Uzasadnienie
Wyrokiem z 28 października 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 1170/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. N. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] marca 2020 r. w przedmiocie uchylenia decyzji ostatecznej oraz odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.
Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2019 r., którą to decyzją Wojewoda uchylił decyzję własną z [...] marca 2018 r., potwierdzającą posiadanie obywatelstwa polskiego przez S. N. oraz odmówił potwierdzenia posiadania przez niego obywatelstwa polskiego. Postępowanie toczyło się na wniosek S. N., syna E. N., złożony [...] stycznia 2017 r. W toku postępowania organy ustaliły, że wnioskodawca urodził się [...] jako syn E. i B. z domu F. Dla stwierdzenia czy nabył i posiada obywatelstwo polskie właściwe zatem są przepisy ustawy z dnia 8 stycznia 1951 r. o obywatelstwie polskim (Dz.U. Nr 4, poz. 25 z późn. zm.), obowiązującej w dacie jego narodzin. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że ojciec wnioskodawcy, E.N. ([...]) urodził się [...] r. w W. (wg innych dokumentów [...] r.) jako syn M. i N. z domu L. Po wojnie przebywał w D., gdzie otrzymał zaświadczenie tożsamości wydane [...] r. przez Zarząd Miejski.
Z informacji dotyczących E. N., pozyskanych z Instytutu Pamięci Narodowej po przeprowadzeniu kwerendy w zasobach udostępnionych [...] wynika, że posiadał obywatelstwo polskie co najmniej do dnia przybycia do [...]. Organy podjęły się zatem zbadania zaistnienia przesłanek utraty przez niego obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz.U. Nr 7 poz.
44) – dalej: ustawa o obywatelstwie Państwa Polskiego. Ojciec wnioskodawcy E. N. nabył obywatelstwo [...] r., miał wówczas zatem [...] lat (lub [...] lata) i podlegał przepisom ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (Dz.U. Nr 25, poz. 220 ze zm. – dalej: ustawa z 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym), zgodnie z którą obowiązek wojskowy ciążył na mężczyźnie do ukończenia 60 roku życia. W aktach sprawy brak jest dowodów na uzyskanie przez E. N. zwolnienia od powszechnego obowiązku wojskowego, w związku z tym samo nabycie przez niego obywatelstwa obcego nie skutkowało utratą obywatelstwa polskiego. Stosownie natomiast do art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, utrata obywatelstwa polskiego z mocy prawa następowała poprzez wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody Rządu Polskiego. Ponadto art. 115 ust. 1 ustawy z 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym stanowił, że obywatel polski podlegający obowiązkowi wojskowemu z mocy tej ustawy lub przepisu szczególnego, traci obywatelstwo polskie, jeżeli przyjmuje obowiązki w wojsku obcym lub obcej organizacji wojskowej bez zgody polskiej władzy. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie o nieodbyciu służby w [...] r., wydane [...] lutego 2010 r. przez [...]. Jak jednak ustalił Wojewoda [...], E. N. był członkiem paramilitarnej organizacji [...], a informacje w tym zakresie figurują na oficjalnej stronie internetowej [...]. Informacja ta stanowiła podstawę z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wznowienia postępowania z wniosku S. N. z [...] stycznia 2017 r. i uchylenia decyzji o potwierdzeniu posiadania przez niego obywatelstwa polskiego. Odnosząc się do widniejącego w aktach zaświadczenia o nieobyciu służby wojskowej Wojewoda stwierdził, że zaświadczenie to dotyczy jedynie służby w [...], a ojciec wnioskodawcy był członkiem paramilitarnej organizacji [...]. Tym samym, E. N. utracił obywatelstwo polskie na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.
W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji rozpatrującego odwołanie od decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2019 r., dowód w postaci wydruku ze strony internetowej [...] o członkostwie ojca wnioskodawcy w paramilitarnej organizacji [...] nie stoi w sprzeczności z przedstawionym przez pełnomocnika strony zaświadczeniem urzędowym wydanym przez [...]. Zdaniem organu, z treści tego dokumentu nie wynika, o jakie informacje wystąpił wnioskodawca do [...], w szczególności nie można ustalić, czy tradycyjne oraz komputerowe wykazy [...] uwzględniają służbę w organizacjach bojowych lub zbrojnych formacjach samoobrony, które [...]. Z art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego nie wynika, by ograniczyć pojęcie wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym do czynnej służby wojskowej. Każde bowiem wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, na które obywatel nie otrzymał zgody właściwego organu, bez względu na rodzaj służby, rodzi skutek w postaci utraty obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 omawianej ustawy.
