Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z 26 września 2019 r., sygn. akt II SA/Go 476/19, oddalił skargę J.P.(dalej: Skarżący) na decyzję Wojewody L. z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] (w sentencji orzeczenia błędnie oznaczono nr decyzji jako [...]), w przedmiocie odmowy zameldowania.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu [...] listopada 2018 r. Skarżący złożył do Wójta Gminy B. zgłoszenie zameldowania na pobyt stały pod adresem [...].
Do zgłoszenia dołączono kopię aktu notarialnego Repertorium A numer [...] – umowa darowizny oraz ustanowienia użytkowania, z którego wynika, że syn Skarżącego jest w ½ części współwłaścicielem nieruchomości położonej w M. W akcie notarialnym ustanowiono na rzecz Skarżącego prawo dożywotniego użytkowania nieruchomości. Organ w toku postępowania wyjaśniającego potwierdził te okoliczności na podstawie treści księgi wieczystej nieruchomości.
W związku z wątpliwościami co do przebywania Skarżącego na terenie nieruchomości objętej wnioskiem o zameldowanie organ [...] lutego 2019 r. przeprowadził w asyście Policji oględziny nieruchomości, w których toku ustalono, że Skarżący ostatnio zamieszkiwał w nieruchomości w 2015 r. Od tamtego czasu nie przebywał w nieruchomości. Nie posiada klucza do bramki wejściowej w ogrodzeniu, a kluczem do bramy nie było możliwości otwarcia. W nieruchomości nie ma możliwości zamieszkiwania, gdyż została odcięta woda, nie ma ogrzewania, prądu, kanalizacji. Skarżący odmówił podania aktualnego adresu zamieszkania. Stwierdzono, że lokal, którego dotyczył wniosek, jest zdewastowany i nie nosi śladów użytkowania.
W wyniku powyższych ustaleń Wójt Gminy B. decyzją z [...] lutego 2018 r., nr [...], odmówił zameldowania Skarżącego na pobyt stały pod wskazanym przez niego adresem.
Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda L. decyzją z [...] maja 2019 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zameldowanie nie jest związane z posiadaniem uprawnień do lokalu, ani tym samym prawa do przebywania w nim, a jego celem jest odzwierciedlenie faktu przebywania osoby w oznaczonym miejscu. Organ podkreślił, że zameldowanie jest skutkiem zamieszkiwania w lokalu, a biorąc pod uwagę fakt, że Skarżący nie mieszka w spornym lokalu, jego zameldowanie pod adresem wskazanym we wniosku nie jest możliwe.
Skargę na powyższą decyzję w terminie prawem przewidzianym wywiódł J.P. zarzucając naruszenie art. 25 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 4 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2018 r. poz. 1382, z późn. zm., dalej: u.e.l.), przez odmowę zameldowania go pod adresem, pod którym w przeszłości przebywał i był zameldowany, a do okresowego pozbawienia go posiadania przedmiotowej nieruchomości doszło w sposób bezprawny. Wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zameldowanie go na pobyt stały pod wskazanym adresem, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim przywołanym na wstępie wyrokiem, orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. dalej "P.p.s.a.") oddalił skargę.
W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zameldowanie jest jedynie czynnością ewidencyjną, rejestrową, potwierdzającą fakt zamieszkiwania pod oznaczonym adresem i jako taką wtórną wobec zamieszkiwania. Chcąc dokonać zameldowania w miejscu pobytu stałego lub czasowego, trzeba w tym miejscu przebywać w chwili dokonywania czynności zgłoszenia pobytu. Zamiar zamieszkania czy chęć ponownego zamieszkania w lokalu w przyszłości nie ma znaczenia dla oceny faktu zamieszkiwania. W ocenie Sądu skoro w toku postępowania ustalono, że lokal nie nadaje się do użytkowania, a Skarżący w nim nie zamieszkuje, to brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o zameldowanie w spornym lokalu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Skarżący, zaskarżając go w całości i wnosząc o "zmianę zaskarżonego wyroku przez zameldowanie Skarżącego" bądź "zmianę zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania" oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił rażące naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie art. 25 ust. 1 w zw. z art. 28 ust. 4 u.e.l. przez odmowę zameldowania Skarżącego w miejscowości M., w sytuacji, gdy mieszkał on już tam w przeszłości oraz był zameldowany, a do okresowego pozbawienia go posiadania przedmiotowej nieruchomości doszło w sposób bezprawny, co zostało potwierdzone w kilku prawomocnych orzeczeniach sądów oraz przez nieodniesienie się do zarzutów skargi, w szczególności do wskazania domniemania, że osoba zameldowana ma prawo w danym lokalu przebywać i zamieszkać i podejmuje tego próby, to fakt ten uzasadnia jej prawo do ubiegania się o zameldowanie.
