Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 października 2012 r. sygn. akt III SA/Gd 616/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę E. Spółki Akcyjnej w G. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie udostępnienia danych osobowych ze zbiorów meldunkowych.
Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 30 maja 2012 r. E. Spółka Akcyjna w G. wystąpiła do Urzędu Gminy S. o udostępnienie danych dotyczących osób zamieszkujących pod adresem: D. [...], [...]-[...] S., gdzie uprzednio zamieszkiwała T. J., zmarła w dniu [...] lipca 2003 r. Przedmiotowy wniosek uzasadniono zamiarem pozwania osób zameldowanych pod ww. adresem do sądu cywilnego z uwagi na fakt, iż po śmierci T. J. pod wskazanym adresem zużywana była energia elektryczna.
Do wniosku spółka dołączyła umowę sprzedaży energii elektrycznej zawartą z T. J., faktury VAT, duplikaty faktur, notę odsetkową oraz zarządzenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w M. uznające, że z uwagi na śmierć T. J. w dniu [...] lipca 2003 r. postępowanie egzekucyjne z wniosku E. S.A. nie zostało wszczęte.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] Wójt Gminy S. odmówił udostępnienia ze zbiorów meldunkowych danych osobowych dotyczących osób zameldowanych w lokalu nr [...] w miejscowości D., gdzie uprzednio zamieszkiwała T. J., zmarła w dniu [...] lipca 2003 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że zgodnie z art. 44h ust. 2 pkt 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych dane ze zbiorów meldunkowych udostępnia się innym osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny. W ocenie organu potwierdzony załączonymi do wniosku dokumentami fakt, że energia elektryczna dostarczana była po śmierci T. J. pod ww. adres jest niewystarczający do uzyskania danych. Wnioskodawca nie udowodnił bowiem, że osoby o których danych udostępnienie wystąpił pobierały lub korzystały z energii dostarczanej do tego lokalu. Udostępnienie danych tych osób mogłoby zatem spowodować naruszenie ich dóbr osobistych.
W odwołaniu od ww. decyzji E. S.A. wniosła o uchylenie wydanej decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez udostępnienie wnioskowanych danych z ewidencji ludności, względnie o uchylenie zakwestionowanej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia prze organ pierwszej instancji.
Wojewoda Pomorski decyzją z dnia [...] lipca 2012 r. znak [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Wojewoda Pomorski przywołał treść art. 44h ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych i wskazał, że organy meldunkowe administrują bazą danych o osobach posiadających zameldowanie na pobyt stały lub czasowy w danym lokalu, co nie we wszystkich przypadkach jest tożsame z ich zamieszkiwaniem w danym miejscu. Z akt prowadzonego postępowania nie wynika aby wnioskodawca udowodnił, że osoba bądź osoby, o których danych udostępnienie wystąpił pobierały lub korzystały z energii dostarczonej do lokalu. Za niewystarczający w ocenie organu należy uznać sam fakt, że energia była dostarczana do danego lokalu mieszkalnego i niesłuszne byłoby uznanie, że każda osoba zameldowana w przedmiotowym lokalu w okresie gdy powstawało zadłużenie, byłaby automatycznie osobą nielegalnie pobierającą energię.
W przedmiotowej sprawie wnioskodawca wystąpił o udostępnienie danych osób zamieszkujących w ww. lokalu po śmierci T. J. w związku z bezumownym poborem energii. Jeżeli tak to wnioskodawca dla wykazania interesu prawnego w pozyskaniu danych musiałby wykazać, że dana osoba pobierała energię i nie posiada zawartej umowy z dostawcą tej energii. Obie te przesłanki musiałyby być spełnione łącznie.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że zameldowanie osób w danym lokalu nie zawsze odpowiada stanowi faktycznemu dotyczącemu ich zamieszkiwaniu w miejscu pobytu stałego lub czasowego. Reasumując organ podniósł, że wnioskodawca nie udowodnił, by osoby zameldowane w spornym lokalu faktycznie zamieszkiwały w nim i były dłużnikami w sprawie o dostarczanie energii elektrycznej. Natomiast podanie danych wszystkich osób zameldowanych w przedmiotowym lokalu mogłoby spowodować naruszenie ich dóbr osobistych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku E. S.A. w G. wniosła o uchylenie decyzji Wojewody Pomorskiego oraz decyzji Wójta Gminy S., zarzucając jej naruszenie:
- - art. 6 oraz 57 ustawy - Prawo energetyczne, w wyniku błędnego zastosowania ich do stanu faktycznego sprawy poprzez przyjęcie, iż w sprawie miał miejsce nielegalny pobór energii elektrycznej;
- - art. 44h ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, w wyniku błędnej ich interpretacji, poprzez przyjęcie, iż skarżący nie posiada interesu prawnego w otrzymaniu danych osób, o które wnioskował;
- - art. 535 w zw. z art. 555 ustawy - Kodeks cywilny oraz art. 3 pkt 13 ustawy - Prawo energetyczne, w wyniku błędnego przyjęcia, iż skarżącej nie łączy z osobami zamieszkującymi pod adresem przy D. [...] stosunek zobowiązaniowy dający skarżącej spółce legitymację do wystąpienia o udzielenie ich danych z ewidencji ludności;
- - art. 7 i 8 k.p.a., w wyniku nieuwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, oraz naruszenia zasady prawdy obiektywnej, poprzez nieprzeprowadzenie rozprawy administracyjnej, która przyczyniłaby się do należytego wyjaśnienia sprawy i wyjaśnienia okoliczności wykazujących posiadanie przez skarżącego interesu prawnego w uzyskaniu danych, jak również w wyniku naruszenia zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania administracyjnego do władzy publicznej, poprzez utrzymanie w mocy decyzji administracyjnej, której sentencja pozostaje w całkowitej sprzeczności z uprzednimi decyzjami Wójta Gminy S. wydawanymi w podobnych sprawach.
