Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 10 października 2007 r. sygn. akt III SA/Kr 739/07 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę J. R. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia terminu do odbycia zasadniczej służby wojskowej.
Wyrok ten wydano w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy: Pismem z dnia [...] złożonym w dniu [...] (do L.dz. [...] z dnia [...].) J. R. zwrócił się do Wojskowej Komendy Uzupełnień w N. o odroczenie (nie powoływanie go do odbycia) służby wojskowej ze względu na sprawy osobiste. Na uzasadnienie podał, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego, w którym musi pracować, gdyż jego rodzice są przewlekle chorymi inwalidami i nie może liczyć na ich pomoc w pracy na roli. Na poparcie swych twierdzeń dołączył kserokopie zaświadczeń o stanie zdrowia rodziców i kserokopię aktu notarialnego z dnia [...] stanowiącego "Umowę o dożywocie" na okoliczność przekazania mu w trybie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz.
- gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha w zamian za rentę rolniczą dla T. R. i dożywocie dla K. R. i T. R..
Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojskowa Komenda Uzupełnień w N. na podstawie art. 39 ust. 3 oraz ust. 5 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004r. Nr 241, poz. 2416 ze zm.) nie odroczyła J. R. odbycia zasadniczej służby wojskowej. W motywach tego rozstrzygnięcia podano, iż poborowy J. R. korzystał już z odroczenia "ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne", a skoro zgodnie z przepisami odroczenia takiego udziela się tylko jeden raz na okres od trzech do dwunastu miesięcy, to nie ma możliwości prawnej ponownego udzielenia takiego odroczenia z tego tytułu.
W odwołaniu od tej decyzji J. R. wniósł o odroczenie odbycia zasadniczej służby wojskowej z powodu trudnej sytuacji rodzinnej i ponowił argumenty związane z pogarszającym się stanem zdrowia rodziców wymagających jego opieki, jak również z koniecznością osobistej pracy w gospodarstwie rolnym.
Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. decyzją z dnia [...] Nr [...] w oparciu o przepis art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że wydana przez organ pierwszej instancji decyzja jest w pełni zgodna ze wskazanym w niej obowiązującym prawem.
W skardze na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Krakowie J. R. wniósł o jej uchylenie i zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 5 kodeksu cywilnego, które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Skarżący podkreślił, że jego zdaniem - art. 5 kodeksu cywilnego stanowi samodzielną podstawą prawną umożliwiającą uchylenie zaskarżonych decyzji administracyjnych, albowiem jest on normą uniwersalną stosowaną w różnych sytuacjach i postępowaniach. Do skargi dołączył m.in. poświadczenie zameldowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko.
Przed rozprawą w piśmie z dnia 21 września 2007 r. skarżący ponowił żądanie uchylenia zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 5 kodeksu cywilnego i podniósł, że jego [...] letnia matka cierpi na nowotwór, na którą to okoliczność przedstawił kserokopie dokumentów lekarskich. Podał, że we wspólnym mieszkaniu pozostaje także [...] letnia jego babka T. C., która jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Natomiast do kolejnego pisma z dnia 2 października 2007r. skarżący dołączył odpis skrócony aktu zgonu ojca T. R. zmarłego w dniu [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) uznał, że organy obu instancji wydając zaskarżone decyzje nie naruszyły prawa.
Sąd pierwszej instancji podkreślił, iż poza sporem pozostaje fakt, że J. R. ponownie ubiega się o odroczenie zasadniczej służby ze względu na ważne sprawy osobiste określone w art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2004 r., Nr 241, poz. 2416 ze zm.), jak też niesporna jest okoliczność wynikająca z akt administracyjnych, iż decyzją Nr [...] J. R. korzystał już z odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na "ważne sprawy osobiste" w okresie od dnia [...] do dnia [...].