Wspomnianym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na powyższą decyzję. Za nietrafny uznał zarzut dotyczący błędnego przyznania mocy dowodowej wydrukowi ze strony internetowej [...], wskazując, na treść art. 75 § 1 i art. 80 k.p.a. Okoliczność, że [...] nie jest instytucją państwową ani samorządową, ale prywatnym [...] nie przekreśla wiarygodności tej informacji. Za chybiony sąd uznał również zarzut naruszenia art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego. Stanął na stanowisku, że każde wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym, na które obywatel polski nie otrzymał zgody właściwego organu, bez względu na rodzaj służby, rodzi skutek w postaci utraty z mocy prawa obywatelstwa polskiego. Przesłanki utraty obywatelstwa polskiego doprecyzowano w art. 115 ust. 1 ustawy z 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym, obowiązującej do 28 maja 1950 r. Ojciec skarżącego w [...] r. mając [...] lata podlegał powszechnemu obowiązkowi wojskowemu wynikającemu z polskiego prawa.
Nie ulega wątpliwości, że [...] była organiacją paramilitatną. Ustawa z 1938 r. nie zawierała definicji pojęcia "obca organizacja wojskowa". Mając jednak na uwadze piśmiennictwo, w którym przyjmuje się, że obce wojsko lub obca organizacja wojskowa to zarówno regularne siły zbrojne obcego państwa, siły zbrojne międzypaństwowe, siły uznawane za równoważne siłom zbrojnym, wszelkie ugrupowania militarne, także o charakterze powstańczym, jak również paramilitarne, powołane samozwańczo i ukształtowane na wzór jednostek wojskowych, należało przyjąć, że wstąpienie do [...] przez ojca skarżącego spowodowało utratę polskiego obywatelstwa na podstawie art. 115 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku wojskowym oraz art. 11 ust. 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżący na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucił:
- 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię, tj:
- - art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, poprzez uznanie, że przyjęcie obowiązków w organizacji o charakterze wojskowym (paramilitarnym) [...] oznaczało utratę obywatelstwa polskiego;
- 2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie, tj. oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargi na decyzję administracyjną w sytuacji rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego,
- - art. 3 § 1 i 2, art. 134, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 76, art. 77, art. 80 i art. 138 § 2 k.p.a. poprzez błędne ustalenie przez Sąd pierwszej instancji, że ojciec skarżącego był członkiem paramilitarnej organizacji [...] i w konsekwencji przyjęcie, że odbywał on służbę wojskową w państwie obcym w rozumieniu art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego,
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5, art. 151 k.p.a. poprzez ich błędne niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez Wojewodę [...] art. 145 § 1 pkt 5, art. 151 k.p.a. poprzez wznowienie postępowania i wydanie decyzji uchylającej decyzję ostateczną w oparciu o informację ze strony internetowej [...].
Skarżący na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzekł się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
- 1. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
- 2. Zarzuty skargi kasacyjnej sprowadzają się do uznania, że Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął za udowodnioną przynależność ojca skarżącego do paramilitarnej organizacji wojskowej [...] r., co skutkowało nieprawidłowym stwierdzeniem utraty przez niego obywatelstwa polskiego na podstawie art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, a więc również brakiem posiadania tego obywatelstwa przez skarżącego urodzonego [...] r.
- 3. Rozpatrując w pierwszej kolejności zarzuty naruszenia przepisów postępowania należy wskazać, że w myśl art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. W przypadku informacji ze strony internetowej za dowód należy uznać wydruk z tej strony opatrzony konkretną datą (wyrok NSA z 14 kwietnia 2021 r., sygn. akt III FSK 3121/21). W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne o pełnieniu przez E. N. (ojca skarżącego) służby wojskowej w organizacji paramilitarnej [...] oparte zostały na informacji opublikowanej na stronie internetowej [...] (wydruk z [...] maja 2019 r.), z której wynika, że E. S., syn M., urodzony w Polsce [...] r. służył w [...]. Taki wydruk spełnia kryteria określone w art. 75 § 1 k.p.a. i może być uznany za dowód w rozpoznawanej sprawie. Powyższa informacja ze strony internetowej stanowiła podstawę do wznowienia postępowania w sprawie stwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez skarżącego na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., które zostało już zakończone prawomocną decyzją z dnia [...] marca 2018 r. potwierdzającą posiadanie obywatelstwa polskiego. W toku postępowania wszczętego na skutek wznowienia skarżącemu doręczono pismo organu z [...] października 2019 r. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma, z czego nie skorzystał. W odwołaniu od decyzji z [...] grudnia 2019 r. o odmowie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego, w skardze do sądu, a także w skardze kasacyjnej oświadczył, nie przedstawiając dowodów, że jego ojciec nigdy nie należał do żadnych paramilitarnych organizacji wojskowych [...], a wydruk ze strony internetowej prywatnego [...] nie może stanowić wystarczającego dowodu na tę okoliczność.
