Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 22 lutego 2011 r., sygn. akt II OSK 356/10

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 6 listopada 2009r. sygn. II SA/GL 831/09 po rozpoznaniu sprawy ze skargi Z. N. na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] lipca 2008r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym rozbiórki obiektu budowlanego uchylił zaskarżone postanowienie i orzekł, że nie podlega ono wykonaniu.

Z uzasadnienia wyroku sądu I instancji wynika, że wyrok ten wydano w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] stycznia 2002 r. nr [...] Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla miasta Rybnika nakazał E. T. i Z. N. przeprowadzenie rozbiórki ścian i stropu parteru, ścian i stropu pierwszego piętra oraz prowizorycznego zadaszenia, wykonanych na objętej nakazem rozbiórki części rozbudowanego budynku mieszkalnego w Rybniku przy ul. [...], zrealizowanych bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją ostateczną Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 5 sierpnia 2003 r. nr [...].

W dniu [...] marca 2004 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego wystawił dwa tytuły wykonawcze w stosunku do E. T. i Z. N. wraz z klauzulą o skierowaniu do przymusowego wykonania określonego w nich obowiązku poprzez zastosowanie grzywny w celu przymuszenia. Równocześnie postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] nałożono na Z. N. i E. T. grzywnę w celu przymuszenia w kwocie 9.631,72 zł. W orzeczeniu tym organ egzekucyjny stwierdził, że spełnienie przez jednego z zobowiązanych nałożonych tym postanowieniem obowiązków zwalnia od ich wykonania drugiego z nich, gdyż zobowiązanie ma charakter zobowiązania solidarnego. Postanowienie to zostało utrzymane następnie w mocy postanowieniem z dnia [...] maja 2004 r. Nr [...] Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach. Skarga wniesiona przez Z. N. została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Gl 459/04.

W wyroku tym WSA zwrócił uwagę, że uprzednie nałożenie grzywny w celu przymuszenia łącznie na obojga zobowiązanych było nieprawidłowe (grzywną w ww. wysokości należało bowiem obciążyć osobno każdego ze zobowiązanych), to jednakże z uwagi na statuowany zakaz orzekania na niekorzyść skarżącego, zaskarżone postanowienie nie zostało uchylone.

Podczas kolejnych oględzin przeprowadzonych w dniu 10 stycznia 2007 r. organ nadzoru ponownie stwierdził, że nakaz rozbiórki orzeczony ww. decyzją PINB dla miasta Rybnika z dnia [...] stycznia 2002 r. nie został wykonany. Zobowiązani nie uiścili też nałożonej na nich w celu przymuszenia grzywny. W konsekwencji dnia 23 stycznia 2007 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego wystawił dwa odrębne tytuły wykonawcze, w stosunku do E. T. i Z. N., odnośnie wyegzekwowania grzywny wynikającej z postanowienia o jej wymierzeniu.

W związku z wszczętą odnośnie tej grzywny egzekucją E. T. i Z. N. pismami z dnia 1 lipca 2007 r. wnieśli do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Rybniku zarzuty powołując jako ich podstawę art. 33 pkt 1, 5 i 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zm., zwanej dalej ustawą) i wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W zarzutach stwierdzili, że nie jest możliwe wykonanie nakazu rozbiórki bez spowodowania zagrożenia dla całego budynku oraz, iż mają zamiar zalegalizować roboty budowlane objęte nakazem rozbiórki. Podnieśli też, że prowadzenie egzekucji jest dla nich uciążliwe gdyż podważa ich egzystencję.

Ustosunkowując się do zarzutów Z. N. wierzyciel – Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla miasta Rybnika, postanowieniem z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...] stwierdził niedopuszczalność zarzutów określonych w art. 33 pkt 1 i 5 ustawy, powołując się na treść jej art. 34 § 1a. Wydanym w tym samym dniu postanowieniem Nr [...] uznał zaś zarzuty zobowiązanej E. T. oparte na treści art. 33 pkt 1 i 5 za nieuzasadnione, przy czym odpisy obu tych postanowień zostały doręczone zarówno E. T. jak i Z. N..