W tym stanie faktycznym Sąd powołując treść przepisów stanowiących podstawę prawną wydanych w niniejszej sprawie decyzji, a to art. 39 ust. 3 i ust. 5 powołanej wyżej ustawy wyjaśnił, że z dyspozycji ust. 3 wskazanej normy prawnej wynika, iż odroczenia zasadniczej służby wojskowej można udzielić również ze względu na ważne sprawy osobiste lub rodzinne poborowego, a w szczególności związane z zaistnieniem trudnej sytuacji osobistej lub rodzinnej, które nie upoważniają do udzielenia poborowemu odroczenia z tytułu sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny albo z powodu konieczności załatwienia spraw związanych z prowadzeniem przez poborowego przedsiębiorstwa, gospodarstwa rolnego albo innej działalności gospodarczej. Natomiast w ust. 5 wskazanego przepisu przyjęto, że odroczenia, o którym mowa (...) w ust. 3, udziela się tylko jeden raz na okres od trzech do dwunastu miesięcy."
Przy uwzględnieniu powyższego zdaniem Sądu organy administracyjne słusznie wskazując na ustawową przeszkodę w ponownym udzieleniu odroczenia skarżącemu z powodu "ważnych spraw osobistych lub rodzinnych poborowego" w postaci art. 39 ust. 5 w związku z art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej Polskiej.
Dodatkowo Sąd mając na względzie opisywaną przez skarżącego jego sytuację życiową wskazał na treść art. 39 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 powołanej wyżej ustawy z którego wynikło, że odroczenia zasadniczej służby wojskowej udziela się poborowemu na jego udokumentowany wniosek ze względu na konieczność sprawowania bezpośredniej opieki nad członkiem rodziny wspólnie z nim zamieszkałym, który nie ukończył szesnastego roku życia lub został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji albo który ukończył siedemdziesiąty piąty rok życia, jeżeli nie ma innego pełnoletniego członka rodziny bliższego lub równego stopniem pokrewieństwa obowiązanego do sprawowania tej opieki, albo ze względu na obowiązek sprawowania opieki wynikającej z prawomocnego orzeczenia sądu - na czas sprawowania tej opieki, z zastrzeżeniem ust. 4;
Z kolei w ust. 4 przyjęto, iż odroczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 3, udziela się nie więcej niż trzy razy, każdorazowo na czas określony we wniosku, nie dłuższy jednak niż dwanaście miesięcy.
Jak podkreślił Sąd pierwszej instancji według twierdzeń skarżącego wspólnie z nim zamieszkałe osoby są w niezwykle trudnej sytuacji życiowej, a mianowicie: jego matka K. R. jest osobą uznaną za całkowicie niezdolną do pracy, a jego babka T. C., która ukończyła [...] lat - za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Okoliczności te jak zaznaczono po ich dostatecznym wyjaśnieniu i udokumentowaniu mogłyby wskazywać na inną podstawę odroczenia skarżącemu zasadniczej służby wojskowej, ale po pierwsze: na taką podstawę skarżący w ogóle nie powołuje się w złożonym i rozpatrywanym w tej sprawie wniosku, a po drugie z zalegającego w aktach urzędowego poświadczenia zameldowania na pobyt stały wydanego przez Urząd Gminy w M. w dniu [...] wynika, że pod adresem zamieszkania skarżącego - K. Nr [...] zameldowanym na pobyt stały jest także m.in. starszy brat skarżącego M. D. R. urodzony [...], a więc mający ukończone lat 25.
Konkludując Sąd podkreślił, że powoływanie się w postępowaniu administracyjnym na przepisy kodeksu cywilnego jest nieuzasadnione bowiem ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.) nie ma zastosowania w postępowaniu administracyjnym.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł pełnomocnik J. R. zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego a to ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej poprzez nieuwzględnienie w tej konkretnej sytuacji dyspozycji art. 39 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 powołanej ustawy, a jedynie przytoczenie treści tych przepisów w uzasadnieniu skarżonego wyroku. Zdaniem skarżącego, uwzględnienie rozstrzygnięć zawartych w dyspozycji powyższych przepisów powołanej ustawy, mogłoby skutkować -cytat za uzasadnieniem wyroku Sądu pierwszej instancji (str. 5) - "na inną podstawę odroczenia skarżącemu zasadniczej służby wojskowej".
