Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 20 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę R. P. na decyzję Wojewody Lubelskiego z [...] stycznia 2008 r. w przedmiocie wymeldowania.
W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.
Pismem z 14 maja 2007 r. P. P., będący właścicielem budynku mieszkalnego położonego w Ł. [...], zwrócił się do Wójta Gminy Sawin o wymeldowanie brata R. P. z pobytu stałego w tym lokalu, wskazując, że wymieniony pod powyższym adresem nie zamieszkuje.
Decyzją z [...]sierpnia 2007 r. Wójt Gminy Sawin, na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.), orzekł o wymeldowaniu R. P. z lokalu położonego w Ł. [...]. Uzasadniając swoje stanowisko stwierdził, że osoba, wobec której orzeczono wymeldowanie, opuściła sporny lokal jesienią 2005 r., zabierając ze sobą rzeczy osobiste i zamieszkuje w C. Według organu, opuszczenie lokalu mogło nie być w pełni dobrowolne, jednakże R. P. od chwili opuszczenia miejsca zamieszkania nie podjął żadnych działań zmierzających do modernizacji własnego lokalu. Decyzją z [...] września 2007 r. Wojewoda Lubelski, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji, wskazując na konieczność wyjaśnienia oczywistych sprzeczności pomiędzy twierdzeniami R. P. oraz jego brata odnoszących się do rzeczywistego przebywania osoby wymeldowywanej na terenie posesji w Ł. [...].
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wójt Gminy Sawin decyzją z [...] grudnia 2007 r. orzekł ponownie o wymeldowaniu R. P. z pobytu stałego w lokalu w Ł. [...]. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Lubelskiego z [...] stycznia 2008 r., wobec stwierdzenia, że zebrany materiał dowodowy nie potwierdził wyjaśnień strony składającej odwołanie o jej zamieszkiwaniu w miejscu stałego zameldowania. Wyniki kontroli meldunkowej wskazywały, że budynek użytkowany przez R. P. nie jest wykorzystywany jako miejsce jego zamieszkania i służy celom gospodarczym. Organ wskazał na niskie zużycie energii elektrycznej przez R. P. w użytkowanym przez siebie budynku, jak również na zeznania świadków zgłoszonych przez skarżącego. Potwierdzili oni bowiem jedynie fakt posiadania przez skarżącego gospodarstwa rolnego w Ł. i przyjazdów co pewien czas, w soboty i niedziele, dla wykonywania prac polowych, nie wiedzieli natomiast, gdzie stale wymieniony zamieszkuje. Zeznania K. P., matki skarżącego oraz P. P., potwierdzające dobrowolne opuszczenie przez skarżącego miejsca pobytu stałego, nie pozostają zaś w sprzeczności z tymi wyjaśnieniami.
Oddalając skargę R. P. na powyższą decyzję Wojewody Lubelskiego, Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie potwierdziła jej wadliwości. Zebrane w postępowaniu administracyjnym dowody wskazują na fakt opuszczenia przez skarżącego miejsca dotychczasowego pobytu stałego. Z wersją zgłaszaną przez skarżącego pozostaje w sprzeczności zarówno stan budynku drewnianego, co wykazała kontrola meldunkowa, jak i zeznania świadków. Zgłoszeni przez skarżącego świadkowie nie potwierdzili faktu jego zamieszkiwania w Ł., ograniczając się do spostrzeżenia, że widują R. P. jedynie sporadycznie w związku z wykonywanymi pracami rolniczymi. M. B. zeznała zaś, że skarżący mieszka w Ł. [...], jednak nie wie, gdzie nocuje podczas pobytów w miejscu domniemanego zamieszkania.
Sąd I instancji wskazał, że dopuszczony na rozprawie w dniu 20 listopada 2008 r., w trybie art. 106 § 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., dowód z dokumentu w postaci decyzji Wójta Gminy Sawin z [...] października 2008 r. nr [...] nie stanowi dowodu na fakt zamieszkiwania przez skarżącego w lokalu w Ł. [...], a jedynie potwierdza brak uprawnień do otrzymywania przez skarżącego zasiłku celowego.