Dnia 3 sierpnia 2007 r. wpłynęły do PINB dla miasta Rybnika cztery zażalenia. Dwa wniesione przez Z. N. i dwa wniesione przez E. T. lecz podpisane w jej imieniu przez Z. N.. W zażaleniach tych w części nagłówkowej wskazano jako ich przedmiot postanowienie PINB dla miasta Rybnika z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...]. W jednym zażaleniu Z. N. nawiązuje jedynie do stanowiska wierzyciela, który zarzuty odwołującego się uznał za nieuzasadnione, natomiast w drugim kwestionuje dodatkowo stanowisko wierzyciela wskazujące "na niedopuszczalność zgłoszonych zarzutów" z tego powodu, iż były one przedmiotem odrębnego postępowania. Stanowisko to Z. N. uznał za nieuzasadnione. Podniósł, że wykonanie nakazu rozbiórki narazi go na niepowetowaną szkodę materialną oraz stres i rozstrój zdrowia. Prowadzenie egzekucji grzywny podważy zaś ekonomiczne podstawy jego egzystencji. Zwrócił też uwagę na jego pogarszający się stan zdrowia oraz, że wykonanie obowiązku nie służy interesowi społecznemu. W konsekwencji stanowisko wierzyciela o niedopuszczalności zarzutów uznał za nieuzasadnione.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...] Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Katowicach utrzymał w mocy postanowienie PINB dla miasta Rybnika o uznaniu zarzutów E. T. za nieuzasadnione.

Rozpoznając zaś zażalenie Z. N. na postanowienie organu pierwszej instancji nr [...] Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...] umorzył postępowanie zażaleniowe. Jako podstawę tego orzeczenia wskazał art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 144 kpa. W jego uzasadnieniu stwierdził, że rozpoznanie zażalenia Z. N. było bezprzedmiotowe z dwóch powodów. Po pierwsze dlatego, że ocena zakwestionowanego przez Z. N. postanowienia została dokonana już wcześniej postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r., wydanym po rozpoznaniu zażalenia E. T..

Po drugie Z. N. nie jest stroną postępowania w którym organ pierwszej instancji wydał postanowienie nr [...], a to z tego względu, że zostało ono wydane w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym tylko w odniesieniu do E. T., w oparciu o wystawiony jedynie w stosunku do niej tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. Nadto organ odwoławczy podniósł, że Z. N. nie wniósł zażalenia na postanowienie wierzyciela z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...], którym organ ten stwierdził niedopuszczalność wniesionych przez niego zarzutów w sprawie prowadzenia w stosunku do niego egzekucji należności pieniężnych objętych tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. Postanowienie to uzyskało zatem przymiot ostateczności.

W skardze do sądu administracyjnego na ww. postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia [...] lipca 2008 r. o umorzeniu postępowania zażaleniowego Z. N. wniósł o jego uchylenie jako wydanego z naruszeniem treści art. 7 i art. 8 kpa. Zarzucił, że w złożonym zażaleniu kwestionował stanowisko wierzyciela dotyczące "jego sprawy", gdyż jego sprawa i sprawa E. T. są ściśle ze sobą związane, dotyczą bowiem tego samego przedmiotu. Oboje też "wnieśli ściśle powiązane ze sobą zarzuty kwestionując prowadzenie egzekucji". Przez nierozpoznanie jego zażalenia merytorycznie doszło do naruszenia jego słusznego interesu oraz zasady prawdy obiektywnej.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w uzasadnieniu wyroku wskazał, że skarga zasługuje na uwzględnienie albowiem zaskarżone postanowienie zostało wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem art. 138 § 1 pkt 3 w zw. z art. 144 kpa oraz w zw. z art. 34 § 1 i art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Uznając, że Z. N. nie miał interesu prawnego, a w konsekwencji nie był stroną postępowania w sprawie egzekucji grzywny wymierzonej E. T. w celu przymuszenia wykonania obowiązku rozbiórki części budynku, uszło uwadze organu odwoławczego, że grzywna ta została nałożona prawomocnym postanowieniem PINB dla miasta Rybnika [...] marca 2004 r. łącznie również na skarżącego. Organ egzekucyjny obowiązku niepieniężnego uznał bowiem, że zapłacenie przez jednego ze zobowiązanych z grzywny zwalnia z jej uiszczenia drugiego ze zobowiązanych. W takiej zaś sytuacji nie można przyjąć, że wynik sprawy w przedmiocie zarzutów wniesionych w postępowaniu dotyczącym egzekucji tej grzywny od jednego ze zobowiązanych nie rzutuje na stanowisko drugiego zobowiązanego, gdy zarzut oparty jest na treści art. 33 pkt 1 ustawy, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie.