Powołując się na powyższe, na podstawie art. 176 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniesiono o całkowite uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie tej sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
W motywach skargi kasacyjnej podniesiono, że zdaniem skarżącego, spornym pozostaje w tej sprawie przede wszystkim fakt pominięcia i nie zastosowania w niniejszej sprawie, przesłanki występującej w art. 174 ust. 1 ("naruszenie prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie").
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku zdaniem skarżącego trafnie zauważył, że w konkretnej sprawie, sytuacji, przepis art. 39 ust. 1 pkt 3 i ust. 4 powołanej ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. mógłby wskazywać na inną podstawę odroczenia zasadniczej służby wojskowej skarżącemu. Prawdą jest jak podano,że w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, skarżący na tę sytuację się nie powoływał. Jednocześnie przyznano, że Sąd pierwszej instancji nie dysponował dowodem gdyż J. R. tego dowodu na rozprawie w dniu 10 października 2007 r. nie przedstawił, a uzyskał go i przekazał pełnomocnikowi znacznie później, że w miejscu swojego zamieszkania - K. Nr [...] pozostaje wyłącznie sam ze schorowaną matką i niedołężną, w podeszłym wieku babką, dla których on, z racji prowadzenia gospodarstwa rolnego, jest jedynym źródłem utrzymania i opieki. Mianowicie co wynika z załączonego i potwierdzonego przez Urząd Gminy w M. jego starszy brat M. R., przebywa za granicą i z rodziną nie kontaktuje się.
Z tego też powodu, ta część uzasadnienia skarżonego wyroku zdaniem strony, w świetle przytoczonego i załączonego do niniejszej skargi kasacyjnej dokumentu, jest nieaktualna.
Skarżący, niejako na marginesie, zauważył, że cytując w skardze treść art. 5 Kodeksu Cywilnego, powoływał się jedynie na uniwersalną normę prawną mającą rację bytu w różnych sytuacjach faktycznych. Oczywisty pozostaje fakt, że intencją autora skargi nie była teza próby stosowania przepisów prawa cywilnego w postępowaniu administracyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 cytowanej wyżej ustawy tym samym sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny wyłącznie w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
W sprawie tej skarżący zarzuca Sądowi pierwszej instancji naruszenie prawa materialnego poprzez nie uwzględnienie innej przesłanki odroczenia zasadniczej służby wojskowej określonej w art. 39 ust. 1 pkt. 3 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, co czyniło by jego skargę uzasadnioną. Jednakże skarga kasacyjna w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim wskazać należy, iż norma art. 39 ust. 1 pkt. 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. Nr 241 z 2004 r. poz. 2416 ze zm.) pozwala na odroczenie zasadniczej służby wojskowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny wspólnie z nim zamieszkałym, który nie ukończył 16- tego roku życia lub został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy i do samodzielnej egzystencji,albo który ukończył 75 rok życia, jeżeli nie ma innego pełnoletniego członka bliższej rodziny lub równego stopniem pokrewieństwa obowiązanego do sprawowania tej opieki, albo ze względu na obowiązek sprawowania tej opieki z zastrzeżeniem ust. 4. Ten zaś przepis stanowi, że odroczenie o którym wyżej mowa udziela się nie więcej niż trzy razy każdorazowo na czas określony we wniosku, nie dłuższy niż 12 miesięcy.
Przepis ten wbrew wywodom skargi kasacyjnej nie mógł w chwili składania wniosku o odroczenie odbycia zasadniczej służby wojskowej jak i w toku postępowania administracyjnego w tej sprawie znaleźć zastosowania, albowiem skarżący w tym czasie nie wyczerpywał znamion tej regulacji. Odrębną kwestią, jest również to, że podstawą żądania strony wszczynającego postępowanie administracyjne było żądanie odroczenia zasadniczej służby wojskowej z uwagi na ważne sprawy osobiste a więc w oparciu o przepis art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej i to żądanie określiło granice sprawy administracyjnej.
