Uzasadnienie
Wyrokiem z 4 lipca 2019 r., sygn. II SA/Go 273/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: Sąd I instancji), po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2019 r. sprawy ze skargi E. K. (dalej: skarżący, skarżący kasacyjnie) na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w G. (dalej: LPWIS w G., organ odwoławczy) z [...] lutego 2019 r., nr [...], w przedmiocie orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, oddalił skargę.
W skardze kasacyjnej E. K. zaskarżył w całości wyrok Sądu I instancji.
Zaskarżonemu wyrokowi Sądu I instancji zarzucono:
- I. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- 1. art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c" w zw. z art. 84 § 1 k.p.a. przez uznanie, że uzupełnione orzeczenia lekarskie odpowiadają warunkom opinii w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., są zgodne z prawem, spełniają warunki formalne, zostały należycie i wyczerpująco uzasadnione, są przekonujące i przejrzyste, mimo że orzeczenia te są niekompletne, nie wypełniają w pełni zaleceń poprzedniego wyroku WSA i budzą wątpliwości w odniesieniu do diagnozowanej jednostki chorobowej, nie konkretyzują jednostki chorobowej odwołującego, gdyż:
- - pisma Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Z. (dalej: WOMP w Z.) z [...] września i [...] grudnia 2017 r., z [...] września i [...] listopada 2018 r., oraz z [...] stycznia 2019 r., nie sposób uznać za opinię biegłych, gdyż nie odniesiono się do zaleceń zawartych w wyroku WSA (II SA/Go 191/18) odnoszących się do orzeczenia lekarskiego nr [...], wydanego przez WOMP w Z. [...] września 2016 r., a jedynie ograniczono się do wskazania, że orzeczenie zostało wydane po uprzedniej konsultacji w Instytucie Medycyny Pracy w L. (dalej: IMP w L.) i jest zgodne z opinią jednostki merytorycznie nadrzędnej, jednocześnie podkreślono, że zarówno WOMP, jak i IMP w L. w swojej ocenie kierują się wiedzą merytoryczną zawartą w piśmiennictwie naukowym, fachowym, jak i doświadczeniem klinicznym, a nie informacjami zawartymi w Wikipedii, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie podejrzenia kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia, co z kolei miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dostrzeżenie tego, że orzeczenie nr [...], wbrew wyraźnym zaleceniom sądu, nie zostało uzupełnione przez jednostkę, która je wydała, skutkować powinno uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji;
- - żadna jednostka orzekająca nie dała jednoznacznej odpowiedzi na pytanie WSA zawarte w wyroku II SA/Go 191/18 tj. czy w przypadku skarżącego mogło dojść do odmiennej, nietypowej, osobniczej reakcji na środki drażniące występujące w jego środowisku pracy; a poza tym nie wyjaśniono, czy pojawienie się zmian chorobowych w okolicach pach, pod kolanami, czy na twarzy nie mogło być spowodowane, przeniesieniem środków drażniących z innych części ciała mających bezpośrednią styczność ze środkami drażniącymi, które z uwagi na mniejsze stężenie powodowały opóźnioną reakcję, co z kolei miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do oddalenia skargi, mimo że zaskarżone decyzje oparto na budzących wątpliwości, niekompletnych, nieprzekonujących, sprzecznych orzeczeniach lekarskich;
- 2. art. 3 § 1 i 2 w zw. z art. 151 ustawy p.p.s.a. w zw. z "art. 145 § 1 pkt 1 lit. c" w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. przez oddalenie skargi i niedostrzeżenie przez Sąd, że organy obu instancji naruszyły wskazane przepisy postępowania administracyjnego, gdyż ani sąd, ani organy obu instancji nie zwróciły uwagi, jakiego rodzaju substancje szkodliwe niewymienione w oficjalnej dokumentacji występowały w środowisku pracy skarżącego, ani jakiego rodzaju substancje/związki powstawały w wyniku oddziaływania wpływu wody oraz napowietrzenia na emulsje, rzadkości ich wymiany oraz nieczyszczenia maszyn, skutków zaniedbań w tym zakresie, ustalenia wydzielania przez emulsję zapachu tzw. "zgniłego jaja", braku zapewnienia środków ochronnych, tj. odzieży, obuwia, na czym polega proces rozkładu i wpływu takiej emulsji na niechronione ciało, pomimo posiadania protokołów z przesłuchania świadków z postępowania sądowego sygn. akt [...], z którego wynika, że również inni pracownicy chorowali na podobne jak u skarżącego schorzenia i niezwłocznie przenoszono ich do miejsc pracy gdzie nie mieli do czynienia z emulsjami, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dostrzeżenie ww. naruszeń przez Sąd skutkować powinno uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonej decyzji.