Jak wynika z art. 34 § 1 organ egzekucyjny jest w przypadku zgłoszenia takiego zarzutu związany stanowiskiem wierzyciela. W sytuacji gdyby wierzyciel taki zarzut uwzględnił prowadziłoby to do umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 ustawy. Gdyby np. przyjąć, że zarzut opierał się na wykonaniu obowiązku, to jego uwzględnienie w odniesieniu do E. T. skutkowałoby umorzeniem postępowania również w przedmiocie egzekucji grzywny od skarżącego. Z tego też względu nie było podstaw do umorzenia postępowania zażaleniowego, jak to uczynił organ odwoławczy zaskarżonym postanowieniem.

Brak było również zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, że postępowanie z zażalenia Z. N. stało się bezprzedmiotowe z tego względu, iż postanowieniem z dnia poprzedniego tj. z [...] lipca 2008 r. nr [...] utrzymano w mocy zaskarżone zażaleniem postanowienie wierzyciela nr [...], a to po rozpoznaniu wniesionego również na to postanowienie zażalenia przez E. T.. Należy bowiem z całą stanowczością stwierdzić, że niedopuszczalnym było rozpoznanie obu tych zażaleń odrębnymi postanowieniami, zwłaszcza w sytuacji gdy zażalenia zostały wniesione w jednym czasie. Zażalenia te dotyczyły bowiem tego samego postanowienia, a więc wniesione zostały w tej samej sprawie, która też powinna być zakończona jednym orzeczeniem organu odwoławczego, a to w sytuacji gdy nie zostało wykazane i podnoszone aby którekolwiek z tych zażaleń zawierało braki formalne, które nie zostały w odpowiednim trybie usunięte.

W konsekwencji postanowienie z dnia [...] lipca 2008r. dotknięte jest zdaniem Sądu wadą nieważności. Załatwienie jednej sprawy, również mającej charakter wpadkowy (w związku z art. 123 § 2) nie może bowiem nastąpić dwoma orzeczeniami. Taka możliwość nie wynika zdaniem Sądu z żadnego obowiązującego przepisu. Prowadzi to do wniosku, że postanowienie z dnia [...] lipca 2008r. zapadło bez podstawy prawnej w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 126 kpa.

W świetle treści przedstawionych akt administracyjnych nie można podzielić też zajętego w zaskarżonym postanowieniu stanowiska, że skarżący nie wniósł zażalenia na postanowienie wierzyciela z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności wniesionych przez niego zarzutów. Stwierdzenie to nie uwzględnia bowiem faktu, że jak już naprowadzono wyżej, w dniu 3 sierpnia 2007 r. wpłynęły do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta Rybnika cztery zażalenia, dwa wniesione przez skarżącego oraz dwa wniesione przez skarżącego w imieniu E. T.. Podniesiono w nich różne zarzuty, a ich analiza dawała podstawę do przyjęcia, że dwa z tych zażaleń (karta 95 i 97 akt administracyjnych) dotyczyły właśnie postanowienia wierzyciela nr [...], skoro kwestionuje się w nich stanowisko wierzyciela o stwierdzeniu niedopuszczalności wniesionych zarzutów oraz nawiązuje się do treści art. 34 § 1a ustawy, na którym to postanowienie zostało oparte.

Chociaż w części nagłówkowej tych zażaleń wymieniono postanowienie nr [...], to ich treść wskazuje, że dotyczyły one postanowienia nr [...]. Tak też zostały one potraktowane przez organ I instancji, co wynika z treści zawiadomienia o wniesionych zażaleniach (k. 98 akt adm.) oraz z pisma przewodniego tego organu do organu odwoławczego z dnia 8 sierpnia 2007 r. (karta 100 akt adm.), co całkowicie uszło uwadze Śląskiemu Wojewódzkiemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w Katowicach. Jego obowiązkiem było zaś rozpoznanie również zażaleń na to drugie postanowienie. Co najwyżej, gdyby powziął on wątpliwości, co do przedmiotu zaskarżenia tymi zażaleniami, to powinien on tę kwestię wcześniej wyjaśnić z autorami tych zażaleń, czego nie uczynił.