Wbrew twierdzeniom skarżącego, informacje pozyskane ze strony internetowej [...] nie stoją w sprzeczności z zaświadczeniem urzędowym o nieodbyciu służby wojskowej przez ojca skarżącego w [...]. Powyższy dokument przedstawiony przez skarżącego stwierdza bowiem, że bazach danych [...] nie odnaleziono informacji dotyczącej E. N., oraz że nie został powołany do służby wojskowej, w tym nie odbywał obowiązkowej służby wojskowej, zawodowej, rezerwowej lub wszelkiej innej służby w podanym w okresie od [...] r. Nie ulega wątpliwości, że przedstawione zaświadczenie nie mogło obejmować okresu [..] r. Z informacji pozyskanej ze strony internetowej [...] wynika natomiast, że ojciec skarżącego służył w siłach paramilitarnych [...] do dnia [...] r. Z dniem [...] r. rozformowane zostały jednostki zbrojne [...] i w tym samym dniu powstały [...]. Informacja o służbie ojca skarżącego w siłach paramilitarnych [...] r., a także zaświadczenie o nieodbyciu służby wojskowej w [...] w okresie od [...] r. stanowią podstawę do ustalenia stanu faktycznego w sprawie.
Należy uznać, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył swoim rozstrzygnięciem zarzucanych przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 i 2, art. 134, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 76, art. 77, art. 80 i art. 138 § 2 k.p.a., zarzut ten okazał się zatem niezasadny.
4. Zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 11 pkt 2 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego, przez jego błędną wykładnię, również nie mógł odnieść pożądanego skutku. Przepis ten przewidywał, że utrata obywatelstwa polskiego następowała przez przyjęcie urzędu publicznego lub wstąpienie do służby wojskowej w państwie obcym bez zgody Rządu Polskiego. W sprawie sporne jest, czy przyjęcie obowiązków w organizacji o charakterze paramilitarnym [...] wyczerpywało przesłankę "wstąpienia do służby wojskowej w państwie obcym". W okresie służby ojca skarżącego w jednostce [...] obowiązywała ustawa z 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. W myśl art. 115 ust. 1 tej ustawy, obywatel polski podlegający obowiązkowi wojskowemu z mocy ustawy niniejszej lub przepisu szczególnego traci obywatelstwo polskie, jeżeli przyjmuje obowiązki w wojsku obcym lub obcej organizacji wojskowej bez zgody polskiej władzy. Zdaniem W. Ramusa, przepis ten stanowił uzupełnienie dyspozycji art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego (W. Ramus, Instytucje prawa o obywatelstwie polskim, Warszawa 1980 r., s. 256). W dotychczasowym orzecznictwie wskazano już, że przynależność do [...] paramilitarnej organizacji [...] udowodniona wydrukiem ze strony internetowej [...] może stanowić podstawę utraty obywatelstwa polskiego, jednakże za jedyną podstawę prawną tej utraty przyjmowano art. 115 ust. 1 ustawy z 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym (wyrok NSA z 19 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2311/12).
Nie ulega wątpliwości, co również potwierdził pełnomocnik skarżącego w skardze kasacyjnej, że [...] służył ojciec skarżącego, stanowił [...] elitarny związek taktyczny będący [...] siłami specjalnymi paramilitarnej organizacji [...] działającej w latach [...]. Chociaż więc [...] nie stanowiła formacji wojskowej podporządkowanej istniejącemu państwu, to jednak może być uznana za "obcą organizację wojskową" w rozumieniu art. 115 ust. 1 ustawy z 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. Przyjmując, że powyższy przepis stanowił uzupełnienie art. 11 ustawy o obywatelstwie Państwa Polskiego należy wskazać, że E. N. utracił polskie obywatelstwo na podstawie art. 11 pkt 2 tej ustawy w związku z art. 115 ust. 1 ustawy z 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. W [...] r. miał on bowiem [...] lata (w zależności od przyjmowanej daty urodzenia), był więc objęty obowiązkiem służby wojskowej w Polsce na podstawie art. 12 ustawy z 1938 r. o powszechnym obowiązku wojskowym. W dniu urodzenia skarżącego, tj. [...] r. jego ojciec nie był już obywatelem polskim, zatem skarżący nie mógł nabyć polskiego obywatelstwa.
- 5. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.