Wyrokiem z dnia 25 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd I instancji wywodził, że w myśl art. 44h ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.), dane ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych udostępnia się, o ile są one niezbędne do realizacji ich ustawowych zadań, między innymi osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny.
Skoro przesłanką udostępnienia danych osobowych jest wykazanie interesu prawnego, to uznać należy, że niezbędne jest przedłożenie przez wnioskodawcę dowodów świadczących o istnieniu interesu prawnego w domaganiu się udostępnienia danych osobowych.
Analizując pod tym kątem wniosek skarżącej i pisma procesowe składane w toku postępowania przed organami Sąd I instancji stwierdził, że skarżąca nie wykazała interesu prawnego w uzyskaniu żądanych danych. Żądanie udostępnienia danych ze zbiorów meldunkowych zostało uzasadnione przez skarżącą koniecznością dochodzenia roszczeń w postępowaniu sądowym od osób, mieszkających w przedmiotowym lokalu po śmierci T. J., które uchylają się od zapłaty za zużytą energię elektryczną.
Przepis art. 5 ust. 1 ustawy z 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (j.t. Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 z późn. zm.) stanowi, że dostarczanie paliw gazowych lub energii odbywa się, po uprzednim przyłączeniu do sieci, (...), na podstawie umowy sprzedaży (...). W ustawie nie zastrzeżono formy, w jakiej umowa ma być zawarta, zatem forma ta jest dowolna. Tym samym można zdaniem Sądu przyjąć, że w świetle przepisów ustawy Prawo energetyczne dostawca oraz odbiorcy usług mogą wyrazić wolę zawarcia umowy o dostarczanie energii w dowolnej formie, w tym także przez czynności dorozumiane (per facta concludentia).
Zasadnie zdaniem Sądu I instancji organ odwoławczy wskazał, że w przypadku śmierci odbiorcy - strony umowy, w jego prawa i obowiązki wchodzą jego spadkobiercy i to na nich przechodzą wszystkie prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, a co za tym idzie także ewentualne zadłużenie z tytułu poboru energii.
Wobec powyższego skarżąca ma roszczenie o zapłatę do spadkobierców T. J., a w żadnym wypadku nie wykazała, że osoby zamieszkujące po śmierci T. J. pod wskazanym adresem są jej spadkobiercami (następcami prawnymi). Tak więc zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie mają w istocie znaczenia wywody organu o nielegalnym poborze energii.
Skargę kasacyjna od powyższego wyroku wniosła E. S.A., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu naruszenie prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.:
- 1. art. 3 pkt 13 ustawy Prawo energetyczne, co skutkowało błędnym przyjęciem, iż wnioskodawca ma roszczenie o zapłatę względem spadkobierców zmarłej T. J. a nie do osób zamieszkujących przedmiotowy lokal, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że wnioskodawca nie wykazał interesu prawnego w uzyskaniu danych osobowych ze zbiorów meldunkowych osób zamieszkujących lokal nr [...] położony w D., 82,103 S.;
- 2. art. 922 § 1 Kodeksu Cywilnego poprzez błędne przyjęcie, iż na spadkobierców zmarłej T. J. przeszedł obowiązek zapłaty za energię elektryczną należności, które powstały po jej śmierci.