Sąd nakazał organowi odwoławczemu, by przy ponownym rozpatrywaniu sprawy rozpoznał merytorycznie wniesione przez skarżącego zażalenie na postanowienie wierzyciela z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...], zaś wcześniej wdrożył z urzędu postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności wydanego w tej samej sprawie swojego postanowienia z dnia [...] lipca 2008 r. Nr [...]. Po stwierdzeniu nieważności tego postanowienia, zażalenia skarżącego i E. T. rozpoznać powinien jednym postanowieniem. Odrębnym postanowieniem rozpozna zaś zażalenia zobowiązanych na postanowienie wierzyciela z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zarzutów wniesionych przez Z. N..

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego, zarzucając mu:

1. – naruszenie przepisów postępowania, a to art. 50 § 1 i 2 oraz art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 28 k. p. a. w zw. z art. 18 i art. 1 a pkt 20 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zwanej dalej u.p.e.a.), poprzez uznanie za stronę postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 23 stycznia 2007 r. wyłącznie przeciwko zobowiązanej E. T. także innego zobowiązanego Z. N., będącego stroną innego postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie odrębnego tytułu wykonawczego również z dnia 23 stycznia 2007 r., tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.,
2. – naruszenia przepisu postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a. w zw. z art. 34 § 1a i § 2 i § 5 u.p.e.a., poprzez nieuwzględnienie dyspozycji tej normy prawnej przy ocenie interesu prawnego Z. N. do zaskarżania rozstrzygnięć dotyczących E. T., tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a.,
3. – naruszenia prawa procesowego, a to art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. p.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie, tj. na przesłance wynikającej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a..

Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że pogląd wyrażony przez Sąd Administracyjny I instancji jest nietrafny.

WSA w Gliwicach przyznał interes prawny w postępowaniu egzekucyjnym należności o charakterze pieniężnym, toczącym się przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na E. T., także Z. N. ze względu na błędne wystawienie przez organ I instancji łącznie na obu zobowiązanych grzywny w celu przymuszenia postanowieniem z dnia [...] marca 2004 r. Przy czym podnieść należy, że wadliwość tego postanowienia wytknął właśnie WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 8 grudnia 2005 r., sygn. akt II SA/Gl 459/04.

Skarżący nie zgadza się z tezą, aby wyżej wskazane, wadliwie wydane postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia, wywarło na dalszy etap postępowania egzekucyjnego taki skutek, jaki przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.

Z racji tego, iż organ I instancji wydał nieprawidłowo postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia nie sposób wywieść, aby zobowiązani mogli być stronami postępowań egzekucyjnych toczących się na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych w stosunku do innych osób i to niezależnie, że źródło obowiązku jest to samo - obowiązek wykonania rozbiórki określonego obiektu budowlanego oraz niezależnie od tego, że organ I instancji błędnie wskazał (co nie miało znaczenia prawnego), iż zobowiązani są solidarnie zobowiązani do uiszczenia grzywny.

Zdaniem skarżącego zaskarżone rozstrzygnięcie nie uwzględnia tego, iż w przypadku potwierdzenia się okoliczności wykonania obowiązku - rozbiórki przedmiotowej części obiektu budowlanego musiałoby to spowodować umorzenie postępowania egzekucyjnego również w stosunku do Z. N., głównie z tego powodu, że prowadzenie postępowania egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy w sytuacji, zaistnienia przesłanki z art. 7 § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zgodnie bowiem z dyspozycją wyżej wskazanego przepisu stosowanie środka egzekucyjnego jest niedopuszczalne, gdy egzekwowany obowiązek o charakterze pieniężnym lub niepieniężnym został wykonany albo stał się bezprzedmiotowy.

Bez znaczenia jest wówczas to czy Z. N. uznany zostanie za stronę postępowania egzekucyjnego należności o charakterze pieniężnym toczącego się z wniosku wierzyciela Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta Rybnika przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w stosunku do E. T., gdyż jeżeli wykonana zostałaby rozbiórka przedmiotowej części obiektu budowlanego, to Z. N. nie musiałby posiadać przymiotu strony w postępowaniu egzekucyjnym należności o charakterze pieniężnym toczącym się przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w stosunku do E. T., żeby skutecznie zabezpieczyć swój interes prawny.