- 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 ustawy p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi przy przyjęciu, że stan faktyczny w sprawie został ustalony zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, pomimo że organy prowadzące postępowanie w sposób nieprawidłowy zebrały i oceniły materiał dowodowy, w tym nie wyjaśniły czy w okresie zatrudnienia w zakładzie pracy skarżącego na stanowisku operatora maszyn sterowanych numerycznie w dziale [...] mechanicznym, w okresie od [...] lipca 2014 r. do [...] listopada 2014 r., skarżący był okresowo narażony na szkodliwe działanie środowiska pracy także w zakresie kontaktu z cieczą [...] - nie pobrano materiału -substancji chłodziwa z żadnej z maszyn, na której pracował skarżący, a która to wywołała u niego rozstrój zdrowia, nieustalenie konkretnej jednostki chorobowej, jej rzeczywistej przyczyny powstania, żaden organ inspekcji sanitarnej nie wyjaśnił, czy czynniki obecne w środowisku pracy skarżącego, mogą być przyczyną powstania choroby zawodowej u skarżącego;
- 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegające na oddaleniu skargi, pomimo że postępowanie prowadzone przez organy sanitarne dotknięte było wadami polegającymi na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej, w tym sprzecznej z zebranym materiałem dowodowym ocenie, tym samym wydaniu decyzji na podstawie opinii Instytutu z L. podczas, gdy jest ona lakoniczna i sprzeczna z opiniami z Instytutu we W. oraz Z., oględnie uznająca, że choroba skarżącego powstała w wyniku posiadania tatuaży, w sytuacji gdy takiego założenia kompletnie nie udowodniono a nawet nie umotywowano; nadto nieprzesłuchaniu świadków, których zeznania z postępowania sądowego dołączono do akt postępowania, nie przeprowadzono dowodu z opinii biegłego toksykologa, które to dowody stanowiłyby materiał dla oceny lekarza orzecznika, który posiadając szerszą wiedzę na temat środowiska pracy odwołującego, mógłby wydać kompletną opinię.
- II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, a mianowicie:
- 1. art. 235¹ ustawy kodeks pracy poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że ujawnienie u pracownika również innych dysfunkcji organizmu, predysponujących do powstania schorzenia wymienionego w wykazie chorób zawodowych, wyłącza dopuszczalność rozpoznania choroby zawodowej, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, co w niniejszej sprawie znalazło wyraz w tym, że sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca są prawidłowe, skoro opierają się na orzeczeniach lekarskich, w których stwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia, poz. 18.2 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r., głównie z uwagi na bardzo rozległe tatuaże skarżącego;
- 3. § 8 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych przez błędną wykładnię i uznanie, że organ jest związany treścią orzeczenia lekarskiego podczas gdy przepis § 8 rozporządzenia przewiduje katalog otwarty środków dowodowych będących podstawą rozstrzygnięcia, a orzeczenie lekarskie jest tylko jednym ze środków dowodowych.
Wskazując na powyższe, na podstawie art. 176 w związku z art. 185 § 1 i art. 188 Ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, wniesiono o:
- 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim,
- 2. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych,
- 3. na podstawie art. 176 § 2 skarżący zrzekł się prawa do rozpoznania sprawy na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że zaskarżony wyrok Sądu I instancji stoi w sprzeczności zarówno z przepisami prawa procesowego, jak i materialnego, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, przede wszystkim, niewłaściwie uznano, że odwołujący miał jedynie kontakt z chłodziwem [...] i tylko to chłodziwo odnosi się do zagrożenia jego środowiska pracy. Oczywiste jest, że odwołujący miał do czynienia także z chłodziwem [...], które także nie było właściwie użytkowane, wymienianie i doprowadziło u odwołującego do rozstroju zdrowia. Nie przeprowadzono dowodu z przesłuchania świadków, którzy zeznawali w procesie sądowym, a których relacjami organ i Sąd dysponowały. Zeznania te jednoznacznie przesądzają o karygodnych praktykach stosowanych w miejscu pracy odwołującego, o chorobach innych pracowników, o kompletnej niewiedzy i zaniechaniu właściwego użytkowania cieczy, chłodziw.