Na powyższy wyrok skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego złożył R. P., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
Zaskarżonemu wyrokowi, stosownie do art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., skarżący zarzucił naruszenie:
- 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151 i art. 144 § 4 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi i niewyjaśnienie w uzasadnieniu wyroku wszystkich przesłanek rozstrzygnięcia pomimo, że kontrolowane postępowanie prowadzone przez organ zawierało wady procesowe w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Wady te polegały na naruszeniu:
- a) art. 7 i art. 77 k.p.a. przez niewyjaśnienie przez organ wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy i nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy skarżący dobrowolnie i trwale opuścił dom w Ł. [...] oraz dlaczego i w jakich okolicznościach opuścił budynek murowany, a zajął budynek drewniany,
- b) art. 80 k.p.a. wskutek:
- - przyznania wartości dowodowej i oparcia swojego orzeczenia na zeznaniach K. P. i P. P., które to dowody, przy prawidłowym ich ocenieniu, nie dawały podstaw do formułowania jakichkolwiek opinii zawartych w decyzji, albowiem treść złożonych zeznań była podyktowana konfliktem istniejącym pomiędzy osobami zeznającymi a skarżącym i świadkowie ci byli zainteresowani wymeldowaniem strony z adresu zamieszkania niezależnie od legalności swoich działań, skoro zamierzali zbyć sporną nieruchomość
- - uznania za nic nie wnoszące zeznań świadków zgłoszonych przez skarżącego, którzy wskazali, iż prowadzi on gospodarstwo rolne w Ł., a więc przynajmniej pośrednio potwierdzili, że koncentracja interesów życiowych skarżącego ma miejsce właśnie tam,
- - zawarcia w decyzji twierdzenia, że R. P. przebywa z zamiarem stałego zamieszkania w lokalu mieszkalnym w C. przy ul. M.[...], podczas gdy osoba będąca właścicielką tego lokalu jednoznacznie stwierdziła, że pobyty skarżącego mają charakter czasowy, a jego miejscem zamieszkania jest i była miejscowość Ł.,
- - pominięcia przy wydawaniu orzeczenia, iż dowody zgromadzone w sprawie potwierdzają, że czasowe nieprzebywanie w spornym lokalu jest podyktowane charakterem pracy skarżącego,
- - pominięcia, iż ze znajdującego się w aktach sprawy pozwu wzajemnego, sporządzonego przez P. P., wynika, że za czas w którym skarżący miałby opuścić budynek murowany, domagał się zapłaty czynszu, co wskazuje, że w tym czasie jednak skarżący zamieszkiwał w miejscu stałego zameldowania,
- - nieuwzględnienia, iż z decyzji Wójta Gminy Sawin z [...] października 2008 r. wynika, że w Ł. [...] R. P. samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, co oznacza, iż tam faktycznie mieszka z zamiarem stałego pobytu,
- 2) art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędne zastosowanie tej normy w sytuacji, gdy w sprawie nie zaszły przesłanki do stosowania tego przepisu, albowiem skarżący nigdy nie opuścił miejsca zamieszkania na okres dłuższy niż trzy miesiące.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, niemniej jednak nie ze wszystkimi zarzutami w niej postawionymi można się zgodzić.
Na aprobatę nie zasługuje zarzut skargi kasacyjnej polegający na naruszeniu przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 141 § 4 p.p.s.a. (omyłkowo wskazany jako art. 144 § 4 p.p.s.a.) w związku z niedostrzeżeniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszenia wymienionych w skardze przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.
Mając na uwadze prawidłowe rozumienie sformułowania "opuszczenie miejsca stałego pobytu", Wojewódzki Sąd Administracyjny słusznie uznał, że materiał dowodowy zebrany w rozpoznawanej sprawie był wystarczający, by rozstrzygnięta być mogła sprawa zastosowania sankcji wymeldowania skarżącego z pobytu stałego, zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Nie ma więc racji skarżący, gdy twierdzi, że z naruszeniem art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. Sąd I instancji zaaprobował braki materiału dowodowego zgromadzonego przez organy w kwestii zamieszkiwania skarżącego na terenie posesji w miejscowości Ł. Okoliczności bezpośrednio związane ze sposobem korzystania z budynku drewnianego, co przede wszystkim dotyczyło faktu nocowania w nim przez skarżącego w dniach, w których przebywał on w miejscu zamieszkania, gdy nie pracował jako kierowca, zostały w sprawie wyjaśnione w stopniu, który pozwalał na jednoznaczne przyjęcie, czy skarżący opuścił miejsce zamieszkania z zamiarem stałego w nim nieprzebywania, czy też nie.
Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, nie można się zgodzić z zarzutem, że okoliczność stałego zamieszkiwania skarżącego na posesji w Ł. [...] potwierdzona pośrednio została zeznaniami zgłoszonych przez niego świadków, jak też by pobyt skarżącego w miejscowości Ł. wynikać mógł z wydania przez Wójta Gminy Sawin w stosunku do niego decyzji z zakresu pomocy społecznej. Treść zeznań świadków nie dotyczyła okoliczności istotnych dla wykazania przesłanek zastosowania art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, skoro osoby przesłuchiwane zeznały, że tylko epizodycznie stykały się ze skarżącym podczas wykonywania przez niego prac polowych i nie dysponują szczegółową wiedzą na temat warunków jego zamieszkania. Odnośnie natomiast do decyzji, którą Sąd dopuścił na rozprawie jako dowód, zgodzić się należy z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, że z przedłożonego przez stronę dokumentu wynikać może jedynie to, iż wnioskujący o przyznanie zasiłku, nie spełniał kryterium jego udzielenia.