Podnieść należy, że na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela zobowiązanemu służy zażalenie. Gdy zobowiązany już wcześniej wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wtedy wierzyciel wydaje postanowienie o niedopuszczalności zgłoszonych zarzutów na podstawie art. 34 § 1a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na postanowienie o niedopuszczalności zarzutów nie przysługuje stronie zażalenie.

Zawarte w uzasadnieniu wyroku Sądu I instancji wskazania co do dalszego postępowania wykraczają znacznie poza zakres poddanego kontroli sądowej postanowienia. Nawet gdyby przyznać, iż prawidłowy jest pogląd wyrażony w uzasadnieniu wspomnianego wyżej wyroku WSA w Gliwicach, iż Z. N. zaskarżył również postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta Rybnika nr [...] z dnia [...] lipca 2007r., to należy zauważyć, że zażalenie to nie może być przez organ II instancji rozpatrzone merytorycznie, albowiem jest pewne, że na postanowienie wydane na podstawie 34 § 1 a u.p.e.a. nie służy zażalenie. W tym zakresie uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie jest zgodne z prawem.

Nieprawidłowe jest również stanowisko WSA w Gliwicach przyznające przymiot strony Z. N. w sprawie egzekucji należności pieniężnej w stosunku do E. T., wszczętej w oparciu o tytuł wykonawczy wystawiony przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta Rybnika tylko na tę osobę. W tej sprawie Z. N. nie posiada indywidualnego interesu prawnego ani obowiązku. Z tych samych powodów E. T. nie jest stroną postępowania egzekucyjnego, które prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego w stosunku do Z. N.. Nawet gdyby przyjąć, że Z. N. jest również stroną postępowania, które prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego w stosunku do E. T., to z uwagi na fakt, iż skorzystał on już wcześniej z przysługujących mu gwarancji procesowych, merytoryczne rozpatrzenie jego zażalenia na postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla miasta Rybnika z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] nie jest możliwe.

Bo przecież Z. N. już na etapie postępowania egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym wniósł skutecznie zarzuty, które zostały uznane za nieuzasadnione przez organy zarówno I jak i II instancji, a następnie przez WSA w Gliwicach.

Zauważyć również trzeba, że Z. N. jak i E. T. w swych zarzutach podnoszą okoliczności tożsame z tymi, które zostały ocenione jako nieuzasadnione wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8.12.2005 r. sygn. akt II SA/Gl 460/04. Co prawda zarzuty te zostały wniesione w postępowaniu egzekucyjnym obowiązku o charakterze niepieniężnym toczącym się przed Powiatowym Inspektorem Nadzoru Budowlanego dla miasta Rybnika, które jest postępowaniem odrębnym od postępowania egzekucyjnego należności o charakterze pieniężnym toczącym się przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego, to jednak w istocie żadne zarzuty, które zostały zgłoszone w trakcie pierwszego z tych postępowań, nie mogą być już skutecznie podnoszone w trakcie drugiego z tych postępowań, gdy będą ze sobą tożsame.

Jednakże nie można nie zauważyć, że gdyby zarzut Z. N. tyczący okoliczności rzekomego wykonania obowiązku rozbiórki okazał się prawdziwy, to grzywna w celu przymuszenia zostałaby umorzona (zob. art. 125 § 1 u.p.e.a). To z kolei czyniłoby niedopuszczalnym postępowanie egzekucyjne przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego skierowane na przymusowe ściągnięcie nałożonej wcześniej grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązku rozbiórki.

Niemniej jednak z takim stanem faktycznym nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Na żadnym bowiem etapie sprawy E. T. bądź Z. N. nie wskazują, aby wykonali nakaz rozbiórki, a wręcz przeciwnie podnoszą argumenty świadczące o ich spornym negatywnym stosunku do takiego rozwiązania, który wynika stąd, iż osoby te uważają, że wykonanie nakazu rozbiórki doprowadzi do niepowetowanej szkody jak i podważenia ekonomicznych podstaw ich egzystencji i będzie realizacją orzeczenia oderwanego od słusznego interesu strony.

