Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podzielił ustalenia organów administracji zawarte w zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw kombatantów i osób represjonowanych z dnia [...] września 2001 r., że skarżący B. J. był od 25 lutego 1945 r. do 31 grudnia 1973 r. zatrudniony w organach bezpieczeństwa publicznego, co wynika z zaświadczenia Komendy Wojewódzkiej Policji w K. z dnia 31 lipca 2000 r. i akt kombatanckich ZBoWiD. Zatrudnienie w strukturze Urzędu Bezpieczeństwa powoduje, że stosownie do art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm., zwanej dalej ustawą o kombatantach, "Uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej". W związku z powyższym osoby takie na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a zostają pozbawione uprawnień kombatanckich.
W odniesieniu do zarzutów skargi Sąd pierwszej instancji podniósł, że działalności skarżącego w ruchu oporu w okresie 1943-1945 nikt nie kwestionuje i gdyby skarżący w późniejszym okresie nie był funkcjonariuszem UBP, to spełniłby warunki z art. 1 ust. 2 pkt 3 ustawy o kombatantach i uprawnienia kombatanckie nabyte na podstawie decyzji Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w K. by zachował. Z uwagi jednak na podjęcie wskazanego zatrudnienia w organach bezpieczeństwa publicznego stosownie do treści przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach musiał przedmiotowych uprawnień zostać pozbawiony.
Skarżący podnosił w skardze, a także w piśmie z dnia 8 maja 2000 r., że do pracy w organach bezpieczeństwa został skierowany przez swojego dowódcę z AL., jednakże okoliczności tej w żaden sposób nie wykazał. Sąd podkreśli, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywał na skarżącym, o czym został pouczony przez Kierownika Urzędu w piśmie z dnia 17 lipca 2000 r., w którym został wezwany o wskazanie stosownych dowodów i skutkach ich nieprzedstawienia.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu wskazanego w skardze a dotyczącego zastosowania art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy ("uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu,") Sąd podniósł, że za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z wymienionymi w przepisie ugrupowaniami, ale skarżący, co wynika z dokumentów zgromadzonych przez ZBoWiD, nie uczestniczył w walkach z takimi jednostkami, a ponadto brał udział w walkach jako funkcjonariusz organów bezpieczeństwa, które nie były jednostkami zmilitaryzowanymi.
Sąd pierwszej instancji podkreślił jednak, że nawet gdyby skarżący spełnił wszystkie przesłanki określone w tym przepisie, to z uwagi na zatrudnienie w strukturach b. PUBP uprawnienia kombatanckie by mu nie przysługiwały.
We wniesionej przez pełnomocnika skarżącego – radcę prawnego – skardze kasacyjnej zarzucono wyrokowi naruszenia przez WSA prawa materialnego (art. 1 ust. 2 pkt 1 i 3 ustawy o kombatantach w związku z art. 21 ust. 2 pkt 1, 3 i 4 oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a przez wadliwą ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie jak również "naruszenie przepisów postępowania wg k.p.a., które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy przez zaniechanie należytego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy, a w szczególności, jaki charakter miała służba skarżącego".
Podniesiono w skardze kasacyjnej, że błędne jest ustalenie sądu, iż PUBP nie było strukturą zmilitaryzowaną a jest błędne dlatego, że podlegała ona Ministerstwu Obrony Narodowej.
Według pełnomocnika wadliwe jest również ustalenie sądu przyjmujące, że organ administracji wezwał skarżącego pismem z dnia 17 lipca 2000 r. do wskazania świadka, na okoliczność, iż został skierowany do służby w PUBP. Takiego wezwania nigdy skarżący nie otrzymał. Podkreśla się zaś, że skarżący nie pełnił obowiązków śledczych ani nie brał udziału w zwalczaniu tzw. podziemia politycznego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zarzut prawa materialnego nie jest trafny. Przepis art. 21 ust 2 pkt 4 ustawy kombatanckiej jest jasny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Podjęcie służby czy pracy w organach służby bezpieczeństwa nie pozwala na wyróżnienie kombatanta, choćby przed tą służbą brał udział w formacjach Wojska Polskiego i walczył z okupantem niemieckim.