W fakcie rozpoznania przez Wójta Gminy Sawin, jako organu właściwego, wniosku skarżącego nie można natomiast upatrywać podstawy do związania sądu, jak też innych organów publicznych stanowiskiem zawartym w decyzji co do tego, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe w lokalu w Ł. [...]. Z pozwu wzajemnego P. P. nie wynika też, by skarżący mieszkał w miejscu stałego zameldowania (w budynku murowanym), albowiem twierdzenia brata skarżącego w sposób niewątpliwy wskazują na wcześniejsze opuszczenie przez wnoszącego skargę kasacyjną tego budynku. Zarzuty skargi kasacyjnej w tej części nie mogły być uznane za usprawiedliwione, albowiem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, materiały dowodowe zebrane w kontrolowanym przez Sąd I instancji postępowaniu odpowiadały wymogom kodeksowym, a więc były wszechstronne i w sposób kompleksowy odnosiły się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności.
Uchylenie zaskarżonego wyroku jest wynikiem uznania za zasadny drugiego z powołanych przez skarżącego zarzutów. Sąd I instancji w rozstrzyganej sprawie naruszył prawo materialne poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Naruszenie to jest skutkiem oddalenia skargi na decyzję Wojewody Lubelskiego z [...] stycznia 2008 r. orzekającej o wymeldowaniu skarżącego w sytuacji, gdy w sprawie nie zaszły przesłanki do zastosowania tego przepisu, albowiem skarżący - jak wynika z zebranego materiału dowodowego - nie opuścił miejsca zamieszkania na okres dłuższy niż trzy miesiące.
Z ustaleń faktycznych poczynionych przez organy administracji, a nie podważonych przez Sąd wynika, że skarżący w analizowanym przez organy administracji okresie wielokrotnie przebywał na posesji w Ł. [...]. Przyjeżdżając do gospodarstwa rolnego, zajmował pozostawiony tylko do jego dyspozycji jeden z budynków. Z akt sprawy w żaden sposób nie wynika przy tym, by pobyty strony w gospodarstwie miały charakter jedynie incydentalny. Odbywały się w miarę regularnie, co przyznały w trakcie składania wyjaśnień strony postępowania, jak też potwierdziły w swoich zeznaniach osoby przesłuchane w charakterze świadków. Można się zastanawiać na ile budynek drewniany, w którym w jednym z pomieszczeń znajduje się zboże i narzędzia warsztatowe wypełnia właściwie funkcję mieszkalną. Sam skarżący przyznał, że jest on w złym stanie, niemniej jednak sytuację tę usprawiedliwił trudnymi okolicznościami, w jakich się znalazł (odwołanie od decyzji organu I instancji, s. 3-4).
Odnośnie do wyposażenia budynku sprzeciwił się jednocześnie powierzchowności ocen zawartych w opisie urządzeń znajdujących się w budynku, wynikających z kontroli meldunkowej, podnosząc, że poza nieczynną kuchnią posiada składaną kuchenkę gazową, a także inne niezbędne podstawowe wyposażenie. Mając na uwadze powyższe uznać trzeba, że budynek, z którym skarżący łączy swoje stałe przebywanie w miejscowości Ł., był przez stronę stale eksploatowany, skarżący trzymał w nim rzeczy osobiste, w chwilach zaś wyjazdu zamykał. Wszystkie te działania, uwzględniając nastawienie psychiczne skarżącego do miejsca zameldowania, spełniały warunek wykazania braku opuszczenia na stałe miejsca zamieszkania, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Częste wyjazdy skarżącego poza miejscowość Ł. miały niewątpliwie miejsce. Do wymeldowania nie może jednak doprowadzić ustalenie przez organ faktu nieprzebywania danej osoby pod określonym adresem w przypadku, gdy częstość lub długotrwałość pobytu poza miejscem stałego zamieszkania wynika z konieczności wykonywania obowiązków zawodowych przez tę osobę albo też jest skutkiem utrzymywania przez nią różnego rodzaju stosunków osobistych (rodzinnych, towarzyskich). W każdej z tych sytuacji wymagane jest utrzymywanie związków danej osoby z miejscem jej zamieszkania, co w rozstrzyganej sprawie zostało dowiedzione.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę na podstawie art. 188 p.p.s.a. Rozpoznając skargę na decyzję Wojewody Lubelskiego z [...] stycznia 2008 r. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, co uzasadnia jej uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W toku ponownego rozpoznania sprawy konieczne jest uwzględnienie nowych okoliczności, które nastąpiły po wydaniu zaskarżonej decyzji, związanych ze sprzedażą gospodarstwa rolnego osobom trzecim. O zwrocie kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 200 w związku z art. 193 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
- - ---------------------- 6