Poza tym zaskarżony wyrok narusza zasadę wyrażoną wart. 153 p.p.s.a., wobec istnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 grudnia 2005r. sygn. akt II SA/Gl 460/04. Rozstrzygnięciem tym przesądzono już bowiem kwestię zarzutów, mogących być podniesione w trakcie postępowania egzekucyjnego. Skarżący stoi na stanowisku, że zarzuty podnoszone na etapie postępowania egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym i skutecznie oddalone przez organy I i II instancji, a następnie Sąd, nie mogą być powtórnie podstawą do inicjowania kolejnych postępowań zażaleniowych i sądowych, w których roztrząsałoby się identyczne, zgłoszone już we wcześniejszych zarzutach okoliczności, co miałoby mieć miejsce na etapie postępowania egzekucyjnego należności o charakterze pieniężnym, który układ procesowy może zaistnieć w przypadku grzywny w celu przymuszenia.

Ponadto prawidłowa wykładnia art. 34 § 1 a u.p.e.a. prowadzi do wniosku, iż tymże "innym postępowaniem administracyjnym, podatkowym lub sądowym" w stosunku do postępowania egzekucyjnego należności o charakterze pieniężnym jest właśnie postępowanie administracyjne i sądowe, które toczyło się na etapie postępowania egzekucyjnego obowiązku o charakterze niepieniężnym i w którym rozpoznano dane zarzuty. Wyrok Sądu I instancji daje przyzwolenie na ponowne rozpoznawanie zarzutów już wcześniej rozpoznanych przez organy w postępowaniu administracyjnym oraz przez Sąd Administracyjny.

W odpowiedzi na skargę Z. N. wskazał, iż niezrozumiałym dla niego jest upór zmierzający do wykonania decyzji z dnia [...] stycznia 2002r., mimo, że żadne reakcje nie przemawiają za jej wykonaniem. Przybudówka nikomu nie przeszkadza, a wykonanie decyzji przekracza możliwości finansowe i logistyczne zobowiązanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie przesłanki skutkujące nieważnością postępowania, które jednakże w niniejszej sprawie nie występują.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw a tym samym nie mogła zostać uwzględniona.

Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej, stwierdzić należy, że istotą problemu prawnego występującego w sprawie niniejszej jest, jak słusznie stwierdził Sąd I instancji kwestia konsekwencji węzła solidarności łączącego Z. N. i E. T. w zakresie grzywny w celu przymuszenia nałożonej postanowieniem z [...] marca 2004r. Postanowienie to, wprawdzie bezspornie wadliwe, nadal pozostaje w obrocie prawnym, wobec oddalenia przez sąd administracyjny wniesionej na nie skargi. Zatem, wbrew stanowisku kasatora samo wytknięcie przez sąd wadliwości postanowienia o nałożeniu grzywny na oboje dłużników nie czyni bezprzedmiotowym istniejącej między nimi relacji prawnej, skoro postanowienie to stało się prawomocne. W jego wykonaniu wydane zostały wprawdzie tytuły wykonawcze w stosunku do każdego z dłużników oddzielnie, jednakże w dalszym toku postępowania, ustalając krąg stron postępowania należy uwzględniać wpływ podejmowanych czynności na sferę uprawnień i obowiązków dłużników wynikających z egzekwowanego postanowienia.

Skoro zaś ewentualne uwzględnienie zarzutów jednego z dłużników mogłoby spowodować umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości (art. 34 ust. 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1996 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229 poz. 1954 ze zm.), to nie można w sytuacji solidarnej odpowiedzialności obojga dłużników z tytułu egzekwowanego obowiązku twierdzić, że brak jest interesu prawnego jednego z dłużników do udziału w postępowaniu związanym z tytułem skierowanym wobec drugiego z nich. Wytyczne sądu I instancji, co do konieczności stwierdzenia nieważności postanowienia, którym rozpoznano wyłącznie zażalenie E. T., pomimo wpłynięcia także zażalenia skarżącego jest konsekwencją oczywistej konieczności wspólnego rozpoznania wszelkich środków odwoławczych od określonego aktu (decyzji lub postanowienia). Bezprzedmiotowe są rozważania organu wnoszącego skargę kasacyjną, dotyczące celowości merytorycznego rozpatrywania zażalenia, skoro zostało ono wniesione w terminie przez podmiot posiadający przymiot strony. Nie jest rzeczą organu odwoławczego analizowanie celowości wnoszenia przez stronę środków odwoławczych.