Uzasadniając powyższe zarzuty, Skarżący podniósł, że Sąd nie wniknął należycie w ogólny kontekst sytuacji. Wskazał, że w 2010 r. B.S. posługując się pełnomocnictwem udzielonym do dokonania innej czynności, przepisała na siebie własność całej nieruchomości, a w 2013 r. doprowadziła do bezpodstawnego umieszczenia Skarżącego w szpitalu psychiatrycznym. Po odzyskaniu prawa własności połowy nieruchomości Skarżący podejmuje starania o trwałe zamieszkanie w spornej nieruchomości, na której ma ustanowione dożywotnie użytkowanie, przy czym B.S. uniemożliwia mu wstęp na teren nieruchomości z powodu braku zameldowania.
Wobec powyższego argument, że zameldowanie jest jedynie czynnością materialno-techniczną jest przejawem nadmiernego formalizmu, a zameldowanie powinno zostać przywrócone, jak miało to miejsce w przypadku posiadania nieruchomości, co umożliwiłoby Skarżącemu rozpoczęcie użytkowania lokalu.
Strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie, a żadna z pozostałych stron postępowania się temu nie sprzeciwiła, w związku z czym przedmiotowa skarga kasacyjna podlegała rozpoznaniu w trybie art. 182 § 2 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Postępowanie sądowoadministracyjne zostało wszczęte po 15 sierpnia 2015 r., a zatem do uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego znajduje zastosowanie art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. dalej "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Powołany przepis stanowi lex specialis wobec art. 141 § 4 P.p.s.a. i jednoznacznie określa zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Podstawy te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a.
Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu tej sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej, które są wyznaczone każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami.
Ta ostatnia okoliczność jest o tyle istotna, że mimo, że kasator zarzucił Sądowi I instancji nieodniesienie się do zarzutów skargi oraz "brak wniknięcia w ogólny kontekst sytuacji", to jednocześnie nie powiązał tych twierdzeń ze wskazaniem naruszenia przez Sąd jakichkolwiek przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, co uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu dokonanie w tym zakresie kontroli zaskarżonego wyroku.
W związku z tym, iż granice skargi kasacyjnej wyznaczane są każdorazowo wskazanymi w skardze kasacyjnej podstawami, co oznacza konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego kasacyjnie - uchybił sąd, a Naczelny Sąd Administracyjny nie ma prawa rozwijać, czy też doprecyzowywać, bądź uzupełniać stawianych zarzutów, to za niewystarczające uznać należy samo stwierdzenie, iż Sąd I instancji nie odniósł się do całości zarzutów i argumentacji zawartej w skardze, albowiem nie zostało ono powiązane ze wskazaniem naruszenia w ten sposób jakichkolwiek konkretnych przepisów postępowania.
Sąd kasacyjny nie może bowiem domyślać się intencji stron skarżących i formułować za nie zarzutów pod adresem skarżonego wyroku ani ich precyzować (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 lipca 2004 r. sygn. akt GSK 356/04, ONSAiWSA z 2004, z. 3, poz. 72 oraz z dnia 30 sierpnia 2005 r. sygn. akt FSK 2027/04 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przechodząc do omówienia zgłoszonego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia prawa materialnego zauważyć zaś należy, iż nie zasługiwał on na uwzględnienie.
Wskazane przez skarżącego kasacyjnie jako wzorce kontroli przepisy stanowią bowiem, iż pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 u.e.l.) oraz, że zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała (art. 28 ust. 4).
Z treści wskazanych wyżej regulacji, w tym w szczególności z definicji legalnej pojęcia pobytu stałego zawartej w art. 25 ust. 1 u.e.l. wynika w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości, iż skoro pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości z zamiarem stałego przebywania, to nie sposób podzielić stanowiska kasatora jakoby dla zameldowania osoby w określonym miejscu pobytu stałego wystarczające było, by miała ona zamiar w przyszłości zamieszkiwać w danym miejscu na stałe. Ustawodawca w sposób jednoznaczny przesądził bowiem, iż pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonym miejscu, a nie jedynie zamiar takiego zamieszkania, zaś kwestię woli danej osoby (jej zamiaru) odniósł jedynie do chęci stałego przebywania pod adresem, w którym faktycznie ona zamieszkuje.
