Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 czerwca 2006 r. (sygn. akt III SA/Kr 1040/04) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M. H. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] (Nr [...])w przedmiocie wymeldowania.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji orzekł, że Prezydent Miasta K. decyzją z dnia [...] (Nr [...]) orzekł o wymeldowaniu M. H. z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w K. z tej przyczyny, że skarżący od kilku lat nie mieszka w powyższym budynku. W odwołaniu od powyższej decyzji M. H. stwierdził, że przedmiotowego lokalu mieszkalnego nie opuścił dobrowolnie, gdyż było to związane z jego relacjami z żoną B. H.. Ponadto dodał, że po zakończeniu postępowania sądowego o podział majątku dorobkowego pragnie ponownie zamieszkać w tym lokalu, gdyż sfinansował jego budowę w całości. Z tych względów wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Rozpatrując odwołanie Wojewoda M. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu stwierdził, że prawidłowo jako podstawa prawna zaskarżonej decyzji o wymeldowaniu został powołany art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Powyższy przepis stanowi bowiem w stanie prawnym po wprowadzeniu nowelizacji od dnia 1 maja 2004 r. ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 93, poz. 887), że wójt (burmistrz czy prezydent miasta) wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełnia obowiązku wymeldowania się. Natomiast z ustaleń faktycznych dokonanych przez organ I instancji wynika, że M. H. nie zamieszkuje w budynku przy ul. [...] w K., lecz obecnie przebywa w domu swoich rodziców w K. [...], co sam potwierdził do protokołu przed organem I instancji w dniu [...].
Ponadto dodał, że przedmiotowy lokal mieszkalny opuścił wiosną [...] r. ze względu na swoje bezpieczeństwo, zaś ostatnio był w przedmiotowym lokalu może [...] lub [...] lata temu. Nie kontaktuje się z dziećmi i nie widzi także możliwości ponownego zamieszkania w tym lokalu. Biorąc powyższe pod uwagę, organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie spełniona została przesłanka określona w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, tj. opuszczenie lokalu przy ul. [...] w K.. Natomiast zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
Zarzut braku dobrowolności przy opuszczaniu przedmiotowego lokalu – jednocześnie dodał organ II instancji – nie został poparty przez M. H. żadnymi dowodami, pozwalającymi uznać to twierdzenie za prawdziwe. Z kolei właściwy organ wydając decyzję w kwestii wymeldowania bierze bowiem pod uwagę stan faktyczny, jaki zachodzi w dacie jej wydania. Natomiast w dacie wydania przedmiotowej decyzji M. H. w miejscu swojego dotychczasowego zameldowania na pobyt stały nie zamieszkiwał
W skardze do Sądu pierwszej instancji M. H. podtrzymał zarzuty podniesione w odwołaniu, podkreślając w szczególności, że do opuszczenia przedmiotowego lokalu zmusiła go sytuacja rodzinna i obecnie nie widzi możliwości zamieszkania w tym lokalu mieszkalnym.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda M. podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, gdyż orzekł, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania. Ponadto Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w świetle art. 15 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych przesłanką do wymeldowania jest opuszczenie miejsca pobytu stałego, które ma charakter trwały i jest dobrowolne.
Z kolei opuszczenie miejsca pobytu stałego w świetle tego przepisu oznacza dobrowolne wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca pobytu stałego, bez dopełnienia obowiązku meldunkowego. Natomiast, jeśli strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego czy też wobec wymiany zamków w drzwiach uniemożliwiono jej dostęp do lokalu, to nie można uznać tego za opuszczenie dotychczasowego miejsca stałego pobytu. Ponadto w tej sprawie, orzekł Sąd pierwszej instancji, z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący wyprowadził się z przedmiotowego domu i obecnie z uwagi na sytuację rodzinną nie widzi możliwości mieszkania w nim. Natomiast w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego opuszczenie lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych następuje gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Skarżący nie próbował powrócić do tego mieszkania po opuszczeniu, jak też nie podjął żadnych skutecznych kroków prawnych, aby tam powrócić. Jednocześnie sąd pierwszej instancji orzekł, że wymeldowanie nie pozbawia prawa własności do lokalu.
Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zgodnie z art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) skargę kasacyjną złożył M. H. reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika. W treści skargi kasacyjnej wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji lub alternatywnie, jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny orzeknie, że nie nastąpiło naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to wnosi o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi.
Ponadto wnosi o zasądzenie na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W skardze kasacyjnej podniesiono trzy podstawowe zarzuty. Po pierwsze, naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 15 ust. 2 cyt. ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Miała ona polegać zdaniem strony skarżącej na przyjęciu przez sąd pierwszej instancji, oceny przesłanki "dobrowolności opuszczenia miejsca stałego pobytu" przez M. H. wyłącznie w oparciu o kryterium obiektywne.
Natomiast zasadność tej przesłanki nie była przedmiotem oceny przez Sąd w płaszczyźnie subiektywnej, chociaż przyczyna opuszczenia miejsca stałego pobytu przez M. H. była niezależna od jego woli. Zmusiła go do tego presja psychiczna kierowana przeciwko jego osobie przez członków rodziny, z którymi zamieszkiwał. M. H. w pismach kierowanych do organów administracji publicznej wielokrotnie bowiem podkreślał, że musiał opuścić miejsce stałego pobytu, gdyż obawia się o swoje bezpieczeństwo. Dlatego też zdaniem strony skarżącej gdyby organy administracji publicznej oraz sąd pierwszej instancji oceniały przesłankę "opuszczenia miejsca stałego pobytu" przez M. H. pod kątem jego subiektywnej woli, to nie zostałaby wydana decyzja o jego wymeldowaniu.
