstania choroby zawodowej.
Treść orzeczenia lekarskiego nie została skutecznie podważona w skardze kasacyjnej. Jest ona jednoznaczna i nie sposób uznać, aby wynikały z niej wątpliwości uzasadniające potrzebę jej uzupełniania albo wystąpienia o dodatkowe konsultacje. Z tego względu niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 10 § 1 K.p.a. i § 8 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie chorób zawodowych, bowiem okoliczności, które miałby być tymi środkami dowodzone, a więc uwzględnienie warunków pracy u poprzednich pracodawców zostały wzięte pod uwagę.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznając, że zarzuty skargi kasacyjnej nie są usprawiedliwione, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.