Nie przeprowadzono dowodu z opinii biegłego toksykologa, który mógłby wyjaśnić, jak należy stosować ww. chłodziwa i jakie są skutki nieprzestrzegania tychże rygorów i przede wszystkim, z czym skarżący miał do czynienia. Dopiero tak przeprowadzone postępowanie dałoby możliwość wydania pełnowartościowej opinii lekarza, orzeczenia co do istnienia bądź nieistnienia choroby zawodowej. Wiadomości uzyskane od toksykologa pozwolą ustalić, z jakimi naprawdę substancjami, zepsutymi chłodziwami pracował skarżący.
Jednostki medyczne nie dysponowały dostateczną dokumentacją, pełną oceną narażenia zawodowego, z której wynikałby rodzaj czynności wykonywanych przez skarżącego na zajmowanym stanowisku pracy, miejsca wykonywanych czynności i substancji, z jakimi miał styczność, tj. ze stopami metali, emulsjami, chłodziwami, smarami. Organy pominęły ocenę możliwości wpływu innych czynników na powstanie rozpoznanego schorzenia, a mianowicie czynników, których występowanie w środowisku pracy podnosił skarżący i inni pracownicy zatrudnieni w tym samym zakładzie pracy. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, w niniejszej sprawie w decyzjach organów obu instancji i w orzeczeniach lekarskich powołano się na pozazawodowe czynniki wystąpienia kontaktowego zapalenia skóry, przy czym w aktach sprawy brak jest wystarczającego wyjaśnienia wpływu na powstanie choroby zawodowej wskazanych przez skarżącego i świadków czynników występujących w środowisku pracy i należytego rozważenia, czy w przypadku skarżącego nie zachodzi przypadek nakładania się czynników zawodowych i pozazawodowych oraz współistnienia choroby zawodowej z innymi chorobami.
Według skarżącego kasacyjnie, orzeczenie Sądu I instancji zostało wydane przedwcześnie, dopiero ustalenie wszystkich emulsji, z którymi pracował skarżący, ich składu i właściwego korzystania z nich, pozwoli lekarzowi orzecznikowi ustalić co tak naprawdę dolega skarżącemu, dlatego przedmiotowa skarga kasacyjna jest konieczna i uzasadniona.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wniesiono o oddalenie "skargi" w całości jako oczywiście bezzasadnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie jest zasadna.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Ponadto, zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. Jeżeli zatem nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. (a w rozpoznawanej sprawie przesłanek tych brak), to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Wszystkie podniesione zarzuty skargi kasacyjnej nie podważyły trafności rozstrzygnięcia Sądu I instancji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego brak jest bowiem podstaw do podzielenia zarzutów skargi kasacyjnej.
Pomimo sformułowania w skardze kasacyjnej szeregu zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego, sedno sprawy sprowadza się do oceny, czy Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli decyzji [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w G. z [...] lutego 2019 r., nr [...], w przedmiocie orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej z punktu widzenia tego, czy organ ten podporządkował się wskazaniom Sądu i jego ocenie prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim (dalej: WSA w Gorzowie Wielkopolskim) z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18 (dalej jako: poprzednio wydany wyrok), w którym Sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję. W tej sytuacji, ze względu na zgłoszenie w skardze kasacyjnej zarzutów dotyczących tego, że uzupełnione orzeczenia lekarskie nie odpowiadają warunkom opinii w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., oraz że nie sposób uznać je za opinię biegłych, gdyż nie odniesiono się do zaleceń zawartych w poprzednio wydanym wyroku przez WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18, kluczowym zagadnieniem stała się w tym przypadku wykładnia art. 153 p.p.s.a., a dokładnie ustalenie, które – w realiach rozpoznawanej sprawy – wypowiedzi WSA w Gorzowie Wielkopolskim, zawarte w poprzednio wydanym wyroku stanowiły ocenę prawną, którą zgodnie z art. 153 p.p.s.a., był obecnie związany zarówno Sąd I instancji, jak i Naczelny Sąd Administracyjny.