Skarżąca Spółka wskazała, iż zgodnie z art. 535 kc, przez umowę sprzedaży sprzedawca zobowiązuje się przenieść na kupującego własność rzeczy i wydać mu rzecz, a kupujący zobowiązuje się rzecz odebrać i zapłacić sprzedawcy cenę. Na mocy art. 555 kc przepisy dotyczące umowy sprzedaży stosuje się odpowiednio także do sprzedaży energii elektrycznej. W okolicznościach niniejszej sprawy, należy zdaniem skarżącej Spółki stwierdzić, iż łączy ją stosunek umowny z T. J.. Przedmiotem tego stosunku umownego była m.in. sprzedaż energii elektrycznej na potrzeby lokalu nr [...] położonego w D., [...]-[...] S..
Następnie skarżąca Spółka wskazała, że zgodnie z art. 922 § 1 kc prawa i obowiązki zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uzasadnieniu do postanowienia z dnia 15 kwietnia 1997 r., sygn. akt I CKU 30/97: "Spadkobiercy nabywają spadek w stanie istniejącym w chwili jego otwarcia. W odniesieniu do wierzytelności z rachunków bankowych spadkodawcy oznacza to, że wchodzą one w skład spadku jedynie w takim zakresie, w jakim istniały w dniu śmierci spadkodawcy".
Skarżąca Spółka wywodziła, że T. J. zmarła [...] lipca 2003 r., a w chwili jej śmierci, a zatem w chwili otwarcia spadku, nie istniały żadne zaległe, wymagalne należności z tytułu sprzedanej energii elektrycznej względem Spółki. A zatem nie istniało zobowiązanie kupującego (spadkodawcy) do zapłaty ceny, które mogłoby przejść na jego spadkobierców.
Zdaniem skarżącej Spółki, nie została ona powiadomiona o śmierci T. J. w związku z czym po jej śmierci nadal sprzedawała energię elektryczną i zapewniała usługę jej dystrybucji do przedmiotowego lokalu. Jednakże, stroną kupującą, były osoby, które energię elektryczną w tym lokalu zużywały, a zatem, co nakazują stwierdzić zasady doświadczenia życiowego, osoby które ten lokal zamieszkiwały. Powyższe potwierdza zdaniem skarżącej Spółki, powoływany przez nią, a pominięty w całości przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, przepis art. 3 pkt 13 ustawy Prawo energetyczne, który definiuje odbiorcę energii elektrycznej. Zgodnie z treścią tego przepisu, odbiorcą jest każdy, kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym. Wobec tego odbiorcą w rozumieniu prawa energetycznego, będą w niniejszym przypadku osoby zamieszkujące lokal nr [...] położony w D., [...]-[...] S..
Skarżąca Spółka podkreśliła również, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy Prawo energetyczne, dostarczanie energii odbywa się, po uprzednim przyłączeniu do sieci, na podstawie umowy sprzedaży i umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji albo umowy sprzedaży, umowy o świadczenie usług przesyłania lub dystrybucji i umowy o świadczenie usług magazynowania paliw gazowych lub umowy o świadczenie usług skraplania gazu. Umowa taka może przyjąć formę dowolną. Skarżąca Spółka wskazała, że " w niektórych przypadkach pobór paliwa lub energii bez formalnego zawarcia umowy nie posiada cech poboru nielegalnego. Teza ta opiera się na możliwości zawarcia umowy per facta concludentia." A zatem, pomiędzy skarżącą Spółką a osobami, które zamieszkiwały lokal nr [...] położony w D., [...]-[...] S., doszło do zawarcia umowy sprzedaży energii elektrycznej per facta concludentia poprzez dostarczanie przez Spółkę energii elektrycznej do tego lokalu oraz jej zużycie przez te osoby.
Na zakończenie skarżąca Spółka wskazała, iż zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. W kompetencjach Sądu Administracyjnego, zgodnie z art. 1 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych, w świetle złożonego przez Spółkę wniosku o udostępnienie danych osobowych ze zbiorów meldunkowych osób zamieszkujących lokal położony w D. nr [...], nie było rozstrzygnięcie, w stosunku do kogo Spółce przysługuje roszczenie z tytułu sprzedaży energii elektrycznej, lecz kontrola decyzji organu o odmowie udzielenia żądanych danych pod względem zgodności z prawem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Skarga kasacyjna zawiera uzasadnione podstawy, choć nie wszystkie jej zarzuty zasługują na uwzględnienie.
Podstawę rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie stanowił art. 44 h ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993) zgodnie z którym dane ze zbiorów meldunkowych, zbioru PESEL oraz ewidencji wydanych i unieważnionych dowodów osobistych mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym - jeżeli wykażą w tym interes prawny.
O tym, czy w konkretnej sprawie wnioskodawca ma interes prawny decydują przepisy prawa materialnego.
