Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 października 2004 r. oddalił skargę T. i F. K. na decyzję Ministra Kultury z dnia [...] grudnia 2002 r. utrzymującą w mocy decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] września 2002 r. wydaną podstawie art. 28 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 15 lutego 1962 r. o ochronie dóbr kultury (tekst jedn. Dz. z 1999 r. Nr 98, poz. 1150 ze zmianami) nakazującą T. i F. K. rozebranie ogrodzenia trwałego działki Nr [...] w P., wzniesionego w stumetrowym pasie ochrony konserwatorskiej wału międzyfortecznego okalającego forty wpisane do rejestru zabytków.
W uzasadnieniu wyroku sąd wskazał, że okoliczności sprawy są bezsporne, a zaskarżonej decyzji nie można zarzucić dowolności. Decyzja ta znajduje pełne oparcie w przepisie art. 28 ust. 1 pkt 2 pow. ustawy. Ogrodzenie wykonano samowolnie, w sposób, który spowodował zniszczenie obwałowania drogi fortecznej poprzez usytuowanie na niej podmurówki betonowej, trwałych betonowych słupów i drewnianych przęseł.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wnieśli T. i F. K., reprezentowani przez adwokata, wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.
Jako podstawy kasacji wskazano naruszenie art. 27 i 28 ustawy o ochronie dóbr kultury przez błędne ich zastosowanie kwalifikujące działania skarżących jako naruszające substancję zabytku wówczas, gdy ogrodzenie wykonane zostało na terenie przylegającym do zabytku i w żadnej mierze nie ingerowało w jego wygląd i substancję, a nadto jest zgodne z postanowieniem Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2001 r., w którym wskazano, że ogrodzenie nie może być wyższe niż 1,5 m, ma być ażurowe, harmonizujące z projektowana zabudowę w zakresie formy i materiałów. Zarzucono także naruszenie art. 21 i 64 Konstytucji RP. Zdaniem autora skargi - tak daleko posunięta ingerencja w prawo własności jest sprzeczna z zasadami Konstytucji, wyrażonymi w tych artykułach. Decyzja narusza także zasadę równego traktowania obywateli wyrażoną w art. 32 Konstytucji. Zdaniem autora skargi inni właściciele okolicznych działek położonych w obrębie fortów również wznieśli ogrodzenia i konserwator zabytków nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń.
Zarzucając naruszenie przepisów postępowania autor skargi wskazał przepis art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). Zdaniem autora skargi naruszenie tego przepisu polegało na nieuwzględnieniu przez sąd wniosku skarżących dotyczącego przeprowadzenia dowodu z dokumentacji fotograficznej, przedłożonej sądowi, która, w ocenie skarżących była niezbędna dla wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy jak i zbadania, czy nie nastąpiło naruszenie konstytucyjnej zasady równości stron.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W sprawie niesporne jest, że część nieruchomości należącej do skarżących (działka Nr...) znajduje się w przedpolu XIX-wiecznego założenia fortecznego, które decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] października 1968 r. wpisane zostało do rejestru zabytków. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie dóbr kultury ochronie prawnej przewidzianej w przepisach tej ustawy podlegają dobra kultury, zwane w ustawie "zabytkami" wpisane do rejestru zabytków. Przepis art. 27 ust. 1 pow. ustawy wprowadza zakaz m.in. zabudowywania, rozkopywania i dokonywania wszelkich innych zmian w zabytku – bez zezwolenia właściwego wojewódzkiego konserwatora zabytków. Ogrodzenie, którego dotyczy decyzja zaskarżona do sądu I instancji zostało wzniesione na tej części nieruchomości skarżących, która stanowi zabytek w rozumieniu pow. ustawy. Wbrew zarzutom autora skargi kasacyjnej inwestorzy nie uzyskali zgody wojewódzkiego konserwatora zabytków na wybudowanie ogrodzenia w tej części nieruchomości.
Powołane w skardze kasacyjnej postanowienie z dnia [...] marca 2001 r. w sprawie uzgodnienia projektu decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu w związku z zamierzoną budową budynku mieszkalnego zawierało warunek, iż działkę Nr [...] w granicach strefy ochrony konserwatorskiej należy zagospodarować zielenią niską, która nie powinna tworzyć dużych zwartych skupisk. Warunek dotyczący wysokości ogrodzenia nie odnosił się więc do tej części nieruchomości i w żadnym razie nie może być traktowany jako zezwolenie na wykonanie ogrodzenia na objętej ochroną konserwatorską części nieruchomości. Niezasadny jest zarzut, że sąd I instancji naruszył konstytucyjną zasadę ochrony własności wyrażoną w art. 21 i 64 Konstytucji RP. Własność nieruchomości nie jest prawem nieograniczonym. Zgodnie z art. 64 ust. 3 Konstytucji RP oraz art. 140 Kc granice władztwa nad gruntem przysługującego właścicielowi wyznaczają przepisy prawa (obowiązujących ustaw), zasady współżycia społecznego oraz społeczno-gospodarcze przeznaczenie własności.
W tak oznaczonych granicach właściciel, z wyłączeniem innych osób, może korzystać z gruntu, rozporządzać nim, a także dokonywać jego zabudowy. Granice władztwa nad gruntem w zakresie wykorzystania gruntu pod zabudowę zakreślają m.in. przepisy pow. ustawy o ochronie dóbr kultury, w tym przede wszystkim powołany wyżej przepis art. 27 tej ustawy.
Nie jest także zasadny zarzut skargi kasacyjnej, że sąd I instancji naruszył konstytucyjna zasadą równego traktowania obywateli motywowany tym, iż oddalając skargę na decyzję Ministra Kultury nakazującą przywrócenie zabytku do poprzedniego stanu sąd nie uwzględnił faktu, że właściciele sąsiednich nieruchomości, którzy również wykonali ogrodzenia w pasie ochrony konserwatorskiej i nie otrzymali takiego nakazu. Konstytucyjna zasada równości wobec prawa nie może pozostawać w sprzeczności z zasadą praworządności. Niezgodne z prawem działanie innych osób znajdujących się w takiej samej sytuacji faktycznej i prawnej nie rodzi więc dla skarżącego prawa do postępowania w ten sam sposób.
W okolicznościach sprawy niniejszej bezzasadny jest zarzut naruszenia przez sąd I instancji art. 106 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegającego na nie uwzględnieniu przez sąd wniosku skarżących dotyczącego przeprowadzenia dowodu z dokumentacji fotograficznej. Przede wszystkim należy wyjaśnić, że zgodnie z tym przepisem w postępowaniu przed sądem administracyjnym postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodów z dokumentów. Dopuszczenie jakichkolwiek innych dowodów, poza dowodami z dokumentów jest więc niedopuszczalne.
Na marginesie jedynie należy dodać, że przesłankami prowadzenia przez sąd uzupełniającego postępowania dowodowego są: konieczność wyjaśnienia istotnych okoliczności oraz niespowodowanie nadmiernego przedłużenia postępowania w spawie. W sprawie niniejszej nie zachodziła potrzeba dodatkowych wyjaśnień, skoro niesporna była okoliczność podstawowa, przesądzająca o wyniku spraw, tj. wybudowanie ogrodzenia na terenie objętym ochroną konserwatorską, bez zezwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków.
Biorąc powyższe pod uwagę Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 pow. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzekł jak w sentencji.