Po drugie, nastąpiło naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Dotyczyło to zdaniem strony skarżącej naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez naruszenie przepisu postępowania dotyczącego nie zebrania oraz nie rozpoznania w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego w tej sprawie.
Po trzecie, nastąpiło naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 13 k.p.a. Nastąpiło to z tej przyczyny, że właściwy organ administracji publicznej powinien w sprawach o spornych interesach podejmować czynności skłaniające strony do zawarcia ugody. Natomiast z uzasadnienia Sądu pierwszej instancji jednoznacznie wynika, że nie zostały poczynione żadne czynności, które zmierzałyby do ugodowego załatwienia sprawy, podkreśliła strona skarżąca.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania, wymienione w art. 183 § 2 powołanej wyżej ustawy, jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, to Sąd rozpoznając sprawę związany jest granicami skargi. Związanie granicami skargi oznacza związanie podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej oraz jej wnioskiem.
Należy podkreślić, że w świetle art. 174 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a ponadto
- naruszeniu przepisów postępowania jeśli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W przedmiotowej sprawie, skarga kasacyjna oparta została w pierwszej kolejności na podstawie ustawowej, określonej w art. 174 pkt 1 powołanej ustawy, bez nawet jednak odwołania się do podstawy skargi kasacyjnej z tego przepisu czyli art. 174 pkt 1 tejże ustawy w zakresie przytoczenia podstaw kasacyjnych. W podstawach skargi wnoszący skargę musi bowiem wyraźnie wskazać konkretną normę prawa materialnego, naruszoną przez Sąd przez błędną jej wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ze wskazaniem na czym ta błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie polegało i jaka, według skarżącego, powinna być wykładnia właściwa. Jednocześnie należy podkreślić, że błędna wykładnia, to mylne zrozumienie treści tego przepisu, zaś niewłaściwe zastosowanie to tzw. błąd subsumcji czyli wadliwe uznanie, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. W przedmiotowej sprawie wbrew zarzutowi, że skargi kasacyjnej nie nastąpiła błędna wykładnia cyt. przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Dyspozycja tego unormowania jednoznacznie bowiem stanowi, że właściwy organ gminy czyli w tej sprawie prezydent miasta wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Oznacza to, że zarzut ze skargi kasacyjnej, jest całkowicie chybiony, ponieważ Sąd pierwszej instancji prawidłowo orzekł, że właściwy organ - na podstawie art. 15 ust. 2 cyt. ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych – prowadzący ewidencję ludności nie może odmówić wymeldowania z miejsca pobytu stałego osoby, która od kilku lat nie mieszka w przedmiotowym lokalu przy ul. [...] w K., co jednoznacznie wynika z ustaleń postępowania dowodowego w tej sprawie, a ponadto nie ma zamiaru nawet w nim przebywać.
Oznacza to, że nie nastąpiło w tej sprawie także wbrew zarzutom ze skargi kasacyjnej naruszenie dyspozycji art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. W świetle bowiem prawidłowo ustalonego stanu faktycznego w tej sprawie, a w szczególności z ustaleń protokołu z dnia [...] dotyczącego przesłuchania skarżącego przed organem pierwszej instancji jednoznacznie wynika, że M. H. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu lecz przebywa w domu swoich rodziców w K. [...]. Jednocześnie sam skarżący dodał, że nie widzi możliwości ponownego zamieszkania w tym lokalu mieszkalnym, który opuścił wiosną [...] roku. Skarżący także oświadczył, że w przedmiotowym lokalu był może ostatnio [...] lub [...] lata temu i nie kontaktuje się z dziećmi. Ponadto prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego dla K.- [...] Wydział Karny z dnia [...], sygn. akt [...], skarżący został skazany za przestępstwo znęcania się nad żoną.
Także całkowicie chybiony jest zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia dyspozycji art. 13 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż w ogóle sąd pierwszej instancji nie kontrolował w tym zakresie stosowania przez właściwe organy w tej sprawie instytucji tzw. procesowej ugody administracyjnej, ponieważ brak jest oczywiście ustawowego umocowania do jej stosowania w tego rodzaju sprawach, co jednoznacznie wynika z dyspozycji art. 15 ust. 2 cyt. ustawy.
Ponadto prawidłowo Sąd pierwszej instancji orzekł, że po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. akt 20/01 (Dz. U. Nr 78, poz. 716), w którym stwierdzono, że instytucja zameldowania jest jedynie rejestracją faktycznego miejsca pobytu danej osoby, nie związaną z uprawnieniami tej osoby do przedmiotowego lokalu, właściwy organ odwoławczy nie był uprawniony w dacie wydawania decyzji do badania spełnienia przesłanki posiadania przez skarżącego tytułu do lokalu.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).
Natomiast o kosztach postępowania kasacyjnego w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeknie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 250 cyt. ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.