Uzasadnienie
Postanowieniem z 17 listopada 2020 r., I SA/Wr 539/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny (dalej: WSA) we Wrocławiu odrzucił skargę A. K. w przedmiocie niewykonania wyroku WSA we Wrocławiu z 20 maja 2020 r., III SAB/Wr 230/20.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia sąd pierwszej instancji wskazał, że w dniu 1 września 2020 r. skarżąca nadała w urzędzie pocztowym za pośrednictwem Wojewody [...] wezwanie do wykonania wyroku tegoż sądu III SAB/Wr 230/20 oraz skierowaną do WSA we Wrocławiu skargę na niewykonanie ww. wyroku (stempel pocztowy w książce nadawczej i wydruk ze strony poczty, potwierdzające nadanie wezwania organu do wykonania wyroku - k. 10 i 11 akt sądowych oraz stempel pocztowy na kopercie zawierającej skargę - k. 15 akt sądowych).
W odpowiedzi na powyższą skargę organ zwrócił uwagę, że akta z sądu zostały mu zwrócone w dniu 22 lipca 2020 r., zaś w przedmiocie wniosku strony wydał orzeczenie w dniu 7 września 2020 r., realizując tym samym wyrok.
W tych okolicznościach sąd pierwszej instancji uznał, że skarga podlegała odrzuceniu z powodu niewyczerpania środków w postępowaniu administracyjnym.
Sąd wojewódzki wyjaśnił na wstępie, że warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi w rozpatrywanej sprawie jest uprzednie pisemne wezwanie właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy. Sąd pierwszej instancji, mając na uwadze uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2016 r., I FPS 1/16 (opubl. ONSAiwsa 2016/6/86) zapadłą na tle art. 53 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie: Dz. U. 2019, poz. 2325 ze zm., Ppsa), ale dotyczącą analogicznej sytuacji, związanej z terminem złożenia skargi w sytuacji wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa, stwierdził, że dokonanie wezwania organu do wykonania wyroku w tym samym dniu co wniesienie skargi do sądu administracyjnego na niewykonanie wyroku, w przypadku, gdy ustawodawca w art. 154 § 1 Ppsa wymaga "uprzedniości" co do samego wezwania w stosunku do skargi – nie stanowi spełnienia ustawowego wymogu wyczerpania uprzedniego wezwania organu.
Pomiędzy uprzednim wezwaniem do wykonania wyroku, a wniesieniem skargi na niewykonanie wyroku powinien minąć przynajmniej jeden dzień, tak aby chociażby formalnie dany organ mógł uwzględnić owe wezwanie, jak to wynika z ww. uchwały.
Tym samym sąd pierwszej instancji uznał, że w niniejszej sprawie skarżąca nie poprzedziła swojej skargi na niewykonanie wyroku wezwaniem organu do wykonania wyroku.
W skardze kasacyjnej A. K. reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżono w całości ww. postanowienie sądu pierwszej instancji.
Skarżąca kasacyjnie sądowi pierwszej instancji zarzuca, na podstawie art. 174 pkt 2 Ppsa, naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a. art. 133 § 1 Ppsa poprzez wydanie orzeczenia w oparciu o dokumenty nieznajdujące się w aktach sprawy, tj. skargę, która została nadana 1 września 2020 r., podczas gdy w aktach sprawy znajduje się jedynie skarga na niewykonanie wyroku wniesiona przez skarżącą 4 września 2020 r.,
- b. art. 154 § 1 Ppsa poprzez błędne uznanie przez sąd, że skarżąca wniosła skargę na niewykonanie wyroku z 20 maja 2020 r., (III SAB/Wr 230/20) razem z wezwaniem organu do wykonania ww. wyroku, podczas gdy skarżąca wniosła wezwanie z 1 września 2020 r. do wykonania wyroku, a skargę na niewykonanie orzeczenia w dniu 4 września 2020 r.