W związku z tym przypomnieć należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania dotyczą sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wystąpienia w nim wadliwości.
Zdaniem Sądu I instancji, był on związany oceną prawną, zawartą w poprzednim wyroku wydanym w niniejszej sprawie, to jest w sprawie rozumianej w ujęciu materialnym. Skarżący kasacyjnie również uważa, że Sąd I instancji był związany oceną prawną, zawartą w poprzednio wydanym wyroku.
Wskazać należy, że ocena prawna zawarta w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego wydanym w pierwszej instancji, uchylającym zaskarżoną decyzję organu administracji publicznej, w wyniku czego dochodzi do ponownego rozpoznania sprawy przez organ administracji, a następnie przez wojewódzki sąd administracyjny, ma także istotne znaczenie dla Naczelnego Sądu Administracyjnego przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wniesionej od ponownego wyroku sądu administracyjnego wydanego w pierwszej instancji, gdyż byłby on niezgodny z prawem, jeżeli przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym sprawy nie uwzględniałby wiążącej oceny prawnej i wskazań, o jakich mowa w art. 153 p.p.s.a. Z art. 170 p.p.s.a. wynika z kolei, że orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Z przepisów tych więc wynika, że oceną prawną zawartą w prawomocnym wyroku związany jest nie tylko organ i Sąd pierwszej instancji ponownie rozpoznający sprawę, ale także Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający skargę kasacyjną.
W konsekwencji, badanie przez Naczelny Sąd Administracyjny zasadności zarzutów skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wymagało uwzględnienia faktu związania Sądu I instancji zarówno oceną prawną, jak i wskazaniami co do dalszego postępowania zawartymi w wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18.
W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki, które nakazywałyby Sądowi I instancji odstąpienie od oceny prawnej i wytycznych zawartych w wyroku z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18.
WSA w Gorzowie Wielkopolskim w uzasadnieniu wyroku z 25 kwietnia 2018 r. wskazał, że Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Z. (dalej: WOMP w Z.) powinien wypowiedzieć się, czy w przypadku skarżącego nie mogło dojść do odmiennej, nietypowej, osobniczej reakcji na środki drażniące występujące w jego środowisku pracy. Zdaniem tego Sądu, nie wyjaśniono również, czy pojawienie się zmian chorobowych w okolicach pach, pod kolanami, czy na twarzy nie mogło być spowodowane przeniesieniem środków drażniących z innych części ciała mających bezpośrednią styczność ze środkami drażniącymi, które z uwagi na mniejsze stężenie powodowały opóźnioną reakcję. WSA w Gorzowie Wielkopolskim w uzasadnieniu wyroku z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18, stwierdził, że organ odwoławczy pomimo prawidłowego wezwania WOMP w Z., pozostawił powyższe okoliczności, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, jako niewyjaśnione i nierozważone, nie poparte szczegółową analizą w odniesieniu do przypadku skarżącego.
Zdaniem WSA w Gorzowie Wielkopolskim, wydane orzeczenie WOMP w Z. nie zostało poddane przez organ II instancji wystarczającej i pełnej analizie, nie mogąc służyć za podstawę wydania zaskarżonej decyzji.
WSA w Gorzowie Wielkopolskim w poprzednio wydanym wyroku pokreślił również, że w przypadku braku szczegółowego uzasadnienia opinii jednostek medycznych, organ sanitarny powinien wezwać placówkę służby zdrowia do jej uzupełnienia. Według WSA w Gorzowie Wielkopolskim, dopiero na podstawie uzupełnionych opinii, organ inspekcji sanitarnej będzie mógł prawidłowo ocenić materiał dowodowy w sprawie i podjąć rozstrzygnięcie. Sam fakt, że diagnoza została sporządzona w uprawnionej jednostce medycznej, nie zwalnia organu administracyjnego od jej oceny. Konieczność dokonania przez organ analizy orzeczenia lekarskiego jest niezbędna z uwagi na przywołane powyżej okoliczności, a podstawa jego działania w tym zakresie znajduje uzasadnienie w regulacji zawartej w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Z tych względów WSA w Gorzowie Wielkopolskim uznał za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Zdaniem tego Sądu, niezbędne było wyjaśnienie wszystkich okoliczności, które mogą stanowić podstawę stwierdzenia, bądź odmowy stwierdzenia, istnienia choroby zawodowej z uwzględnieniem powyższego stanowiska tego Sądu, a w szczególności zwrócenie się ponownie przez organ II instancji do WOMP jako jednostki orzeczniczej o dodatkowe uzasadnienie orzeczenia we wskazanym powyżej zakresie.