Ustawa kombatancka została uchwalona przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej celem uznania za szczególne zasługi dla Polski tych wszystkich obywateli polskich, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny, nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej – z narażeniem na represje (cytat z preambuły do ustawy). Te szczególne zasługi zostają jednak zniweczone przez dobrowolne podjęcie służby czy pracy w takich organach, jakim był Urząd Bezpieczeństwa Publicznego.
Skarżący w piśmie z dnia 8 maja 2000 r., które nazwał odwołaniem do sprawy napisał, że to bardzo ciężkie warunki materialne (wczesna śmierć ojca) zmusiły go do szukania pracy. Napisał także wiele o swej postawie obywatelskiej i o tym, że ma sumienie czyste gdyż nikogo nie skrzywdził. Jedynie w tym piśmie wspomniał o skierowaniu go przez dowódcę Armii Ludowej do pracy w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego. Nie podważał tych twierdzeń organ administracji a jedynie wskazał na przepis ustawy, który niezależnie od powodów wybrania służby czy pracy w organach UBP nie pozwala na zachowanie wcześniej otrzymanych uprawnień kombatanckich.
Zarzuty skargi kasacyjnej nie są usprawiedliwione i nic nowego do sprawy nie wnoszą. Przekonywanie, że struktury organów Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego stanowiły zmilitaryzowane jednostki i stąd uprawnienia kombatanckie przynależą tym, którzy w ramach tych struktur walczyli z tzw. zbrojnym podziemiem jest błędne i wynika z nieznajomości historii.
W dniu 1 stycznia 1945 r. przekształcony został lubelski komitet PKWN w Rząd Tymczasowy a Resort Bezpieczeństwa Publicznego w Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, któremu podlegały urzędy bezpieczeństwa publicznego a nadto jednostki Milicji Obywatelskiej, WOP, KBW ORMO i Straży Więziennej. Nie były więc urzędy te podległe MON i nie były zmilitaryzowanymi jednostkami. W tej sytuacji rozważanie na temat zarzutu, że struktury organów Urzędu Bezpieczeństwa stanowiły zmilitaryzowane jednostki nie ma znaczenia, gdyż służba w tych organach pozbawia uprawnień kombatanta nawet wówczas gdy – tak jak skarżący – wykazał się walkami z okupantem w ramach formacji Gwardii Ludowej i Armii Ludowej. Na marginesie jedynie można dodać, że to zagadnienie rozstrzyga odpowiedź zawarta w uchwale 7 sędziów NSA z dnia 12 czerwca 2000 r. sygn. akt OPS 5/00 (ONSA 2001/1/3) o treści "
"Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.)", gdyż w zakresie przedmiotowym nie ma tu różnic.
Wykładnia przepisu art. 21 ust 2 pkt 4 lit. a ustawy kombatanckiej jest utrwalona o czym świadczy także uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2002 r. sygn. akt OPS 2/02 (ONSA 2003/2/42), w której stwierdzono, że: "Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) ma zastosowanie także do osoby, która w latach 1944-1956 była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa i nie pełniła w strukturach tego Urzędu służby lub funkcji".
Skarżący zaś był funkcjonariuszem UBP, a zatem pełnił służbę w tych organach. Brzmienie przepisu art. 21 ust 2 pkt 4 lit. a jest wynikiem nowelizacji art. 21 ustawy o kombatantach ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 68, poz. 436).
Natomiast zarzuty naruszenia przepisów kodeksu postępowania administracyjnego w ogóle nie mogą być przedmiotem oceny przez Naczelny Sąd Administracyjny z tej przyczyny, że w skardze kasacyjnej nie powołano ani jednego przepisu, który by został naruszony. Jak wiadomo sąd nie stosuje przepisów kodeksu postępowania administracyjnego, co nie oznacza, że w ramach kontroli legalności decyzji nie może dojść do ich naruszenia przez sąd. Jednakże naruszony przepis musi być wyraźnie wskazany w skardze kasacyjnej i nie wystarczy powołać się jedynie ogólnie na naruszenie przepisów k.p.a.
Z tych więc względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.