Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1356/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej WSA albo sąd I instancji) odrzucił skargę K. W. (dalej skarżący) na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej Prezes IPN) z dnia [...] stycznia 2017 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] stycznia 2017 r.), wydaną w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, i orzekł o zwrocie na rzecz skarżącego kwoty 100 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego.
W uzasadnieniu WSA wyjaśnił, że powodem odrzucenia skargi było zakwestionowanie decyzji wydanej w I instancji. Od decyzji z dnia [...] stycznia 2017 r. przysługiwał skarżącemu, zgodnie z pouczeniem, wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który należało złożyć w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji. Skarżący z tego trybu skorzystał i wystąpił do Prezesa IPN, który decyzją z dnia [...] marca 2017 r., nr [...] (dalej decyzja z dnia [...] marca 2017 r.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r. To decyzji z dnia [...] marca 2017 r. przysługiwał środek prawny do sądu administracyjnego. Skarżący przedmiotem skargi uczynił decyzję Prezesa IPN z dnia [...] stycznia 2017 r., wydaną w postępowaniu administracyjnym w I instancji, zamiast zaskarżyć decyzję z dnia [...] marca 2017 r., co było niedopuszczalne i stanowiło podstawę do jej odrzucenia.
W skardze kasacyjnej K. W. (dalej skarżący kasacyjnie), reprezentowany przez adwokata, zaskarżył postanowienie z dnia 2 sierpnia 2017 r., zrzekł się przeprowadzenia rozprawy i wniósł o rozpatrzenie skargi na posiedzeniu niejawnym. Zaskarżonemu postanowieniu, w trybie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej p.p.s.a.), skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie:
- 1) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a. przez sporządzenie lakonicznego i niewyczerpującego uzasadnienia postanowienia w niniejszej sprawie, zaniechanie szczegółowego wyjaśnienia niniejszej sprawy, niespełnienie wszystkich przesłanek określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a., tj. niezawarcie w uzasadnieniu postanowienia zarzutów podniesionych w skardze przez stronę skarżącą oraz nieprzedstawienie stanowiska, jakie zaprezentował organ w niniejszej sprawie,
- 2) art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a., albowiem strona skarżąca złożyła do Sądu skargę po wyczerpaniu środków zaskarżenia, a strona skarżąca na zarządzenie Sądu z dnia 13 lipca 2017 r. błędnie zinterpretowała i wskazała jedynie złą datę decyzji, od której się odwołuje.
Biorąc powyższe pod uwagę skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zaskarżonej części i rozpoznanie skargi, względnie o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie.
Orzekając w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny, wobec braku zaistnienia którejkolwiek z podstaw stwierdzenia nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, pozostawał związany sformułowanymi we wniesionym środku odwoławczym podstawami, które okazały się zasadne.
Jak zauważyła to pełnomocnik skarżącego kasacyjnie, skarga w niniejszej sprawie została złożona po wyczerpaniu trybu zaskarżenia, a zatem w zgodzie z wymaganiem, o którym stanowi art. 52 § 2 p.p.s.a. Sąd I instancji, naruszając art. 141 § 4 p.p.s.a. nie wyjaśnił wszystkich okoliczności zarówno natury prawnej, jak i faktycznej, które powinien był wziąć pod uwagę przy wydawaniu rozstrzygnięcia. Samo jedynie błędne wskazanie przez skarżącego daty i numeru decyzji w zaistniałym stanie faktycznym sprawy nie powinno było mieć dla sądu I instancji przesądzającego znaczenia. Nie miało ono takiego znaczenia dla organu administracji publicznej, który w odpowiedzi na skargę z dnia 22 maja 2017 r., nr BP-0274-10(6)/17, prawidłowo uznał, że została ona wniesiona na decyzję z dnia [...] marca 2017 r., nr [...], wnosząc o jej oddalenie, a nie o odrzucenie skargi. Decydującego znaczenia nie mogło odegrać ponadto skierowanie przez Przewodniczącego Wydziału zarządzenia z 5 lipca 2017 r., wzywającego skarżącego do sprecyzowania przedmiotu skargi.
Z jego treści nie wynikały bowiem dla skarżącego w sposób czytelny konsekwencje wyboru jednego z dwóch wariantów, a wskazanie w ramach oznaczenia rygoru, że skarga została wniesiona na decyzję z dnia [...] stycznia 2017 r., wręcz sugerowało wybór tej opcji, co zresztą skarżący uczynił.
WSA, rozpatrując skargę w niniejszej sprawie, powinien był rozpoznać ją co do meritum, kierując się w tym względzie żądaniem skarżącego, które wyrażone zostało w terminowym wniesieniu środka prawnego oraz brakiem jakichkolwiek przeszkód procesowych do merytorycznego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Samo błędne oznaczenie przedmiotu zaskarżenia, w sytuacji gdy zarówno z treści skargi, jak i wyczerpania przez skarżącego trybu zaskarżenia w ramach postępowania administracyjnego wynikała wola oceny legalności rozstrzygnięć administracyjnych, nie powinno było prowadzić do tak daleko idących, ujemnych konsekwencji. Skarżący utracił w ten sposób prawo do rozpoznania jego sprawy przez sąd, które ma rangę konstytucyjnego prawa podmiotowego jednostki.
Argumenty te nie oznaczają, że sąd administracyjny powinien przechodzić do porządku dziennego nad błędami popełnianymi przez skarżących w prawidłowej konstrukcji wnoszonych skarg. Sądowi każdorazowo powinna towarzyszyć refleksja nad konsekwencjami tych uchybień dla bytu sprawy sądowoadministracyjnej. W sytuacjach wątpliwych, sąd powinien kierować się zapewnieniem jednostce należytego poziomu ochrony prawnej, nie poprzestając na samych tylko kwestiach natury formalnej, pojmowanych w sposób ścisły i kategoryczny. Względy natury formalnej mają bowiem w każdym postępowaniu pełnić pozytywną rolę, sprzyjając przejrzystości oraz sprawności prowadzonego postępowania. Nie powinny one być wykorzystywane do tego, ażeby postępowanie nie mogło zakończyć się wydaniem rozstrzygnięcia co do meritum sprawy.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.
Odnosząc się do wniosku strony wnoszącej skargę kasacyjną o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego należało zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA 2008, nr 3, poz.
42) wyjaśnił, że przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o odrzuceniu skargi. Obowiązek respektowania przytoczonego stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał (art. 269 § 1 p.p.s.a.).