W tym miejscu podkreślić należy, iż mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danej osoby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 1984 r. I SA 1748/83, publik. E. Smoktunowicz, Orzecznictwo Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego, Kodeks postępowania administracyjnego - Warszawa 1994, s. 109). Musi to być taki przepis, z którego dla danego podmiotu wynikają prawa lub obowiązki pozostające w związku z konkretnym rozstrzygnięciem. Tak więc istotą interesu prawnego jest jego związek z konkretną normą prawa materialnego - taką normą, którą można wskazać jako jego podstawę i z której podmiot legitymujący się tym interesem może wywodzić swoje racje.
Stwierdzenie istnienia interesu prawnego sprowadza się do ustalenia związku o charakterze materialno - prawnym między normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegającą na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnioskodawca ubiegający się o udostępnienie danych ze zbiorów meldunkowych ma interes prawny w uzyskaniu danych ze zbiorów meldunkowych osoby przeciwko której wytoczył powództwo przed sądem powszechnym, ale także kiedy zamierza z takim pozwem wystąpić.
W rozpoznawanej sprawie skarżąca kasacyjnie wywodziła ten interes prawny wskazując, iż jego podstawę stanowi art. 3 pkt 13 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r., poz. 1059 ze zm.). Z przepisu tego wynika, że użyte w ustawie określenie odbiorca oznacza, każdego kto otrzymuje lub pobiera paliwa lub energię na podstawie umowy z przedsiębiorstwem energetycznym.
Zdaniem zaś Sądu I instancji uprawnienie takie przysługuje skarżącej kasacyjnie wobec następcy prawnego T. J.. Nie świadczy to jednak o braku interesu prawnego skarżącej kasacyjnie Spółki w uzyskani danych odnoszących się do osób zameldowanych w lokalu położonego w miejscowości D. [...]..
Kasatorka powołuje się na zawarcie umowy per facta concludenta pomiędzy korzystającymi z energii a Spółką, ocena zaś czy w świetle art. 60 kc do zawarcia takiej umowy doszło pozostaje poza zakresem sądownictwa administracyjnego, a należy do właściwości sądów powszechnych. Zasadnie, więc skarżąca kasacyjnie wywodzi, że rozstrzygnięcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w tym zakresie przekraczało przysługujące mu kompetencje zakreślone przez art. 1 p.p.s.a. Natomiast wykazanie przez stronę skarżącą kasacyjnie, iż istnieją wierzytelności z tytułu dostawy energii elektrycznej, które ona zamierza dochodzić od osób będących odbiorcami energii, które to osoby jej zdaniem zawarły z nią umowę cywilną świadczy o wykazaniu interesu prawnego Spółki do udostępnienia jej danych ze zbiorów meldunkowych.
Nie zawiera usprawiedliwionych podstaw drugi z zarzutów skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 922 § 1 kc. Przepis ten stanowi, że "prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej."
Kasatorka zaś argumentuje, że zobowiązanie o zapłatę powstałe po śmierci T. J. nie mogło przejść na jego spadkobierców.
Podkreślić jednak należy, że przepisy kodeksu cywilnego odróżniają kwestię przejścia praw i obowiązków mających miejsce w chwili otwarcia spadku, od odpowiedzialności za długi spadkowe. Argumentacja autorki skargi kasacyjnej zmierza do wykazania, że należność której zamierza dochodzić nie stanowiła długu spadkowego, co w kontekście art. 922 § 3 kc jest rzeczą oczywistą.
Długiem spadkowym zgonie z powołanym wyżej przepisem są koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej.
Przejęcie zaś praw i obowiązków po śmierci spadkodawcy (o ile co słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie są to prawa i obowiązki ścisłe związane z osobą zmarłego), następuje z reguły w drodze sukcesji generalnej i prowadzi do zapewnienia kontynuowania stosunków majątkowych osoby fizycznej po jej śmierci, co służy jednocześnie zapewnieniu pewności obrotu cywilnego i zabezpieczeniu interesów osób trzecich (patrz Komentarz do art. 922 kodeksu cywilnego, A. Kidyba, E. Niezbejka, LEX).
Powyższe czyni ten zarzut nieusprawiedliwionym, aczkolwiek nie ma on wpływu na zasadność skargi kasacyjnej, Powyższe rozważania czynią ten zarzut nieusprawiedliwionym, aczkolwiek nie ma on wpływu na zasadność skargi kasacyjnej, albowiem nie dotyczą on faktycznie kwestii związanych z interesem prawnym odnoszącym się do uzyskania danych ze zbiorów meldunkowych osób zameldowanych w tym lokalu.
Mając na względzie powyższe rozważania w oparciu o art. 188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, jak i decyzje Wojewody Pomorskiego z dnia [...] lipca 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzje Wójta Gminy S. z dnia [...] czerwca 2012 r.
O kosztach orzeczono w oparciu o 203 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 18 pkt ust. 1 pkt 1 c i 2 b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).