Jednocześnie zauważyć w tym miejscu należy, iż podstawową zasadą wykonywania przez sądy administracyjne sądowej kontroli legalności zaskarżonych decyzji, jest dokonywanie tej kontroli z uwzględnieniem stanu prawnego obowiązującego w dacie wydania decyzji i na podstawie materiału dowodowego zebranego do chwili jej wydania. Zamiany stanu prawnego powstałe po wydaniu zaskarżonej decyzji, zmiana okoliczności faktycznych, oraz ewentualne zgłoszenie przez stronę nowych wniosków lub żądań są okolicznościami, która nie mogą mieć wpływ na wynik sądowej kontroli decyzji.
Jak wyżej już zauważono skarżący złożył wniosek o odroczenie zasadniczej służby wojskowej z uwagi na ważne sprawy osobiste o jakich mowa w dyspozycji art. 39 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej gdyż jego sytuacja prawna i faktyczna w tym czasie mogła uzasadnić złożenie tylko takiego wniosku. Lecz z uwagi na fakt, skorzystania już przez stronę z odroczenia odbycia zasadniczej służby wojskowej na tej podstawie i braku prawnych możliwości ponownego odroczenia w tym zakresie słusznie organy wojskowe odmówiły odroczenia zasadniczej służby wojskowej ze względu na ważne sprawy osobiste. Zatem trafnie przyjął Sąd pierwszej instancji, iż zaskarżone decyzje nie naruszają prawa.
Przedstawione zaś w skardze okoliczności nie pozwalały Sądowi pierwszej instancji na zastosowanie przepisu prawa materialnego zarzuconego w skardze kasacyjnej. Niewątpliwie w chwili wydawania zaskarżonych decyzji w tym decyzji ostatecznej z dnia [...] wspólnie ze skarżącym, jego rodzicami, siostrą oraz babcią T. C. urodzoną [...], zamieszkiwał jego starszy brat R. M. D. urodzony [...], który był także zobowiązany do sprawowania opieki nad członkami rodziny, co trafnie zauważono w motywach zaskarżonego wyroku a tym samym uniemożliwiało to zastosowanie normy art. 39 ust. 1 pkt. 3 omawianej ustawy.
Z dołączonego do skargi kasacyjnej "potwierdzenia" z dnia [...] sporządzonego przez J. R. i K. R. wynika, że M. D. R. przebywa zagranicą od [...] nie kontaktują się z rodziną. Okoliczność ta jak również i śmierć ojca skarżącego, która nastąpiła [...] (dowód skrócony akt zgonu Nr [...] USC w L.) nie mogły wpłynąć na wynik sądowej kontroli legalności zaskarżonych decyzji albowiem zaistniały już po wydaniu decyzji ostatecznej w tej sprawie. Również dołączone do akt orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w N. z dnia [...] o uznaniu K. R. za całkowicie niezdolną do pracy do [...] wydane zostało już po ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej właśnie decyzją Szefa Wojskowego Sztabu Wojskowego w K. z dnia [...]. Okoliczność ta świadczy także o tym, iż na dzień wydania decyzji ostatecznej również i matkę skarżącego oraz żyjącego wówczas ojca strony należało uznać za osoby, które uprawnione były do sprawowania opieki nad małoletnią wówczas R. A. A. (ich córką) jak i babką skarżącego T. C..
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, iż zmiana okoliczności faktycznych po wydaniu ostatecznej decyzji o odmowie odroczenia zasadniczej służby wojskowej nie mogła spowodować zastosowania wskazanego w skardze kasacyjnej art. 39 ust. 1 pkt. 3 w związku z ust. 4 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem w chwili podejmowania decyzji ostatecznej dnia [...] nie zaistniały przesłanki wyczerpujące dyspozycję tej normy prawnej.
Jedynie informacyjnie w tym miejscu należy wskazać, że zaistniałe już po wydaniu zaskarżonej decyzji powyższe okoliczności sprawy mogą stać się ewentualnie przedmiotem odrębnego wniosku do organów wojskowych o odroczenie służby wojskowej.
Dlatego też mając powyższe na uwadze uznać należy, iż skarga kasacyjna złożona w tej sprawie nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.
Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.