Mając powyższe na uwadze skarżąca kasacyjnie wnosi o:
- 1. zmianę zaskarżonego postanowienia w całości poprzez uwzględnienie wniesionej skargi;
- 2. zasądzenie od organu na rzecz podmiotu wnoszącego skargę kasacyjną zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg norm przepisanych.
Jednocześnie na podstawie art. 176 § 2 Ppsa strona oświadcza, że zrzeka się rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że skarżąca 1 września 2020 r. wniosła wezwanie do wykonania wyroku, natomiast 4 września 2020 r. wystosowała do sądu administracyjnego za pośrednictwem organu skargę na niewykonanie wyroku. Jak dalej strona skarżąca wskazuje, powyższe potwierdza również sam organ, który w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę wskazuje, że w dniu 3 września 2020 r. wpłynęło do niego wezwanie do wykonania wyroku – nadane 1 września 2020 r., a 8 września 2020 r. wpłynęła doń skarga do WSA we Wrocławiu na niewykonanie przez Wojewodę [...] wyroku WSA we Wrocławiu z 20 maja 2020 r., III SAB/Wr 230/20.
W ocenie strony skarżącej kasacyjnie skarżąca wniosła pisma (wezwanie i skargę) z zachowaniem kolejności przewidzianej w art. 154 § 1 Ppsa, a tym samym nie można jej zarzucić niewyczerpania środków w postępowaniu administracyjnym.
Skarżąca kasacyjnie na dowód powyższych okoliczności do wniesionej skargi kasacyjnej dołączyła kserokopię książki nadawczej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 Ppsa), z urzędu natomiast bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 Ppsa, a zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany granicami skargi kasacyjnej.
Zgodnie z art. 182 § 1 Ppsa Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie została wniesiona od postanowienia WSA o odrzuceniu skargi, wydanego na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 Ppsa, które niewątpliwie jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. Uznając że nie ma konieczności przeprowadzania rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny skorzystał z możliwości przewidzianej w art. 182 § 1 Ppsa i rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 154 § 1 Ppsa w razie niewykonania wyroku uwzględniającego skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania strona, po uprzednim pisemnym wezwaniu właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy, może wnieść skargę w tym przedmiocie, żądając wymierzenia temu organowi grzywny.
Warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi jest uprzednie pisemne wezwanie właściwego organu do wykonania wyroku lub załatwienia sprawy. Oznacza to, że jeżeli strona nie wezwała organu do wykonania orzeczenia sądu, skarga wnoszona na podstawie art. 154 § 1 Ppsa podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 Ppsa.
Przenosząc poczynione wyżej uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić trzeba, że skarżąca nadała w urzędzie pocztowym skierowane do Wojewody [...] wezwanie do wykonania wyroku tegoż sądu III SAB/Wr 230/20 oraz skierowaną do WSA we Wrocławiu skargę na niewykonanie ww. wyroku.
Sąd wojewódzki dokonując oceny skuteczności wniesienia skargi w niniejszej sprawie powołał się na uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 czerwca 2016 r., I FPS 1/16. Co prawda uchwała ta zapadła na tle art. 53 § 2 Ppsa, ale dotyczy analogicznej sytuacji, związanej z terminem złożenia skargi w sytuacji wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa. NSA wyraził w niej pogląd, "iż przepis art. 53 § 2 Ppsa należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku skargi na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 tej ustawy, skargę można wnieść najwcześniej następnego dnia, po wniesieniu wezwania do usunięcia naruszenia prawa, nie czekając na doręczenie odpowiedzi organu na to wezwanie".
Naczelny Sąd Administracyjny w cytowanej uchwale I FPS 1/16 zwrócił uwagę na jednolity pogląd w orzecznictwie, zgodnie z którym nie czyni zadość wymogom formalnym równoczesne wnoszenie do organu wezwania do usunięcia naruszenia prawa i skargi do sądu administracyjnego, w rozumieniu takim, że następuje to w tym samym dniu (por. postanowienia NSA z 3 października 2012 r., II FSK 2123/12, z 15 kwietnia 2016 r., I FSK 161/16). Powinien bowiem minąć przynajmniej jeden dzień, tak aby chociażby formalnie dany organ mógł uwzględnić owe wezwanie.
Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu postanowienia w niniejszej sprawie wskazał, że skarżąca w tym samym dniu, tj. 1 września 2020 r. nadała w urzędzie pocztowym wezwanie do wykonania wyroku skierowane do organu oraz skargę na niewykonanie wyroku. W konsekwencji powyższego sąd ten orzekł, że skarga złożona w przedmiotowej sprawie nie spełniła wymogów wynikających z art. 154 § 1 Ppsa, a tym samym, że skarżąca nie wyczerpała środków w postępowaniu administracyjnym.
Powyższe orzeczenie – zdaniem Sądu Naczelnego – nie jest prawidłowe.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że sąd wojewódzki oparł swoje postanowienie na materiale dowodowym nieznajdującym się w aktach sprawy. Jak wynika z treści uzasadnienia postanowienia WSA we Wrocławiu oparł orzeczenie na treści skargi z 1 września 2020 r. na niewykonanie wyroku. Rzecz jednak w tym, że w aktach postępowania taki dokument się nie znajduje. Jedyna skarga na niewykonanie orzeczenia sądu przez organ administracji pochodzi z 4 września 2020 r. i została wniesiona w konsekwencji zaniechania przez organ wykonania ponaglenia złożonego przez pełnomocnika A. K. Nadto należy stwierdzić, że postanowienie sądu pierwszej instancji zostało wydane na podstawie błędnego przyjęcia, że skarżąca nie wyczerpała przewidzianych przepisami Ppsa środków w postępowaniu administracyjnym, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego ustalenia, że skarga była niedopuszczalna zgodnie z art. 154 § 1 Ppsa.
Jak bowiem wynika z załączonej do skargi kasacyjnej kserokopii książki nadawczej oraz samej odpowiedzi na skargę organu., skarżąca 1 września 2020 r. wniosła wezwanie do wykonania wyroku, natomiast 4 września 2020 r. (dowód: k. 42 akt sądowych) wystosowała do sądu administracyjnego za pośrednictwem organu skargę na niewykonanie wyroku. Powyższe potwierdza również sam organ, który w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę wskazuje, że w dniu 3 września 2020 r. wpłynęło do niego wezwanie do wykonania wyroku – nadane 1 września 2020 r., a 8 września 2020 r. skarga kierowana do WSA we Wrocławiu na niewykonanie przez Wojewodę [...] wyroku III SAB/Wr 230/20.
Powyższe oznacza, że skarżąca wniosła pisma z zachowaniem kolejności przewidzianej w art. 154 § 1 Ppsa, a tym samym nie można jej zarzucić niewyczerpania środków w postępowaniu administracyjnym.
W takiej sytuacji, skoro skarżąca wezwała skutecznie organ do wykonania wyroku, a zatem spełniła wymóg formalny, to należało uznać, że zaskarżone postanowienie o odrzuceniu skargi wydane zostało z naruszeniem przywołanego w skardze kasacyjnej art. 154 § 1 Ppsa i jako takie podlegało uchyleniu jako wadliwe. W związku z tym, obowiązkiem sądu pierwszej instancji jest nadanie jej biegu. Przyjęcie odmiennego stanowiska stanowiłoby naruszenie zasady zapisanej w art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2 i art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, które to przepisy gwarantują każdemu prawo do rozpoznania jego sprawy przez niezawisły sąd i zakazujących zamykania drogi sądowej.
Z tego względu, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 182 § 1 i § 3 Ppsa, orzeczono jak w sentencji.
O kosztach nie orzekano, albowiem przepisy art. 203 i 204 Ppsa odnoszące się do reguł zwrotu kosztów między stronami nie odnoszą się do przypadku ze skargi kasacyjnej od postanowienia (uchwała składu 7 sędziów NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07, ONSAiwsa 2008, nr 2, poz. 23).