Sąd I instancji, wydając zaskarżony wyrok, miał zatem obowiązek dostosowania się do tej oceny prawnej. Organ i Sąd I instancji nie mogły wykroczyć poza zakres ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych we wskazanym wyżej wyroku.
[...]PWIS w G. w uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2019 r. wyjaśnił, że powołując się na wskazania WSA w Gorzowie Wielkopolskim, w piśmie z [...] sierpnia 2018 r. wystąpił do Poradni Chorób Zawodowych Skóry WOMP w Z. o rozważenie i wyjaśnienie, czy w przypadku skarżącego mogło dojść do odmiennej, nietypowej, osobniczej reakcji na środki drażniące występujące w jego środowisku pracy; czy pojawienie się u skarżącego zmian chorobowych w okolicach pach, pod kolanami i na twarzy mogło być spowodowane przeniesieniem środków drażniących z innych części ciała mających bezpośrednią styczność ze środkami drażniącymi, które z uwagi na mniejsze stężenie powodowały opóźnioną reakcję. [...]PWIS w G., po zacytowaniu stanowiska WOMP w Z. wyjaśnił, że podmiot ten podtrzymał stanowisko zawarte w piśmie z [...] września 2017 r. Po zapoznaniu się z ww. pismem, [...]PWIS ponownie wystąpił do WOMP w Z. o dodatkowe uzupełnienie orzeczenia lekarskiego WOMP w Z. z [...] września 2016 r. o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego ww. choroby zawodowej.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2019 r. powołał się na treść pisma WOMP w Z. z [...] listopada 2018 r., w którym ta jednostka organizacyjna podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Po zapoznaniu się z treścią ww. pisma [...]PWIS w G. zawiadomił strony postępowania o możliwości wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego oraz zgłoszonych żądań. Skarżący w pismach z [...] listopada 2018 r. oraz z [...] listopada 2018 r. wniósł uwagi do udzielonych odpowiedzi przez WOMP w Z., w tym ponownie dotyczące narażenia zawodowego, podnoszone we wcześniejszych pismach. W ocenie skarżącego, ze wskazanej dokumentacji medycznej, jak i przytoczonego fragmentu Wikipedii wynika, że zostały spełnione podstawowe kryteria Hanifina i Raji do rozpoznania atopowego zapalenia skóry.
W związku z uwagami dotyczącymi rozpoznania klinicznego, [...]PWIS w G. w piśmie z [...] grudnia 2018 r. ponownie wystąpił do WOMP w Z. o zajęcie stanowiska w sprawie podejrzenia kontaktowego zapalenia skóry z podrażnieniem (poz. 18.2). W odpowiedzi WOMP w Z. w piśmie z [...] stycznia 2019 r., poinformował [...]PWIS w G., że WOMP w Z. przedstawił swoje stanowisko, ujmując je w całej dotychczasowej korespondencji oraz wskazał, że należy przytoczyć pismo IMP w L., które potwierdza dotychczasowe stanowisko. WOMP w Z. powołał się na kartę informacyjną leczenia klinicznego IMP z [...] lipca 2016 r., w której sentencji stwierdzono, że brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią kontaktowego zapalenia skóry z podrażnieniem, poz. 18.2 wykazu chorób zawodowych rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. nr 105, poz. 869 ze zm.). WOMP w Z. wskazał, że w kwestii atopowego zapalenia skóry przedstawiono i wyjaśniono zaistniałą sytuację w piśmie WOMP w Z. z [...] listopada 2018 r. Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że WOMP w Z. oraz IMP w L. w swojej ocenie kierowały się wiedzą merytoryczną zawartą w piśmiennictwie naukowym, fachowym, jak i doświadczeniem klinicznym, a nie informacjami zawartymi w Wikipedii, na które powoływał się skarżący. WOMP w Z. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Z akt sprawy wynika, że [...]PWIS w G., mając na uwadze przede wszystkim zalecenia WSA w Gorzowie Wielkopolskim zawarte w poprzednio wydanym wyroku tego Sądu z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18 oraz zarzuty zawarte w odwołaniu, a także uwagi wnoszone przez skarżącego, przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w ramach którego kilkakrotnie występował do WOMP w Z. o przeanalizowanie dodatkowej dokumentacji i ponowne zajęcie stanowiska w sprawie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, [...]PWIS w G. miał podstawy do uznania, że wydane w dniu [...] września 2016 r. przez Poradnię Chorób Zawodowych WOMP w Z. orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej, pod postacią kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia, uzupełnione w pismach z [...] września 2017 r., z [...] grudnia 2017 r., z [...] września 2018 r., z [...] listopada 2018 r. oraz z [...] stycznia 2019 r. jest opinią w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a.