Co za tym idzie to faktyczne zamieszkiwanie pod danym adresem stanowi zasadniczą przesłankę zameldowania w danym miejscu, a występowanie nadto zamiaru stałego przebywania w tym miejscu uzasadnia zameldowanie na pobyt stały.
Z regulacją powyższą współgra art. 27 ust. 1 u.e.l. stanowiący, że obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca. Przepis ten jako datę z którą powstaje obowiązek meldunkowy wskazuje zatem rozpoczęcie pobytu w danym miejscu, a nie powzięcie zamiaru zamieszkiwania w tym miejscu w przyszłości.
Jak wynika zaś z art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała, co oznacza, iż nie może służyć innym celom, w tym potwierdzeniu prawa do przebywania w danym lokalu, jak też nie może zaistnieć, w sytuacji, gdy dana osoba nie przebywa w miejscu, gdzie chce zostać zameldowana, albowiem stałoby to w oczywistej i rażącej sprzeczności z treścią tego przepisu odwołującego się do faktu pobytu, a więc do tego co zaszło bądź zachodzi w rzeczywistości (patrz Słownik języka polskiego PWN – dostępny pod adresem https://sjp.pwn.pl), a nie posiadania prawa do pobytu, względnie zamiaru pobytu w przyszłości.
W świetle powyższych regulacji za trafne uznać należy stanowisko Sądu I Instancji, iż brak faktycznego zamieszkiwania przez skarżącego pod wskazanym przez niego we wniosku o zameldowanie na pobyt stały adresem, przesądza o zasadności zameldowania go w tym miejscu.
Odnosząc się do argumentacji zgłoszonej w skardze kasacyjnej zauważyć nadto trzeba, iż żaden z powołanych w skardze kasacyjnej przepisów nie ustanawia – wbrew twierdzeniom kasatora – domniemania, że osoba zameldowana ma prawo przebywać i mieszkać w danym lokalu, jak też nie daje podstaw do twierdzenia, iż podejmowanie nieskutecznych prób zamieszkania w danym lokalu uzasadnia prawo do o zameldowania w nim. Z regulacji rangi ustawowej wynika wprost, iż instytucja zameldowania ma wyłącznie charakter rejestracyjny, a służy ona przede wszystkim prawidłowemu wykonywaniu przez organy władzy publicznej ich funkcji, poprzez zapewnienie im aktualnej i zgodnej z rzeczywistym stanem rzeczy informacji, co do miejsca faktycznego zamieszkiwania (pobytu) obywateli.
W świetle powołanych w skardze kasacyjnej oraz przytoczonych powyżej przepisów bez znaczenia prawnego pozostają podnoszone w skardze kasacyjnej okoliczności dotyczące tego w jaki sposób został on pozbawiony możliwości zamieszkiwania w miejscu, w którym chce on obecnie uzyskać stałe zameldowanie oraz okoliczność, że prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Gorzowie Wlkp. z 7 maja 2014 r., sygn. X C 1297/13 przywrócono mu posiadanie części budynku mieszkalnego znajdującego na nieruchomości w M. Zauważyć bowiem należy, iż dopiero doprowadzenie przez skarżącego kasacyjnie do wykonania powyższego wyroku i faktyczne zamieszkanie przez niego na tej nieruchomości uzasadniać będzie zameldowanie go pod tym adresem na pobyt stały.
Mając na względzie powyższe oraz wobec braku podstaw branych pod uwagę z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną zgodnie z art. 184 P.p.s.a.
Na podstawie art.156 § 1 i 3 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu sprostował oczywistą omyłkę pisarską zaistniałą w rubrum wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 września 2019 r., sygn. akt II SA/Go 476/19 polegającą na błędnym wskazaniu numeru zaskarżonej decyzji jako "[...]" podczas, gdy jak wynika z akt kontrolowanej sprawy administracyjnej prawidłowe oznaczenie numeru tej decyzji to "[...]". Na oczywisty i jedynie pisarski charakter tej omyłki wskazuje okoliczność, iż polegała ona wyłącznie na umieszczeniu w numerze decyzji dodatkowego znaku interpunkcyjnego, przy prawidłowym wskazaniu daty wydania, organu i przedmiotu decyzji oraz to, iż w uzasadnieniu wyroku numer decyzji wskazany został prawidłowo.