Podkreślić należy zarazem, że użyty w wytycznych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku zwrot iż należy "odrębnym postanowieniem rozpoznać zaś zażalenia zobowiązanych na postanowienie wierzyciela z dnia [...] lipca 2007 r. Nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności zarzutów wniesionych przez Z. N." należy rozumieć w ten sposób, że należy wydać przewidziane przepisami prawa postanowienie odnoszące się do faktu wniesienia przez skarżącego zażalenia na wymienione postanowienie. Sąd I instancji bynajmniej nie przesądził jakiej treści powinno być to postanowienie organu II instancji.

Podniesienie w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 50 § 1 i 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji sugeruje, że zdaniem kasatora strona skarżąca nie była w ogóle uprawniona do wniesienia skargi do sądu administracyjnego na postanowienie umarzające postępowanie zażaleniowe – wszczęte złożeniem przez Z. N. zażalenia na postanowienie uznające za nieuzasadnione zarzuty E. T.. Nie można tego poglądu podzielić. Adresatem zaskarżonego postanowienia o umorzeniu postępowania zażaleniowego jest skarżący i stanowi ono wyraz oceny jego uprawnień w postępowaniu egzekucyjnym. Przysługuje mu zatem prawo wniesienia skargi do sądu administracyjnego i domagania się od tego sądu kontroli zgodności z prawem tego postanowienia.

Istota zaskarżonego do sądu I instancji postanowienia ograniczała się do oceny, że Z. N. nie przysługuje status strony w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego wobec E. T.. Nie rozstrzyga ono bynajmniej o zasadności wniesionych zarzutów, czy ich dopuszczalności. Zatem zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 34 § 1a i § 2 i § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, poprzez nieuwzględnienie tej normy prawnej przy ocenie interesu prawnego Z. N. do zaskarżania rozstrzygnięć dotyczących E. T. nie mógł być uwzględniony, skoro przepisy art. 34 § 1a i § 2 i § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dają wyłącznie podstawę do orzeczenia o niedopuszczalności wniesionego zarzutu, a nie odnoszą się do statusu strony postępowania.

Trudno wyjaśnić przyczynę powołania wśród podstaw kasacyjnych art. 145§1 pkt 2 p.p.s.a., skoro zaskarżony wyrok nie stwierdza nieważności postanowienia na które wniesiono skargę, ani też kasator nie twierdzi, że sąd winien orzeczenie takie wydać.

Z podobnych do wskazanych powyżej powodów nie sposób podzielić także zarzutu dotyczącego naruszenia art. 153 p.p.s.a. Skarżący naruszenia tego dopatruje się w pominięciu przez sąd I instancji kwestii oceny zasadności zarzutów dokonanej we wcześniejszym wyroku WSA w Gliwicach. Ponownie podkreślić należy, że rozstrzygnięcie dokonane zaskarżonym w niniejszej sprawie wyrokiem dotyczy jedynie oceny statusu strony w postępowaniu egzekucyjnym i jej konsekwencji procesowych, a nie merytorycznej oceny zasadności postanowień rozstrzygających o wnoszonych przez strony zarzutach.

Końcowo należy zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu wyroku sądu I instancji – na jego stronie 6 – wersy 10-11 powołano dwukrotnie sygnaturę postanowienia nr [...] – choć z kontekstu zdania wynika w sposób nie budzący wątpliwości, że chodziło w nim o uznanie, że skarżący wniósł zażalenie także na postanowienie nr [...]. Tego rodzaju omyłka pisarska powinna zostać przez Sąd I instancji sprostowana z urzędu, by uniknąć ewentualnych błędów w postępowaniu w dość skomplikowanej sytuacji procesowej występującej w niniejszej sprawie.

Uznając podniesione przez stronę skarżącą w skardze kasacyjnej zarzuty za pozbawione podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił ją na podstawie art. 184 p.p.s.a.