Organ odwoławczy podkreślił w uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2019 r., że skarżący z powodu trudności z ustaleniem przyczyny schorzenia i jego związku z pracą był również konsultowany na wniosek WOMP w Z. w IMP w L., gdzie potwierdzono brak podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia. Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2019 r. prawidłowo ocenił, że wnioski wynikające z opinii obu jednostek są jednoznaczne i spójne. Organ ten ocenił jednocześnie, że przekazana w toku postępowania odwoławczego dokumentacja fotograficzna zmian chorobowych skóry z grudnia 2014 r. oraz stycznia 2017 r., a także dane z Wikipedii nie podważają wydanych w niniejszej sprawie opinii uprawnionych lekarzy. Zdaniem [...]PWIS w G., pomimo bezspornego ustalenia narażenia zawodowego na czynniki o działaniu drażniącym na skórę i oczy, występowanie objawów w różnym stadium nasilenia po wielu miesiącach od zakończenia pracy w narażeniu, także w miejscach, gdzie skóra nie miała bezpośredniego kontaktu z czynnikiem drażniącym (okolice pachowe, pod kolanami) nie daje podstaw, aby stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy.
Organ odwoławczy wykazał jednocześnie, że żaden z lekarzy nie rozpoznał także poparzenia chemicznego skóry, co sugerował skarżący. Stwierdzono natomiast powtarzalność dodatnich testów z parafenylenodiaminą w WOMP w Z. oraz IMP w L. Organ odwoławczy wyjaśnił jednocześnie, że parafenylnodiamina może występować w olejach silnikowych, smarach, benzynie, tonerach do fotokopiarek, wywoływaczach fotograficznych, farbach litograficznych. Stosowana jest jako akcelerator i przeciwutleniacz przy produkcji gumy, szeroko występuje w kosmetykach do makijażu (tusze do rzęs, farby do włosów, rzęs i brwi). Może być składnikiem barwników do tatuaży, gdzie pełni rolę przyspieszacza. Według LPWIS w G., u skarżącego przeprowadzono szeroką diagnostykę w zakresie alergii zawodowej i pozazawodowej. Rozpoznano alergiczne zapalenie skóry pozazawodowe, co w ocenie organu odwoławczego w dostateczny sposób tłumaczy występowanie objawów skórnych w nietypowych miejscach, ich nasilenie się po wielu miesiącach od zaprzestania pracy w narażeniu na czynniki drażniące, czy też w czasie gdy skarżący nie przyjmował leków.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2019 r. zwrócił także uwagę, że podczas ponownie prowadzonego postępowania odwoławczego Poradnia Chorób Zawodowych WOMP w Z. odniosła się także do wizyty skarżącego [...] listopada 2009 r. w Poradni Dermatologicznej ZOZ MSWiA w Z. oraz w sposób dostateczny wyjaśniła, że udokumentowane objawy choroby podczas tej wizyty nie miały wpływu na zajęte stanowisko w przedmiotowej sprawie. Orzekający lekarze nie stwierdzili wpływu dodatkowych czynników modyfikujących na rozwój reakcji z podrażnienia. Pokreślenia wymaga, że organ odwoławczy, wypełniając zalecenia WSA w Gorzowie Wielkopolskim zawarte w poprzednio wydanym wyroku, w uzasadnieniu decyzji z [...] lutego 2019 r. odwołał się również do wiedzy specjalistycznej wynikającej z piśmiennictwa na temat kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia zawartej w monografii B. Kręcisz (red.), Profilaktyka chorób zawodowych skóry – poradnik dla lekarzy, Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, 2010, s. 30-31).
Organ odwoławczy, odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego pominięcia w orzeczeniu lekarskim drugiego chłodziwa, na kontakt z którym skarżący był narażony podczas wykonywania pracy, wyjaśnił, że WSA w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18, uznał ten zarzut za nieuzasadniony. Ustalono bowiem, że drażniące właściwości dla skóry miało niewątpliwie chłodziwo [...]. Takich właściwości nie miał produkt [...].
Wobec tak obszernie i wyczerpująco uzasadnionego stanowiska organu odwoławczego przedstawionego w decyzji z [...] lutego 2019 r., Sąd I instancji miał podstawę, aby na str. 17-18 uzasadnienia wyroku stwierdzić, że wykonując wskazania zawarte w uzasadnieniu wyroku z 25 kwietnia 2018 r., II SA/Go 191/18, organ odwoławczy prawidłowo uzupełnił materiał dowodowy przez uzyskanie dodatkowych wyjaśnień od Poradni Chorób Zawodowych WOMP w Z., która to jednostka wydała orzeczenie lekarskie z [...] września 2016 r. Sąd I instancji wyjaśnił jednocześnie, że zarzuty skargi koncentrowały się na tym, że organ odwoławczy opierając się na uzupełnionym wyjaśnieniami orzeczeniu tej jednostki nie podjął dalszej inicjatywy dowodowej w celu uzupełnienia materiału dowodowego w szczególności przez przeprowadzenie postulowanego przez skarżącego dowodu z opinii biegłego toksykologa.
Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela pogląd ugruntowany w orzecznictwie NSA, według którego "organ nie ma prawa do samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Orzeczenie lekarskie ma bowiem walor opinii w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., której wiarygodność organ ocenia na podstawie art. 80 k.p.a.". Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów.
Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącego kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (por. wyrok NSA z 12 lipca 2016 r., sygn. II OSK 2688/14, LEX nr 2102218 i powołane w nim orzecznictwo). Kontrolowana w niniejszej sprawie przez Sąd I instancji decyzja organu w przedmiocie orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej była uzasadniona orzeczeniem lekarskim oraz okolicznościami sprawy. Zgromadzona w sprawie dokumentacja potwierdza, że w odniesieniu do skarżącego brak było podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej.
Ustosunkowania się wymaga również podnoszona w skardze kasacyjnej kwestia niewyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie istnieją przesłanki do podważenia dokonanych ustaleń faktycznych.
Twierdzenia skarżącego, że żadna jednostka orzekająca nie dała jednoznacznej odpowiedzi na pytanie WSA w Gorzowie Wielkopolskim zawarte w wyroku z 25 kwietnia 2018 r., sygn. II SA/Go 191/18, tj. czy w przypadku skarżącego mogło dojść do odmiennej nietypowej osobniczej reakcji na środki drażniące występujące w jego środowisku pracy, nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Gołosłowne, niepoparte dowodami twierdzenia skarżącego nie mogą wywołać skutku w postaci podważenia ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę orzekania.
Podsumowując tę część rozważań należy stwierdzić, że zarzuty przedstawione w pkt I ppkt 1, 2, 3, 4 skargi kasacyjnej nie mogą zasługiwać na uznanie. Tym samym chybiony jest również zarzut naruszenia przez Sąd I instancji przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. Skoro w okolicznościach niniejszej sprawy prawidłowo orzeczono o niestwierdzeniu u skarżącego choroby zawodowej pod postacią kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia, to właściwie zastosowano w tej sprawie przepis art. 2351 k.p. Sąd I instancji nie dopuścił się zatem w kontrolowanej sprawie także naruszenia prawa materialnego opisanego w pkt II ppkt 1 i 3 skargi kasacyjnej.
Mając na uwadze powyższe względy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.